Berik Ýáli: "Prezidentten keletin habarlamalardyń arnaiy dybystyq belgisi bar"

- Berik Ýáliuly, Prezidenttiń baspasóz hatshysy qyzmetine qalai keldińiz?

- 2019 jylǵy naýryzda Qazaqstan tarihyndaǵy asa mańyzdy oqiǵalar boldy. Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezidenti - Elbasy Nursultan Nazarbaev ókilettigin toqtatyp, laýazymyn Qasym-Jomart Toqaevqa berý týraly sheshimin jariialady. Bul jáitti estigende óz basym abdyrap qaldym.

Men ol kezde Jambyl oblysynyń ishki saiasat basqarmasynyń basshysymyn. Dál sol kúni elordada issaparmen júrgen edim. 20 naýryzda Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqynyń aldynda ant berdi. Ony tikelei efirden kórdik. Sol kúni ile-shala maǵan Prezident Ákimshiliginen habarlasyp, Aqordaǵa múmkindiginshe tezirek kelýimdi surady. Dál sol sátte Saraishyq kóshesiniń boiymen Prezident rezidentsiiasynyń janyndaǵy kópirden ótip bara jatqan edim. Bul ýaqytta Qasym-Jomart Toqaev Aqordada basqa memleketterdiń basshylarymen telefon arqyly sóilesip, premer-ministr, Senat pen Májilis tóraǵalaryn, Prezidentke esep beretin memlekettik organdar basshysyn qabyldap jatyr eken. Prezident Ákimshiliginiń sol kezdegi basshysy Áset Isekeshev búgin Memleket basshysy meni qabyldaitynyn aitty. Qasym-Jomart Kemelulymen qysqa ǵana sóilestik.

Birden alǵashqy tapsyrmalar berildi deýge de bolady. Memleket basshysy birden Túrkistan qalasyna alǵashqy jumys saparyna daiyndalý kerek ekenin aityp, qyzmetime tabys tiledi.

- Prezidenttiń Baspasóz hatshysynyń mindetteri qandai?

- Negizgisi - Memleket basshysynyń qyzmetin jáne onyń qatysýymen ótetin is-sharalardy aqparattyq turǵydan qamtamasyz etý. Baspasóz qyzmeti Prezidenttiń qyzmetin buqaralyq aqparat quraldarynda jáne áleýmettik jelilerde jariialap kórsetý jóninde aýqymdy jumys júrgizedi. Prezidenttiń qazirgi jáne aldaǵy ýaqyttaǵy qyzmetterine qatysty, onyń ishinde  Memleket basshysynyń ishki jáne syrtqy saiasattaǵy ustanymdaryn aiqyndaityn materialdardy ázirleimiz. Buqaralyq aqparat quraldaryndaǵy jariialanymdarǵa, áleýmettik jelilerdegi mańyzdy ári rezonans týdyrǵan jazbalarǵa monitoring jasaimyz.

– Qasym-Jomart Toqaevpen jumys istegen ýaqytta Prezident tarapynan sizge syn aityldy ma?

- Iá, jumys barysynda ártúrli kemshilikterge bailanysty Prezidenttiń Baspasóz hatshysy retinde maǵan jáne jalpy Baspasóz qyzmetiniń jumysyna kóńili tolmai, birneshe ret telefon shalǵan kezi boldy. Biraq, Memleket basshysy istiń anyq-qanyǵyn túsindirýge árdaiym múmkindik beredi. Bul óte mańyzdy. Mende Qasym-Jomart Kemelulyna tikelei telefon shalýǵa múmkindik bar jáne ol kisi árqashan da meniń qońyraýyma jaýap qatady.

- Siz Prezidenttiń ruqsatynsyz jeke ómirińizge qatysty sheshim qabyldai alasyz ba?

Memleket basshysy Baspasóz hatshysynyń nemese Prezident Ákimshiligindegi basqa da qyzmetkerlerdiń jeke ómirin qadaǵalamaidy. Qasym-Jomart Kemeluly apparat qyzmetkerleriniń jeke ómirine qatysty áleýmettik-turmystyq máselelerdi sheshýge kómektesedi.  Odan basqaǵa aralaspaidy. 

- Sizge Prezidentpen betpe-bet bailanys jasaýǵa bola ma?

- Árine. Ondai múmkindik bar. Bul jóninde buryn da aitqanmyn. Táýliktiń qai mezgili ekenine qaramastan, Prezident meniń barlyq qońyraýyma jaýap qatady.

