بەرەكە-بٸرلٸكتٸڭ تەمٸرقازىعى

– قازٸرگٸ ۇرپاقتىڭ ماڭدايىنا بۇيىرعان باق, ەڭ قۇندى دا قاستەرلٸ بايلىعىمىز – تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ 25 جىل ٸشٸندە مەدەنيەت سالاسى ەدەۋٸر جەتٸستٸكتەرگە قول جەتكٸزدٸ, – دەيدٸ دٷيسەنەلٸ دىبىسالىۇلى. – مەدەنيەت سالاسىن دامىتۋعا جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەن بٶلٸنەتٸن قاراجات كٶلەمٸ دە جىل ساناپ ارتىپ كەلەدٸ. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا سوڭعى 4 جىلدا 1 795,0 ملن تەڭگەگە 111 نىسان كٷردەلٸ جەنە اعىم­داعى جٶندەۋدەن ٶتسە, بيىلعى جىلى وبلىستىق بيۋدجەتتەن 242,5 ملن تەڭ­گە بٶلٸنٸپ, 29 نىساندا كٷردەلٸ جەنە اعىمداعى جٶندەۋ جۇمىستارى جٷر­گٸزٸلۋدە. وبلىستىق قازاق دراما تەاترى­نىڭ 80 جىلدىعى قارساڭىندا كٶپ جىلدان بەرٸ جٶندەۋ كٶرمەگەن تەاتر عيماراتىنا 526,0 ملن تەڭگەگە كٷردەلٸ جٶندەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ, ەل يگٸلٸگٸنە پايدالانۋعا بەرٸلدٸ.

– ەرينە, مەدەنيەت سالاسىنىڭ مىڭ سان تٸرلٸگٸ بار. كٷن سايىن ەڭ كەمٸ بٸر ٸس-شارا ۇيىمداستىرىلىپ جاتا­دى. سولاردىڭ كەيبٸرٸنە توقتالا كەتسەڭٸز.

– ۇرپاقتان ۇرپاققا اسىل مۇرا بولىپ جالعاسىپ كەلە جاتقان قۇندى قازىنامىز – ۇلتتىق ٶنەرٸمٸز بەن مەدە­نيەتٸمٸزدٸ ۇلىقتاپ, ناسيحاتتاۋ جەنە ودان ەرٸ جاڭارتۋ جولىندا كٶپ­تەگەن جۇمىستار اتقارىلۋدا. اتاپ ايتار بولساق, جامبىل جاباەۆتىڭ 170 جىلدىعىنا ارنالعان «تىڭدا, دالا, جامبىلدى!» رەسپۋبليكالىق جىرشى-تەرمەشٸلەر بايقاۋى, ەل تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان «بٸر ٶلەڭ, بٸر ەۋەن» اتتى جەرگٸلٸكتٸ اقىن, سازگەرلەردٸڭ شىعارماشىلىق كەشٸ, اقىن سەرٸك تومانوۆتىڭ 60 جىل­دىعىنا وراي «اداسىپ جٷرگەن اقبٶكەن ەدٸم» اتتى رەسپۋبليكالىق جاستار ارا­سىنداعى جىر مٷشەيراسى, «ۇلى دالا سازى» رەسپۋبليكالىق دەستٷرلٸ مۋزىكا فەستيۆالٸ جەنە جۋالى اۋدانىندا «ەن-جىرىم ساعان, تۋعان ەل!» اتتى ٸٸ حالىقارالىق التىنبەك قورازباەۆ اتىنداعى ەن كونكۋرسى ٶتتٸ.

سونىمەن قاتار, م. ەۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتٸك اكادەمييالىق دراما تەاترىنىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويى ايا­سىندا جامبىل وبلىسىندا گاسترول­دٸك ساپاردا بولدى. اتالعان ۇجىم ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىندا «سىعان سەرەناداسى» قويى­لىمىن, جامبىل وبلىستىق قازاق دراما تەاترىندا, سارىسۋ اۋدانىندا «سۇلتان بەيبارىس» تاريحي قويىلىمىن ساحنالاپ, ٶنەرسٷيەر قاۋىمنىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بٶلەندٸ. سونداي-اق, وبلىستىڭ شالعايدا ورنا­لاس­قان ەلدٸ مەكەندەرٸنەن جاڭا تالانتتار­دى تابۋ, ولارعا قولداۋ كٶرسەتۋ ماقساتىندا بارلىق اۋداندار مەن تاراز قالاسىندا «جاڭا ەسٸم-2016» وبلىستىق كاستينگٸ ٶتتٸ. كاستينگكە اۋداندار مەن تاراز قالا­سى­نان 300-گە جۋىق ٶنەرپاز قاتىستى.

