– Qazirgi urpaqtyń mańdaiyna buiyrǵan baq, eń qundy da qasterli bailyǵymyz – Táýelsizdigimizdiń 25 jyl ishinde mádeniet salasy edáýir jetistikterge qol jetkizdi, – deidi Dúisenáli Dybysalyuly. – Mádeniet salasyn damytýǵa jergilikti biýdjetten bólinetin qarajat kólemi de jyl sanap artyp keledi. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aiasynda sońǵy 4 jylda 1 795,0 mln teńgege 111 nysan kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeýden ótse, biylǵy jyly oblystyq biýdjetten 242,5 mln teńge bólinip, 29 nysanda kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizilýde. Oblystyq qazaq drama teatrynyń 80 jyldyǵy qarsańynda kóp jyldan beri jóndeý kórmegen teatr ǵimaratyna 526,0 mln teńgege kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilip, el igiligine paidalanýǵa berildi.
– Árine, mádeniet salasynyń myń san tirligi bar. Kún saiyn eń kemi bir is-shara uiymdastyrylyp jatady. Solardyń keibirine toqtala ketseńiz.
– Urpaqtan urpaqqa asyl mura bolyp jalǵasyp kele jatqan qundy qazynamyz – ulttyq ónerimiz ben mádenietimizdi ulyqtap, nasihattaý jáne odan ári jańartý jolynda kóptegen jumystar atqarylýda. Atap aitar bolsaq, Jambyl Jabaevtyń 170 jyldyǵyna arnalǵan «Tyńda, dala, Jambyldy!» respýblikalyq jyrshy-termeshiler baiqaýy, el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnalǵan «Bir óleń, bir áýen» atty jergilikti aqyn, sazgerlerdiń shyǵarmashylyq keshi, aqyn Serik Tomanovtyń 60 jyldyǵyna orai «Adasyp júrgen aqbóken edim» atty respýblikalyq jastar arasyndaǵy jyr músháirasy, «Uly Dala sazy» respýblikalyq dástúrli mýzyka festivali jáne Jýaly aýdanynda «Án-jyrym saǵan, týǵan el!» atty II halyqaralyq Altynbek Qorazbaev atyndaǵy án konkýrsy ótti.
Sonymen qatar, M. Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademiialyq drama teatrynyń 90 jyldyq mereitoiy aiasynda Jambyl oblysynda gastroldik saparda boldy. Atalǵan ujym T.Rysqulov aýdanynda «Syǵan serenadasy» qoiylymyn, Jambyl oblystyq qazaq drama teatrynda, Sarysý aýdanynda «Sultan Beibarys» tarihi qoiylymyn sahnalap, ónersúier qaýymnyń ystyq yqylasyna bólendi. Sondai-aq, oblystyń shalǵaida ornalasqan eldi mekenderinen jańa talanttardy tabý, olarǵa qoldaý kórsetý maqsatynda barlyq aýdandar men Taraz qalasynda «Jańa esim-2016» oblystyq kastingi ótti. Kastingke aýdandar men Taraz qalasynan 300-ge jýyq ónerpaz qatysty.
Al aldaǵy ýaqytta «Jambylym – án besigim» atty jergilikti sazgerlerdiń oblystyq baiqaýy, Y.Dúkenuly atyndaǵy «Jezkiik» atty III respýblikalyq qobyzda oryndaýshylar konkýrsy, el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna orai Astana qalasynda «Qýatty óńir – qýatty Qazaqstan» atty Jambyl oblysynyń kúnderi, K.Ázirbaev atyndaǵy VIII respýblikalyq «Shyrqa, daýsym!» ánshiler konkýrsy, «Teatr kz» oblystyq festivali, «Jambyl jaýhary» atty virtýaldy baiqaý jáne basqa da sharalar ótkizý josparlanyp otyr.
– Jambyl jeri ónerli jandarynyń kóptigimen erekshelenedi. Jergilikti ónerpazdar, jyrshy-termeshilerdiń shyǵarmashylyǵy qalai nasihattalýda?
– Moiynqum aýdanynyń týmasy, aqyn-sazger Bolatbek Ábishevtiń shyǵarmashylyǵyn óńir jurtshylyǵyna nasihattaý maqsatynda oblystyq drama teatrynda aqynnyń shyǵarmashylyq keshi uiymdastyryldy, osy baǵytty ustanyp jergilikti aqyn, sazger, jyrshy-termeshiler siiaqty ónerpazdardyń shyǵarmashylyq keshterin ótkizý jalǵasyn tabatyn bolady.
Ábdimomyn Jeldibaev pen Aiaz Betbaevtyń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan kúishi, jyrshy-termeshilerdiń oblystyq baiqaýy ótkizilip keledi. Ústimizdegi jyly Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri B.Álibaidyń qolóner kórmesi Merki aýdandyq mýzeiinde joǵary deńgeide ótkizildi. Kórmege sheberdiń qundy 25 zergerlik buiymy qoiylyp, mýzei qoryna zergerlik búiymdar toptamasyn syiǵa tartý etti. Sondai-aq, eki márte Sotsialistik Eńbek Eri Jazylbek Qýanyshbaevtyń 120 jyldyǵyna orai Moiynqum aýdanynda «Jer tarihy – el tarihy» atty ólketaný tarihi-qujattyq kórme jáne dóńgelek ústel otyrysy uiymdastyryldy.
Oblysta mádeniet salasyndaǵy shyǵarmashylyq odaqtarmen tyǵyz bailanysta jumys isteý jolǵa qoiylǵan. Jambyl oblysy ákimdiginiń qoldaýymen Qazaqstan Teatr qairatkerleri odaǵymen jumystar júrgiziledi. Sýretshilerdi qoldaý maqsatynda oblystyq kórme zalynda jergilikti sýretshilerdiń kórmeleri ótkizilip turady.