Prezident sizge tapsyrmalardy qalai beredi?

Memleket basshysy aýyzsha da, jazbasha da tikelei tapsyrma beredi. Kóbine smartfon arqyly tapsyrma alamyn.

- Prezidenttiń Twitter áleýmettik jelisin, ásirese túngi ýaqyttarda kim júrgizedi?

Memleket basshysy táýliktiń qai mezgili ekenine qaramastan, tvitterdi ózi júrgizedi. Sońǵy kezderi Prezidenttiń tvitterdegi belsendiligi birshama báseńdegenin baiqaǵan bolarsyzdar dep oilaimyn. Bul, eń aldymen, onyń jumys kestesiniń óte tyǵyzdyǵyna, jumysbastylyǵyna bailanysty.

Árine, Qasym-Jomart Kemeluly óz tvitterine qatysty jumystardy baspasóz qyzmetine tapsyrýyna da bolar edi. Biraq Memleket basshysy jeke akkaýntyn tolyqtai ózi júrgizýdi jón sanaidy.

 - Qasym-Jomart Kemeluly birinshi suhbatyn reseilik jýrnalist Aleksei Pivovarovqa berdi...

- Meniń bilýimshe, Qasym-Jomart Kemeluly Memleket basshysy bolǵanǵa deiin de A.Pivovarovty jaqsy tanityn. Múmkin, Qasym-Jomart Kemeluly elimizdiń Prezidenti bolyp sailanǵannan keiin sheteldik aqparat quraldary ókilderine arnalǵan alǵashqy suhbatyn berý jóninde ózara qandai da bir kelisim bolǵan shyǵar. Menińshe, suhbattyń mazmuny Memleket basshysynyń kóńilinen shyqpaǵan. Sondyqtan suhbat jazylǵan taspa tek birneshe aidan keiin ǵana jariialandy.

Prezidentti Instagram-da belgilegen tegterge monitoring qalai júrgiziledi? Ony kim baqylaidy?

- Is júzinde Prezidenttiń Baspasóz qyzmetiniń barlyq qyzmetkeri áleýmettik jelilerdi qadaǵalap otyrady. Áleýmettik jeliler men BAQ-qa monitoring júrgizý mindeti júktelgen qyzmetkerlerimiz bar. Eger ózekti máseleler, túitkildi problemalar, biliktiń is-áreketine aitylǵan syndar, jaqsy taldaýlar, sondai-aq naqty usynystar bolsa, olardyń bárin jinaqtalǵan toptamaǵa qosyp, basshylyqqa joldaimyz. Qasym-Jomart Kemeluly materialdardyń bárin oqitynyn, kei jerlerine belgi qoiatynyn, kóbinese vedomstvo basshylary men ákimderge tiisti tapsyrma beretinin naqty aita alamyn. Soltústik Qazaqstan oblysyna qonys aýdarýshy azamattarǵa arnalǵan úilerdiń sapasyz salynýyna bailanysty osyndai jaǵdai boldy. Memleket basshysy jýyrda Shyǵys Qazaqstan oblysy Kúrshim aýdanyndaǵy Qaljyr ózeniniń ekologiialyq jaǵdaiyna nazar aýdardy. Mundai mysaldar kóp. Prezident elimizde jáne álemde bolyp jatqan oqiǵalardy eshqashan nazardan tys qaldyrmaidy.

Prezidenttiń Instagram áleýmettik paraqshasyna 2 millionǵa jýyq azamat tirkelgen jáne olardyń bári naqty adamdar. Olar Prezidentti únemi tegtep-belgilep otyrady, bireýler shaǵymdansa, endi bireýleri jeke máselesin aityp jatady.

- Prezident elimizdegi jańalyqtar men oqiǵalardy qalai biledi? Málimetterdi kim daiyndaidy?

Memleket basshysy Qazaqstandaǵy jáne sheteldegi oqiǵalar jónindegi málimetterdi ártúrli qyzmet salalary arqyly, onyń ishinde Qaýipsizdik Keńesinen kún saiyn alyp otyrady. Budan bólek, Prezidenttiń ózi de merzimdi basylym bolsyn, internet materialdary bolsyn kóp oqidy. Ol kisini álemde bolyp jatqan oqiǵalardan únemi habardar dep aitýǵa bolady. Sondyqtan Qasym-Jomart Kemelulyn maǵlumaty mol, kóp oqityn Memleket basshysy desek, artyq aitqandyq emes. Ol oi-órisi óte keń tulǵa.