ال الداعى ۋاقىتتا «جامبىلىم – ەن بەسٸگٸم» اتتى جەرگٸلٸكتٸ سازگەر­لەردٸڭ وبلىستىق بايقاۋى, ى.دٷكەنۇلى اتىنداعى «جەزكيٸك» اتتى ٸٸٸ رەسپۋب­ليكالىق قوبىزدا ورىنداۋشىلار كونكۋرسى, ەل تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىعى­نا وراي استانا قالاسىندا «قۋاتتى ٶڭٸر – قۋاتتى قازاقستان» اتتى جامبىل وبلىسىنىڭ كٷندەرٸ, ك.ەزٸرباەۆ اتىن­داعى Vٸٸٸ رەسپۋبليكالىق «شىرقا, داۋ­سىم!» ەنشٸلەر كونكۋرسى, «تەاتر kz» وب­لىستىق فەستيۆالٸ, «جامبىل جاۋ­ھارى» اتتى ۆيرتۋالدى بايقاۋ جەنە باس­قا دا شارالار ٶتكٸزۋ جوسپارلانىپ وتىر.

– جامبىل جەرٸ ٶنەرلٸ جاندارىنىڭ كٶپتٸگٸمەن ەرەكشەلەنەدٸ. جەرگٸلٸكتٸ ٶنەرپازدار, جىرشى-تەرمەشٸلەردٸڭ شىعارماشىلىعى قالاي ناسيحاتتالۋدا?

– مويىنقۇم اۋدانىنىڭ تۋماسى, اقىن-سازگەر بولاتبەك ەبٸشەۆتٸڭ شىعار­ماشىلىعىن ٶڭٸر جۇرتشىلىعىنا ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا وبلىستىق دراما تەاترىندا اقىننىڭ شىعارماشىلىق كەشٸ ۇيىمداستىرىلدى, وسى باعىتتى ۇستانىپ جەرگٸلٸكتٸ اقىن, سازگەر, جىرشى-تەرمە­شٸلەر سيياقتى ٶنەرپازداردىڭ شىعار­ماشىلىق كەشتەرٸن ٶتكٸزۋ جالعاسىن تاباتىن بولادى.

ەبدٸمومىن جەلدٸباەۆ پەن اياز بەت­باەۆتىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان كٷيشٸ, جىرشى-تەرمەشٸلەردٸڭ وبلىس­تىق بايقاۋى ٶتكٸزٸلٸپ كەلەدٸ. ٷستٸمٸز­دەگٸ جىلى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸر­گەن قايراتكەرٸ ب.ەلٸبايدىڭ قولٶنەر كٶرمەسٸ مەركٸ اۋداندىق مۋزەيٸندە جوعارى دەڭگەيدە ٶتكٸزٸلدٸ. كٶرمەگە شەبەردٸڭ قۇندى 25 زەرگەرلٸك بۇيىمى قويىلىپ, مۋزەي قورىنا زەرگەرلٸك بٷيىمدار توپتاماسىن سىيعا تارتۋ ەتتٸ. سونداي-اق, ەكٸ مەرتە سوتسياليستٸك ەڭبەك ەرٸ جازىلبەك قۋانىشباەۆتىڭ 120 جىلدىعىنا وراي مويىنقۇم اۋدانىندا «جەر تاريحى – ەل تاريحى» اتتى ٶلكەتانۋ تاريحي-قۇجاتتىق كٶرمە جەنە دٶڭگەلەك ٷستەل وتىرىسى ۇيىمداستىرىلدى.