– Árine, oblys ortalyǵynyń tynys-tirshiligi bólek. Al aýdandardaǵy mádeniet oshaqtarynyń jaǵdaiy qalai?
– Oblysta «halyqtyq», «úlgili» ataǵy bar ujymdardyń sany – 46, biylǵy kezekti ataqtaryn qorǵaý attestattaýyna jańadan 14 ujymnan usynys tústi, onyń 8-i qaladan, 6-ýy aýdandardan.
Tájiribe almasý arqyly halyq teatrlarynyń ónerlerin jetildirý, jandandyrý, shyǵarmashyl jastar men halyq teatrlaryna kóptep qatysýyna yqpal etý maqsatynda halyq teatrlary arasynda oblystyq «Teatr kz» festivali jylda ótkizilip keledi. Sonymen qatar, byltyr aýyl turǵyndarynyń rýhani suranystaryn qanaǵattandyrýda jyl boiy atqarylǵan jumystarynyń qorytyndysy shyǵarylyp, nátijesinde oblys ákiminiń arnaiy júldesi jariialandy. Shý aýdany úzdik dep tanylyp, bas júlde «GAZel» avtokóligin ielendi. Al qalǵan aýdandar dybys kúsheitkish apparatýralar aldy. Bul basqarma tarapynan mádeniet jáne óner mekemeleriniń materialdyq-tehnikalyq bazasyn jaqsartý, qoldaý kórsetý bolyp tabylady.
Osy oraida, 2015 jyly Halyqaralyq TÚRKSOI uiymynyń uiymdastyrýymen Daǵystan Respýblikasynyń Mahachqala qalasynda ótken «Kaspii – berega drýjby» atty III halyqaralyq festivaline Shý aýdanynyń «Ásem áýen» folklorlyq toby qatysyp laiyqty marapattaldy.
– Al tarihi-mádeni muramyzdy saqtaý, nasihattaý jumystary qandai dárejede?
– «Tarihi mura – baǵa jetpes qazyna» deidi dana halqymyz. Kóneniń kózi, órkenietimizdiń ózegi – tarihi jádigerlerimiz. Qazirgi tańda oblysta 3 365 tarih jáne mádeniet eskertkishi bar. Onyń ishinde 741 tarihi-mádeni eskertkish memlekettik tizimge alynǵan.
Tarihi-mádeni nysandardy saqtaý jáne qalpyna keltirý maqsatyndaǵy ǵylymi-zertteý jumystary barysynda oblystyń barlyq aýdandarynyń jáne Taraz qalasynyń eskertkishter jinaǵy shyqty. 2014 jyly IýNESKO-nyń «Búkilálemdik mádeni mura» tizbesine Jambyl oblysynda ornalasqan Aqtóbe (Balasaǵun), Órnek, Qulan, Qostóbe qalashyqtary jáne Aqyrtas kesheni engizildi. 2011 jyldan bastaý alǵan «Ejelgi Taraz» qalashyǵynda arheologiialyq qazba jumystary júrgizilip, birshama nátijelerge qol jetkizildi.
– Mádeniet salasynda da kadr máselesi bar ma?
– Mádeniette de kadr tapshylyǵy bar. Alaida, bilimi bar jas mamandardy jumysqa tartý, mamandyǵy sai emes nemese orta bilimdi, sondai-aq, zeinet jasyndaǵy qyzmetkerlerdiń ornyn toltyrý maqsatynda jumystar júrgizilýde. Oblystaǵy mádeniet mekemelerinen qajetti mamandar týraly aqparat turaqty alynyp turady. «Diplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy aiasynda sońǵy 3 jylda 43 jas maman tartylsa, olardyń 19-yna 2 163,0 myń teńge kóterme járdemaqy jáne 10-yna 26 932,0 myń teńge kóleminde turǵyn úi satyp alýǵa áleýmettik kómek kórsetilgen. Al biylǵy jyly 6 maman qabyldanyp, onyń 1-eýine 148 470 teńge kóterme járdemaqy berilgen.
– Jalpy mádeniet mekemeleriniń kásibi damýy men qyzmetine toqtalyp ótseńiz.
– Mádeniet mekemeleriniń kásibi damýy men halyqtyń mádeniet salasy qyzmetiniń sapasyna qanaǵattaný deńgeiin arttyrý barysynda atqarylǵan jumystarǵa toqtalar bolsaq, oblys teatrlary 34 myń 724 kórermenge 256 qoiylym usynyp, repertýarlaryn tolyqtyrý maqsatynda ár túrli janrda 8 jańa qoiylym sahnalady. Sol siiaqty Jambyl oblystyq filarmoniiasy ujymy da jyl basynan beri ótken barlyq merekelerge atsalysyp kórermen kóńilinen shyqty. Esepti kezeńde atalǵan ujym 139 kontsert uiymdastyryp, ony 65 myńnan astam kórermen tamashalady.
Búgingi tańda oblysta 7 mýzei halyqqa qyzmet kórsetedi. Jyl basynan beri 96 myńǵa jýyq eksponatty otyz myńdai kelýshi kórdi. Bir myńnan astam ekskýrsiia, túrli taqyryptarda 230 kórme uiymdastyryldy.
Jalpy alǵanda, keler urpaqtyń rýhani bailyǵyn damytyp, estetikalyq talǵamyn joǵarylatý, ultjandylyqqa, adamgershilikke patriottyq rýhta tárbieleý maqsatynda atqarylyp otyrǵan jumystar jalǵasyn taba beredi.
Áńgimelesken
Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan»
TARAZ
.jpeg)