- Alǵashqyda Jelide keibireýler Prezidenttiń barlyq sýreti Photoshop baǵdarlamasynda óńdegen dep Prezidenttiń baspasóz qyzmetin synady. Qasym-Jomart Toqaev bul týraly bile me?

Iá, Prezident oqyrman adam retinde onyń bárinen habardar. Sondai-aq, óz qyzmetiniń de, syrtqy bet-beinesiniń de áleýmettik jelilerde talqylanatynyn biledi. Biraq Prezident mundai nárselerge kóp kóńil bólmeidi.

Al fotoshopqa keler bolsaq, ol paidalanylǵan kúnniń ózinde barynsha az qoldanylady.

- Prezidentpen birge bolǵan qai sapar erekshe este qaldy?

Jumys saparlary bolsyn, sheteldik saparlar bolsyn - bári este qalady. Biraq ózińiz aityp otyrǵandai, erekshe este qalatyn saparlar da bolady. Árine, meniń Prezidentpen birge shyqqan alǵashqy saparym - rýhani astanamyz, elimizdiń tarihi ortalyǵy Túrkistan qalasy. Mańǵystaý oblysyna, Ulytaýǵa jasaǵan saparlarymyz umytylmaidy. Bálkim, ol jerlerdegi kieli oryndardyń energetikalyq aýrasy áser etken shyǵar. Osy rette, Memleket basshysynyń BUU Bas Assambleiasynyń sessiiasyna qatysý úshin barǵan saparyn erekshe atap ótkim keledi. Sol kezde basqa shet memleketter basshylarynyń Qasym-Jomart Kemelulyna degen qurmeti anyq baiqaldy. Sessiialar arasyndaǵy úzilisterde BUU-nyń keibir qyzmetkerleri Prezidentpen amandasyp, iltipattaryn bildirdi. Miýnhende ótken qaýipsizdik jónindegi halyqaralyq konferentsiiada da osyndai bir shynaiy yqylas kórinip turdy.

Sonymen qatar Arys qalasyna barǵan shuǵyl sapardy erekshe atap ótkim keledi. Prezident jarylystar týraly bilgen kezde birden: "oqiǵa ornyna barýǵa daiyndalyńdar", - dedi. Arysta jaryq, bailanys bolǵan joq, snariadtar jarylysy áli de toqtamaǵan. Soǵan qaramastan Memleket basshysy oq ótkizbeitin keýdeshe kiiýden úzildi-kesildi bas tartty. Qasym-Jomart Toqaevtyń jarylys aýmaǵynan shyǵarylǵan turǵyndarmen kezdesken sátin smartfonǵa túsirdim de, uialy bailanys ustaǵan kezde birden jelige júktedim.

Prezidenttiń jumys kestesindegi bir kún, iaǵni 2019 jylǵy 16 mamyr erekshe este qaldy. Memleket basshysynyń qatysýymen birneshe kezdesý boldy. Prezidenttiń bes birdei tildi: qazaq, orys, qytai, aǵylshyn jáne frantsýz tilderin meńgergenin kópshilik biledi. Áitse de, bir kúnniń ishinde bes tilde sóilegenin kórip, qatty tań qaldym.

- Prezident Jambyl oblysynda bolǵan jarylysty qalai qabyldady?

Memleket basshysy meilinshe sabyrly, salqynqandylyqpen qabyldady dep aitýǵa bolady. Degenmen, Prezident bul oqiǵanyń kóńiline qaiaý túsirgen, jaǵymsyz jańalyq bolǵanyn jasyrǵan joq. Qasym-Jomart Kemeluly búkil salalyq vedomstvolardyń basshylary qatysýymen birden shuǵyl keńes ótkizdi. Onda atalǵan oqiǵanyń saldaryn joiý jóninde tiisti tapsyrmalar berildi.

- Prezident Qorǵanys ministriniń qyzmetinen ketýine qalai qarady?

Memleket basshysy Qorǵanys ministriniń qyzmetinen ketýin eshqandai emotsiiasyz, jumys babyndaǵy másele retinde qabyldady. Ózara jabyq áńgime boldy. Sodan keiin Nurlan Ermekbaevtyń Qorǵanys ministri qyzmetinen bosatylǵany týraly Jarlyq baspasózde jariialandy.

- Aýǵanstandaǵy oqiǵalar. Elde jaǵdai shielenise bastaǵanda kóptegen missiialar diplomattaryn shyǵaryp aldy. Qazaq diplomattary turǵan jerinde qaldy, nege?