وبلىستا مەدەنيەت سالاسىنداعى شى­عارماشىلىق وداقتارمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ٸستەۋ جولعا قويىلعان. جامبىل وبلىسى ەكٸمدٸگٸ­نٸڭ قولداۋىمەن قازاقستان تەاتر قايراتكەرلەرٸ وداعىمەن جۇمىستار جٷر­گٸزٸلەدٸ. سۋرەتشٸلەردٸ قولداۋ ماق­ساتىندا وبلىستىق كٶرمە زالىندا جەرگٸلٸكتٸ سۋرەتشٸلەردٸڭ كٶرمەلەرٸ ٶتكٸزٸلٸپ تۇرادى.

– ەرينە, وبلىس ورتالىعىنىڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸ بٶلەك. ال اۋدان­دارداعى مەدەنيەت وشاقتارىنىڭ جاعدايى قالاي?

– وبلىستا «حالىقتىق», «ٷلگٸلٸ» اتاعى بار ۇجىمداردىڭ سانى – 46, بيىل­عى كەزەكتٸ اتاقتارىن قورعاۋ اتتەستات­تاۋى­نا جاڭادان 14 ۇجىم­نان ۇسىنىس تٷس­تٸ, ونىڭ 8-ٸ قالادان, 6-ۋى اۋدان­داردان.

تەجٸريبە الماسۋ ارقىلى حالىق تەاتر­لارىنىڭ ٶنەرلەرٸن جەتٸلدٸرۋ, جانداندىرۋ, شىعارماشىل جاستار مەن حالىق تەاترلارىنا كٶپتەپ قاتىسۋىنا ىقپال ەتۋ ماقساتىندا حالىق تەاترلارى اراسىندا وبلىستىق «تەاتر kz» فەستيۆالٸ جىلدا ٶتكٸزٸلٸپ كەلەدٸ. سونىمەن قاتار, بىلتىر اۋىل تۇرعىندارىنىڭ رۋحاني سۇرانىستارىن قاناعاتتاندىرۋدا جىل بويى اتقارىلعان جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپ, نەتيجەسٸندە وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ارنايى جٷلدەسٸ جارييا­لاندى. شۋ اۋدانى ٷزدٸك دەپ تانىلىپ, باس جٷلدە «گازەل» اۆتوكٶلٸگٸن يەلەندٸ. ال قالعان اۋداندار­ دىبىس كٷشەي­تكٸش اپپاراتۋرالار الدى. بۇل باسقارما تاراپىنان مەدە­نيەت جەنە ٶنەر مەكەمەلەرٸ­نٸڭ ماتەريالدىق-تەح­نيكالىق بازاسىن جاقسارتۋ, قولداۋ كٶرسەتۋ بولىپ تابىلادى.

وسى ورايدا, 2015 جىلى حالىق­ارالىق تٷركسوي ۇيىمىنىڭ ۇيىم­داستىرۋىمەن داعىستان رەسپۋب­ليكا­سىنىڭ ماحاچقالا قالاسىندا ٶتكەن «كاسپيي – بەرەگا درۋجبى» اتتى ٸٸٸ حا­لىق­­ارالىق فەستيۆالٸنە شۋ اۋدانى­نىڭ «ەسەم ەۋەن» فولكلورلىق توبى قاتى­سىپ لايىقتى ماراپاتتالدى.

– ال تاريحي-مەدەني مۇرامىزدى ساقتاۋ, ناسيحاتتاۋ جۇمىستارى قان­داي دەرەجەدە?

– «تاريحي مۇرا – باعا جەتپەس قازى­نا» دەيدٸ دانا حالقىمىز. كٶنەنٸڭ كٶزٸ, ٶركەنيەتٸمٸزدٸڭ ٶزەگٸ – تاريحي جەدٸگەرلەرٸمٸز. قازٸرگٸ تاڭدا وبلىستا 3 365 تاريح جەنە مەدەنيەت ەسكەرت­كٸشٸ بار. ونىڭ ٸشٸندە 741 تاريحي-مەدەني ەسكەرتكٸش مەملەكەتتٸك تٸزٸمگە الىنعان.

تاريحي-مەدەني نىسانداردى ساقتاۋ جەنە قالپىنا كەلتٸرۋ ماقساتىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى بارىسىندا وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارىنىڭ جەنە تاراز قالاسىنىڭ ەسكەرتكٸشتەر جينا­عى شىقتى. 2014 جىلى يۋنەسكو-نىڭ «بٷكٸلەلەمدٸك مەدەني مۇرا» تٸزبەسٸ­نە جامبىل وبلىسىندا ورنالاسقان اقتٶبە (بالاساعۇن), ٶرنەك, قۇلان, قوستٶبە قالاشىقتارى جەنە اقىرتاس كەشەنٸ ەنگٸزٸلدٸ. 2011 جىلدان باستاۋ العان «ەجەلگٸ تاراز» قالاشىعىن­دا ارحەولوگييالىق قازبا جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ, بٸرشاما نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزٸلدٸ.

