Búgingi kúni Qazaqstan Respýblikasy munai ónimderiniń ishki naryǵynda AJQS-ta benzinderdiń bólshek saýda baǵasynyń ósýi baiqalady. Bul rette munai ónimderine baǵany memleket emes (benzinge 2015 jyldan bastap, dizelge 2016 jyldan bastap) naryq retteidi, dep habarlaidy "Ult aqparat" QR Enegetika ministrliginiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Aita ketsek , budan buryn Parlament Májilisiniń depýtattary jalpy otyrysta QR Premer-Ministriniń Albert Raýdan benzinniń qymbattaýyna qatysty tekserý júrgizýdi suraǵan edi.
Energetik ministrliginiń depýtattyq saýalǵa bergen jaýabynda munai ónimderiniń naryǵy óte qubylmaly bolyp tabylady, Qazaqstannyń ishki naryǵynda da, kórshiles elderde de salyq salý, baǵa belgileý júiesi jáne JJM-men qamtamasyz etilýi (baqylanbaityn aǵyn), suranystyń maýsymdylyǵy, MÓZ-degi tehnologiialyq irkilister nemese kúrdeli jóndeýler týraly aqparat siiaqty kóptegen faktorlardyń áserine bailanysty ekendigin málim etti.
«Joǵaryda atalǵan jaǵdailar munai ónimderine baǵa «tepe-teńdigin» únemi izdeýdi talap etedi.
Ishki naryqta baǵa tómen bolǵan jaǵdaida otandyq ónimniń kórshi naryqtarǵa aýysýyna bailanysty tapshylyq qaýpi týyndaidy, al joǵary baǵalar bolǵan jaǵdaida importtyq benzinniń profitsiti jáne sonyń saldarynan QR MÓZ-de qaita óńdeý kóleminiń keiinnen tómendeýimen qazaqstandyq qoimalardyń otandyq otynmen tolyp ketýi múmkin.
Atap aitqanda, sońǵy aptalarda shekaralas aimaqtarda benzindi bólshek saýdada satýdyń aitarlyqtai ósýi baiqalady.
JJM-ǵa tómen baǵa dálizin jer qoinaýyn paidalanýshylar óńdeletin shikizatqa neǵurlym tómen baǵa berý arqyly árdaiym sýbsidiialaǵan. Munaidyń eksporttyq baǵasynyń aiyrmashylyǵy 1 tonna úshin 50$ shamasynda boldy, qazir ol munai jetkizý baǵytyna bailanysty 1 tonna munai úshin 80-130$ deiin ósti. Búgingi kúni AMÓZ-ge óńdeýge jetkiziletin munai baǵasy tonnasyna 20-45 myń teńge deńgeiinde aýytqidy, bul qaita eseptegende barreline 6,5-15,2$ quraidy. Bul rette munaidyń naryqtyq baǵalary búginde barreline 60$ asty.
Qazirgi ýaqytta jekelegen óńirler boiynsha jer qoinaýyn paidalanýshylar óndiriletin shikizattyń shamamen 75-80% - yn ishki naryqqa jetkizedi, bul rette kelisimsharttyq mindettemeler aitarlyqtai az.
Tájiribe kórsetkendei, baǵalardy memlekettik retteý syrtqy faktorlarǵa jedel den qoiýǵa múmkindik bermeidi – memlekettik organdar obektivti jaǵdailarǵa qaramastan baǵalardy qaita qaraýǵa qulyqsyz. Sonymen qatar, ár naqty janarmai beketteriniń barlyq naqty jaǵdailaryn eskerý múmkin emes, olardyń arasyndaǵy durys básekelestik úshin jaǵdailar joǵalady.
Tiisinshe, memlekettik retteýdi engizý kezinde obektivti jaǵdaidan alshaq bolýy múmkin tómen baǵalardy belgileýdi kútý kerek. Qysqa merzimdi perspektivada bul jetkizý tizbegindegi jergilikti de, aýqymdy da irkilisterge, munai ónimderin jetkizýdegi irkilisterge ákelýi múmkin.
Uzaq merzimdi osyndai jaǵdai ishki naryqqa munaidy jetkizý kóleminiń ilespe ulǵaiýy kezinde munai ótkizýden túsetin tabystan aiyrylýdyń teris saldary bolýy múmkin – salanyń investitsiialyq tartymdylyǵynyń tómendeýi jáne jumys istep turǵan ken oryndarynyń sarqylýyna qarai tiisinshe munai óndirý, munai eksporty men munai servistik jumystar kóleminiń tómendeýi.
Eger dinamikada qaraityn bolsaq, baǵanyń uqsas deńgeii Qazaqstanda úsh jyl buryn 2018 jylǵy naýryzda qalyptasty. Ol kezde ol litrine 155-ten 172 teńgege deiingi baǵa diapazonynda orta eseppen litrine 162,6 teńgeni qurady.
Baǵalardy retteý jáne «arzandatylǵan» munai ónimderin taratý boiynsha júieni qurý tiimsiz jáne shyǵyny kóp shara dep sanaimyz:
1) tómen baǵanyń paidasyn muqtaj azamattar ǵana emes, shekaralas jatqan kórshi elderdiń turǵyndary da paidalanýy múmkin;
2) ár túrli ádisterdi qoldaný arqyly munai ónimderin eksportqa «kóleńkeli» túrmen shyǵarýǵa jol beriledi;
3) munai-gaz óndirý salasyn turaqty damytýǵa kedergi bolatyn táýekelder týyndaidy.
Qoldanystaǵy memlekettiń tabys alý jáne halyqtyń áleýmettik-osal toptaryn qorǵaý júielerin esepke alǵanda, naryqtyq qarym-qatynasty qurýda basqa balama túri joq dep paiymdaimyz, onyń ishinde JJM satý sektorynda. Iaǵni, salaǵa naryqtyq mehanizmder arqyly investitsiia tartýdy, munai óndirýshilerdiń tabysyn arttyrý, halyqty jumyspen qamtý, qoryta kelgende biýdjetke salyqtyq túsimdi qamtamasyz etý. Salyqtyq túsimder arqasynda adrestik áleýmettik kómek boiynsha shyǵyndardy ósirý.
Árine, naryqtaǵy baǵany qalyptastyrýda transparentti jaǵdaidy jaqsartý boiynsha jumystardy jalǵastyrý qajet.
Otyn naryǵynyń joǵary qubylmalylyǵy, onyń sezimtaldyǵy týraly máselege qaita orala otyryp, Atyraý MÓZ-inde aǵymdaǵy jóndeý jumystary jáne Shymkent MÓZ-in jóndeýge kútiletin josparly toqtaý týraly aqparat munai ónimderiniń qunyna áser etýi múmkin.
Munai ónimderiniń ishki naryǵyn turaqtandyrýdyń quraly retinde Energetika ministrliginiń quzyreti zań aiasynda munai ónimderiniń resmi eksportqa shyǵatyn kólemin retteý qarastyrylǵan. Osy mehanizm sheńberinde 2021 jyldan bastap Ministrlikpen eksportqa jóneltý alynyp tastaldy.
Jalpy eldegi AI-92 benzininiń aǵymdaǵy qory jaily deńgeide – qabyldanǵan sharalar arqasynda jyldyń basymen salystyrǵanda qor is júzinde 60 myń tonnaǵa ósti, iaǵni 270 myń tonnaǵa jetti.
Joǵaryda atalǵandardy eskere otyryp, naryqtaǵy baǵanyń turaqtanýy kútilýde»,- dep túiindeidi Energetika ministrligi.