Kásibi diplomat retinde Qasym-Jomart Kemeluly Aýǵanstannyń qazirgi ákimshiligi bilik basyna uzaq ýaqytqa kelgenin túsindi. Buǵan AQSh bastaǵan halyqaralyq koalitsiianyń áskeri kúshteriniń Aýǵanstannan kútpegen jerden ketýi túrtki boldy. Sondyqtan osy eldiń jańa ákimshiligimen aradaǵy bailanystardy, eń aldymen, qaýipsizdik jáne gýmanitarlyq kómek almasý máseleleri jónindegi qarym-qatynastardy saqtaý maqsatymen Kabýldaǵy elshimiz bastaǵan qazaqstandyq diplomattardy shaǵyn quramda qaldyrý týraly sheshim qabyldandy.

Qazirgi ýaqytta Aýǵanstan biligimen aradaǵy bailanystar meilinshe ornyqty. Jaqynda Prezidenttiń tapsyrmasy boiynsha Memleket basshysynyń arnaýly ókili Erjan Qazyhan Kabýl qalasynda bolyp, osy elge gýmanitarlyq kómek kórsetý jónindegi Qazaqstannyń sheshimin jetkizdi.

- Tamyzdyń sońynda Qasym-Jomart Toqaev Máskeýde Vladimir Pýtinmen kezdesti. Bul kezdesýde prezidentter ne týraly aitty?

Memleket basshysy Máskeýge Resei Prezidentiniń shaqyrýymen barǵanyn aita ketken jón. Olar Kremlde eki saǵattan astam ýaqyt betpe-bet kelissóz júrgizdi. Bul kelissózde aitylǵan másele, negizinen, buqaralyq aqparat quraldary úshin jabyq bolady degen ýaǵdalastyq bar. Degenmen, eki el basshylarynyń Qazaqstan men Resei arasyndaǵy strategiialyq yntymaqtastyqqa, sondai-aq qazirgi geosaiasi jaǵdaiǵa qatysty pikirleri bir jerden shyqqany túsinikti. Prezidentterdiń uzaq ýaqyt áńgimelesýin ózara jaqsy qarym-qatynastyń aiǵaǵy deýge bolady. Vladimir Pýtinniń Qasym-Jomart Kemelulyn qurmetteitinin jáne Qazaqstan Prezidentiniń saiasatker retindegi parasat-paiymy men jan-jaqty tereń bilimine tánti ekenin talai ret aitqanyn bilemiz. 

- Prezident Pfizer vaktsinasynyń belgilengen merzimde jetkizilmegeni jóninde aitty. Kompaniia bul vaktsinany elimizge jetkizý úshin qandai shart qoidy?

Halyqaralyq reitingtegi orny joǵary bolýyna bailanysty Qazaqstan Covax baǵdarlamasyna kirmeidi. Sondyqtan elimizge Pfizer vaktsinasyn jetkizý jónindegi kommertsiialyq kelissózder uzaq ýaqyt boiy júrgizildi. Basqasha aitqanda, Qazaqstan gýmanitarlyq kómek ala almaidy. Shyn máninde, Memleket basshysy júrgizilgen kelissózderge kóńili tolmaitynyn aitty. Qazir barlyq másele sheshildi. Pfizer kompaniiasynyń ustanymy óte qatań jáne birqatar shart qoidy. Olardyń barlyq talaby elimizdiń múddesine sai oryndaldy. Prezident tiisti jarlyqqa qol qoidy.   

- Prezidenttiń antivakserlerge degen kózqarasy qandai?

Prezident bir sózinde olardy "qyńyr" degen. Bul - oryndy syn. Antivakserler syńarjaq pikir ustanyp qana qoimai, ekpe alýǵa qarsy belsendi úgit-nasihat júrgizedi. Bul kóptegen azamatymyzdyń densaýlyǵyna qaýip tóndiredi.

Shyn máninde, Memleket basshysy indetke qarsy ekpe alýda májbúrlemeý kerek ekenin aitty. Negizinen, onyń tapsyrmasy oryndalyp jatyr. Qasym-Jomart Toqaev aýrýdy eńserýdiń jalǵyz joly ekpe alý ekenin birneshe ret aitqan bolatyn. Bul tek Memleket basshysynyń ǵana emes, sondai-aq Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy men barsha bilikti sarapshylardyń da ustanymy.

- Prezident "Habar 24" arnasynyń tilshisi Aqbópe Táńirbergenge qatysty oqiǵadan habardar ma?