– مەدەنيەت سالاسىندا دا كادر مەسەلەسٸ بار ما?

– مەدەنيەتتە دە كادر تاپشىلىعى بار. الايدا, بٸلٸمٸ بار جاس مامانداردى جۇمىسقا تارتۋ, ماماندىعى ساي ەمەس نەمەسە ورتا بٸلٸمدٸ, سونداي-اق, زەينەت جاسىنداعى قىزمەتكەرلەردٸڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا جۇمىس­تار جٷرگٸزٸلۋدە. وبلىستاعى مەدەنيەت مەكەمەلەرٸنەن قاجەتتٸ ماماندار تۋرالى اقپارات تۇراقتى الىنىپ تۇرادى. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى اياسىندا سوڭعى 3 جىلدا 43 جاس مامان تارتىلسا, ولاردىڭ 19-ىنا 2 163,0 مىڭ تەڭگە كٶتەرمە جەردەماقى جەنە 10-ىنا 26 932,0 مىڭ تەڭگە كٶلەمٸندە  تۇرعىن ٷي ساتىپ الۋعا ەلەۋمەتتٸك كٶمەك كٶرسەتٸلگەن. ال بيىلعى جىلى 6 مامان قابىلدانىپ, ونىڭ 1-ەۋٸنە 148 470 تەڭگە كٶتەرمە جەردەماقى بەرٸلگەن.

– جالپى مەدەنيەت مەكەمەلەرٸنٸڭ كەسٸبي دامۋى مەن قىزمەتٸنە توقتالىپ ٶتسەڭٸز.

– مەدەنيەت مەكەمەلەرٸنٸڭ كەسٸبي دامۋى مەن حالىقتىڭ مەدەنيەت سالاسى قىزمەتٸنٸڭ ساپاسىنا قاناعاتتانۋ دەڭگەيٸن ارتتىرۋ بارىسىندا اتقارىلعان جۇمىستارعا توقتالار بولساق, وبلىس تەاتر­لارى 34 مىڭ 724 كٶرەرمەنگە 256 قويىلىم ۇسىنىپ, رەپەرتۋارلارىن تولىقتىرۋ ماقساتىندا ەر تٷرلٸ جانردا 8 جاڭا قويىلىم ساحنالادى. سول سيياقتى جامبىل وبلىستىق فيلارمونيياسى ۇجىمى دا جىل باسىنان بەرٸ  ٶتكەن بارلىق مەرەكەلەرگە اتسالىسىپ كٶرەرمەن كٶڭٸلٸنەن شىقتى. ەسەپتٸ كەزەڭدە اتالعان ۇجىم 139 كونتسەرت ۇيىم­داستىرىپ, ونى 65 مىڭنان استام كٶرەر­مەن تاماشالادى.

بٷگٸنگٸ تاڭدا وبلىستا 7 مۋزەي حالىق­قا قىزمەت كٶرسەتەدٸ. جىل باسىنان بەرٸ 96 مىڭعا جۋىق ەكسپوناتتى وتىز مىڭداي كەلۋشٸ كٶردٸ. بٸر مىڭنان استام ەكسكۋرسييا, تٷرلٸ تاقىرىپتاردا 230 كٶرمە ۇيىمداستىرىلدى.

جالپى العاندا, كەلەر ۇرپاقتىڭ رۋحاني بايلىعىن دامىتىپ, ەستەتيكالىق تالعامىن جوعارىلاتۋ, ۇلتجاندىلىق­قا, ادامگەرشٸلٸككە پاتريوتتىق رۋحتا تەربيەلەۋ ماقساتىندا اتقارىلىپ وتىرعان جۇمىستار جالعاسىن تابا بەرەدٸ.

ەڭگٸمەلەسكەن

 ورالحان دەۋٸت,

«ەگەمەن قازاقستان»

تاراز