Batys Qazaqstan oblysynyń barlyq tiisti qurylymdary 15 aqpannan bastap kóktemgi sý tasqynynyń aldyn alý úshin kúsheitilgen jumys tártibine kóshti. Óitkeni biylǵydai qarly qys óńirde sońǵy otyz jylda bolmaǵan.
Batys Qazaqstan oblysy ákimdiginiń Tótenshe jaǵdailar boiynsha jinalǵan komissiia otyrysynda óńirdegi ahýal egjei-tegjeili sarapqa salyndy. Tótenshe jaǵdai bolýy múmkin aýdan basshylary, arnaiy qurylymdar jetekshileri yqtimal qaýiptiń aldyn alý úshin jasalynyp jatqan sharalary týraly esep berdi. Óńir basshysy Altai Kólginov keibir qaýipti aýmaqtarda qar shyǵarý jumysyn eki esege arttyryp, táýlik boiy jumys júrgizýge tapsyrdy.
Batys Qazaqstan oblystyq tótenshe jaǵdailar departamentiniń basshysy Jasulan Jumashevtyń oblys aýmaǵynda 88 eldi meken kóktemgi sý tasqynynan zardap shegýi múmkin ekenin aitady. Ol jerde 36 myńnan astam halyq turady. Kóp jerde qardyń qalyńdyǵy ótken jyldarmen salystyrǵanda 1,5-3 esege artyq.
Negizgi qaýip Jaiyq, Qaraózen men Saryózen, Derkúl siiaqty transshekaralyq ózenderdiń ańǵaryndaǵy Qaztalov, Tasqala, Báiterek aýdandarynda qalyptasqan. Oral qalasynyń ainalasyndaǵy 75 saiajai qaýymdastyqtarynda 14 myńdai halyq turady. Munyń 5 myńy – balalar eken. Bul da jergilikti biliktiń bas aýrýyna ainalǵan másele. Saiajai turǵyndaryna qazirden bastap qaýip týraly eskertilip, evakýatsiialyq pýnktter jasaqtalyp jatqanyn aitqan TJ departamenti basshysy Jasulan Jumashev:
- Saiajai – jyl boiyna turýǵa arnalmaǵan, tek jazǵy maýsymda paidalanylýy tiis aýmaq. Soǵan qaramastan Oral qalasynyń mańyndaǵy saiajai turǵyndary jyl saiyn myń adamǵa kóbeiip kele jatyr. Mysaly, 2016 jyly 12 myń, byltyr 13 myńdai, biyl 14 myńnan asty, - degen málimetti jariia etti.
Degenmen jergilikti qurylymdar tabiǵattyń tosyn minezine barynsha daiyndalyp jatyr. Kóktemgi sý tasqynynyń aldyn alý isine oblystyq tótenshe jaǵdailar departamenti 707 birlik tehnikasy men 2043 adamnan turatyn jeke quramymen túgel jumylǵan.
Biylǵy qardyń erekshe kóptigin myna sandardan-aq shamalai berińiz: 2017-2018 jylǵy qys maýsymynda Oral qalasy kóshelerinen barlyǵy 120 myń tonnadai qar shyǵarylǵan. Al biyl qazirdiń ózinde shyǵarylǵan qardyń kólemi 700 myń tonnadan asyp ketipti! Tótenshelikter qala mańynda qardan birneshe taý turǵyzǵan: qar tógýge arnalǵan eki poligon biiktigi 4 metrge deiin jetetin qarmen tolyp, jańadan taǵy úsh poligon ashýǵa týra kelipti. Qar shyǵarý isine tótenshelikter men qala ákimdiginen bólek, óńirdegi barlyq qurylys firmalary arnaýly tehnikasy men transportyn qosyp, jumylyp jatyr.
Qardyń qalyńdyǵynan sońǵy kúnderi Oral qalasynda úsh nysannyń shatyry opyrylyp tústi. Onyń biri – 13 páterlik úi múldem jaramsyz bolyp, turǵyndary basqa baspanaǵa kóshirildi. Jergilikti bilik qaladaǵy PIK jetekshileri men mekeme-kásiporyn basshylaryn ǵimarat shatyrlaryn tazartýǵa jaýapty ekenin eskertýde.
«Qazgidromet» mekemesiniń óńirdegi filial direktory Nurjan Shiiap ta Oral qalasy, Báiterek, Tasqala jáne Jánibek aýdandarynda qardyń qalyńdyǵy jyldaǵy mólsherden birneshe esege kóp ekenin naqty tsifrlarmen salystyryp kórsetti. Buǵan qosa biylǵy qardyń boiynda ylǵal da kóp eken. Medet qylatyn bir nárse – biylǵy toń jyldaǵydan juqa. Iaǵni erigen qar jerge jedel sińip, el-jurtty kóp ábigerge salmaýy da múmkin.
- Qaýip týady-aý degen aimaqtarda aldyn alý jumystaryn erterek jasap, daiyndyqty eki ese kúsheitińizder. Kóktem kelip, toń túse bastaǵanda tehnikanyń júrip-turýy da qiyndaidy. Sondyqtan alys eldimekenderdi aldyn ala azyq-túlikpen qamtyp, meditsinalyq kómek qajet bolýy múmkin turǵyndardy qaýipsiz jerge shyǵarýdy uiymdastyryńyzdar. Alystaǵy malshy qystaqtary da nazardan tys qalmasyn. Tótenshe jaǵdai týǵan jaǵdaida áskerdiń kómegin de paidalanamyz. Jastar belsendileri, «Jas Otan» músheleri de tartylsyn, - dedi Altai Kólginov óńirdegi aýdan basshylaryna qarata.
Kóktemgi sý – eldimekenderge qater tóndiretini ras. Degenmen, ol sýdy tiimdi paidalaný, sý qoimalarynda saqtap qalý, sýarmaly alqaptar men jaiylymdyq aimaqtarǵa shyǵarý isi de umyt qalmaýy tiis. Óitkeni bul – mal sharýashylyǵyn damytýǵa áser etetin, aýyldaǵy aǵaiynnyń jyl boiy berekeli tirliginiń kepili. Sondyqtan jiynda bul másele de oryndy aityldy. Aýdan ákimderiniń esebinshe, búgingi tańda jergilikti jerde shóp qory jetkilikti, Bókei ordasy, Jánibek, Qaztalov aýdandarynda kórshiles Resei aýmaǵynan jem ákelý uiymdastyrylǵan.
Qazbek Quttymuratuly,