Prezident atalǵan oqiǵanyń mán-jaiyn óte jaqsy biledi. Qasym-Jomart Kemeluly bul jaǵdaiǵa qatysty pikirin de bildirdi. Memleket basshysy aýdandyq ákimderden suhbat alatyn jýrnalist Aqbópe Táńirbergenniń telehabarlaryn únemi kórip otyrady. Jýrnalisterdiń múddeleri men quqyqtary buzylmaýy kerek. Sonymen qatar Memleket basshysy BAQ ókilderi de beligili bir ádep normalaryn buzbai, karantin sharalaryn saqtaýǵa tiis. Sondai-aq olar qoǵamdyq oryndarda artyq emotsiiaǵa boi aldyrmaǵany jón.

- Prezidenttiń Baspasóz hatshysynyń jumys ýaqyty qashan aiaqtalady?

Bizde ondai túsinik múldem joq. Táýligine 24 saǵat saqadai sai bolýyń kerek. Sondyqtan uialy telefonym qashanda qolymda. Prezidentten keletin habarlamalardyń arnaiy dybystyq belgisi bar. Prezident tapsyrmalary kez kelgen ýaqytta, tipti tún jarymynda kelip jatady. Jańa tehnologiialardyń damýy, onyń ústine pandemiia jaǵdaiy onlain jumys isteýge ábden shyńdady. Keide Memleket basshysynyń qyzmetine qatysty aqparattyq habarlamany keshke, tipti túnniń bir ýaǵynda jariialaýǵa týra keledi. Máselen, sheteldik issaparlarda ýaqyt aiyrmashylyǵy qatty baiqalady. Degenmen, akorda.kz saitymyz jáne áleýmettik jeliler arqyly aqparatty der kezinde taratyp otyramyz. Osy rette, BAQ-pen ózara is-qimyl barysynda áleýmettik jeliler tiimdi paidalanylady.

- Jeke ómirińizge ýaqyt qalady ma?

Árine. Biraq únemi ýaqyt jetpeidi. Memlekettik qyzmetten basqa qoǵamdyq qyzmet te bar. Ulttyq sport túrlerin, ásirese, qusbegilik ónerdi damytýǵa atsalysyp júrmin. Fýtboldy jaqsy kóremin, Fýtbol jankúierleriniń ligasynyń qurmetti prezidentimin. Fýtbol jankúierleri men jýrnalister arasynda týrnir uiymdastyrýǵa atsalysyp, BAQ-ligasyna qolǵabys jasaimyn. Buqaralyq aqparat quraldarynyń qyzmetkerleri arasynda salaýatty ómir saltyn ustanýdy nasihattaýǵa óz úlesimdi qosamyn. Demalys kúnderi múmkindik bolsa atpen serýendeimin.

- Eńbek demalysyńyz jóninde aitsańyz...

Ádette, bizdiń eńbek demalysymyz Prezidenttiń jumys kestesine bailanysty. Ol kisi eńbek demalysyna shyqqan kezde, biz de demalamyz. Biyl jazda Memleket basshysy Shyǵys Qazaqstan oblysynda 5 kún demaldy. Dál sol kezde eńbek demalysyn aldym.

- Prezidenttiń kitaptaryn oqydyńyz ba?

Men Memleket basshysynyń barlyq kitabyn oqyp shyqtym. Qasym-Jomart Kemeluly Qazaqstan Prezidenti bolmai turǵan kezde keibir kitaptardy onyń óz qolynan syilyq retinde alý baqyty buiyrdy.

- 2020 jyldyń maýsymynda siz koronavirýspen aýyrdyńyz, aýrýdy qalai ótkerdińiz?

Byltyr koronavirýspen qatty aýyryp, jan saqtaý bólimshesinde birneshe kún jattym. Jazylyp shyqqannan keiin múmkindik bolysymen, ekpe aldym. Ózimizde, Qaraǵandy oblysynda jasalǵan Spýtnik V vaktsinasyn saldyrttym.

- Aqordada Tengrinews.kz aqparattyq agenttiginiń jumysyn qadaǵalai ma?

Jańalyqtaryńyzdy kúndelikti oqyp otyramyn. Sonymen qatar kóp adam mańyzdy materialdaryńyzdyń siltemelerin maǵan joldap otyrady. Portaldaryńyz unaidy. Basqa oqyrmandar da meniń osy pikirimdi quptaidy degen oidamyn. Sizderge tabys tileimin!