Tarih betterine úńilsek, ótken zamandardan beri «Túgel sózdiń túbi bir, túp atasy Maiqy bi» dep, azan shaqyryp qoiǵan attary qanatty sózge ainalǵan eki Maiqy bi babanyń ómirde bolǵanyn bilsek te, osy ataly sózdiń naq qaisysyna qatysty aitylǵany jóninde áli naqtyly tujyrymǵa kele almai júrgenimiz anyq. Biraq ekeýiniń de dana, oishyl ǵulama bolǵanynda daý joq. Sol siiaqty shyǵystanýshy ǵalym Ábsattar Derbisáli tarihta bir emes, Ábý Nasyrdan bólek onymen zamandas onshaqty Farabi esimdi ǵalymnyń bolǵanyn jipke tizip berip júr emes pe?! Mundai mysaldar handardyń da, batyrlar men bilerdiń de arasynda jii kezdesip jatatyny shyndyq. Tek ereksheligi, olardyń el ishinde nasihattalýy ǵana árqalai bolyp keletindikten, jalpy halyq bile bermeidi. Al ár óńirdegi jergilikti halyq ańyz etip aitqanmen, kesheginiń quimaqulaq qariialary kelmestiń kóshine ilesip, qatary sirep, kózden bulbul ushqan saiyn, artynda izdeýshisi, joqtaýshysy joqtarynyń esimderi kóp jaǵdaida el jadynan joǵala bastaitynyn nesin jasyraiyq.
Mine, sondai batyr babalarymyzdyń biri Keiki Niiazuly Ryspanbet týraly da osyny aitýǵa bolady. Túbi Arqany jaz jailap, Syrdy qys qystaǵan qypshaq rýynan shyqqan Keiki batyr kúni keshege deiin Torǵai men Jetisýdyń tel perzenti sanalyp, eki jaqtyń da atyn aibar tutar maqtanyshyna ainalyp kelgeni aqiqat. HVIII ǵasyrdyń sońy men HIH ǵasyrdyń 40-shy jyldary shamasynda (1766 – 1842) ómir súrgen Keikiniń erligin el ańyzǵa ainaldyryp, ataǵy dáýirlep turǵan kezeńde Torǵai topyraǵynda dúniege (1871) kelip, qarshadaiynan qaitpas qaisarlyǵymen kózge túsken ataqty mergen, Amangeldi batyrdyń qandykóilek serigi, qypshaq Nurmaǵambet Kókembaiulynyń jasynan Keiki atanyp, tarihta solai tańbalanyp ketýiniń astarynda da sol rýlas batyr atanyń abyroi-bedeli jatsa kerek. Mundai pikirdi 2000-jyldardyń basynda torǵailyq qalamger, ómiriniń keiingi kezeńinde zertteýshilikke den qoiyp, qyrýar is tyndyrǵan satirik aǵamyz Seiit Kenjeahmetulynyń da aýzynan estigenimiz bar edi.
Al Keikiniń arǵy babasy, úsh ǵasyrǵa sozylǵan qazaq-jońǵar soǵysynyń orta bóligindegi, atap aitqanda, HVII ǵasyrdaǵy halqymyzdy «aqtaban shubyryndyǵa» ushyratqan urystarynda halqyna qalqan bolǵan ataqty Aqbai batyrdyń áý basta Jetisýǵa barýynyń tarihyn árkim ártúrli baiandap júr. Osy arada túrli joramaldyń ishinde jońǵar shapqynshylyǵy zamanynda bilerimizdiń kúlli qazaq dalasyna at shaptyryp, el shetin qorǵar batyr uldaryn shaqyrýymen Jetisý jerine kelip turaqtap qalýy shyndyqqa anaǵurlym janasatyn syńaily. Sebebi, ózinen keiinirek Bektemir aǵasynyń úlken uly Qarabai batyrdyń da janyna serik bolyp kelip, osynda urpaq órbitip qalyp qoiýy tekten-tek bolmasa kerek. Keiin patsha ókimeti ózderine bodan bolǵan qazaqtardy «bólshekte de bilei ber» saiasatymen ýez-ýezge, bolys-bolysqa bólip, bir-birimen qatynasyn úzip tastaýy saldarynan Arqa men Syrdyń arasynda erkin kóship-qonyp júrgen qypshaqtardyń bir bóligi de Syr boiynda qalyp qoiady.
Biraq HIH ǵasyrdyń orta sheninde batyrdyń Torǵai óńirinde qalǵan jaqyn týystarynyń Jetisýdaǵy aǵaiyndaryn saǵalap dúrkirei kóship ketýi Keiki týraly ańyzdardyń da aýyzdan-aýyzǵa taraǵanymen, shyn janashyrlary qalmaǵandyqtan kóne kózderdiń ómir kóshimen birge birte-birte saiabyrsyp, keiinirek endi olardyń da kózin kórgender túgili, sodan beri úsh-tórt urpaq almasyp ta úlgergendikten umytyla bastaýyn da zańdylyq der edik. Óitkeni, jetpis jyl boiy keńestik ideologiianyń quryǵynda qylǵynyp, halqymyzdyń ótkeni týraly jumǵan aýzymyzdy ashpai kelgen bizdiń endi ómiri atyn estip-bilmegen qanshama batyr babalarymyz ben bilerimizdi, kósemderimiz ben sheshenderimizdi tarih qoinaýlarynan arshyp alyp, rýhyn tiriltip, arýaǵyn áspettep, ataq-dańqyn jańǵyrtyp jatqanymyz da osy búgingi táýelsizdigimizdiń arqasy ekendigine bir táýbe etip qoisaq ta artyq bolmas.
Desek te ómiriniń negizgi bóligin Jetisýda ótkizip, qazaq-jońǵar soǵysyna negizgi núkteni qoiyp, halqymyzdyń taǵdyryn birjola sheship bergen Ańyraqai shaiqasynda tas-talqan bolyp jeńilip, batysqa qarai jóńkile qashqan qalmaqtardyń áli de el ishinde qalyp, ara-tura tynysh jatqan halyqqa búiirden kelip tiisýin toqtatpaǵan sarqynshaqtarynyń jymysqy joryqtaryna toitarys berip, jankeshtilik erlik tanytqan Keikiniń jasaǵy óz týystarymen qatar, negizinen jergilikti naiman taipalarynyń ókilderinen quralǵan edi. Al qalmaqtardyń bulai qutyrynýynyń sebep-saldaryna kelsek, sol Ańyraqai shaiqasynan beri arada biraz jyldar ótkennen keiin baiaǵy qýatty ásker sapyndaǵy qazaq sarbazdarynyń aýyl-aýyldaryna tarap, ataqty batyrlarynyń ómirden ótkendigin, tirileriniń qartaiyp, óz jónderine ketkendigin paidalanyp, zorlyq-zombylyq pen qoqan-loqyǵa kóshkendegi áreketteri bolatyn. Bul qazaqtar sheshýshi shaiqasta jońǵarlardy es jiǵyzbastai oisyrata jeńgenimen, munymen is bitpei, el shetine tolyq tynyshtyq ornamaǵanynyń dáleli edi.
Onyń ústine Qytai ókimeti de eki halyqtyń arasyna ot salyp, shapqa túrtýin toqtatpaq túgil, qaita órshite túsken. Mine, osyndai surqiia saiasattyń aila-sharǵysyn arqalanyp, kórshi aýyldardyń malyn barymtalap, qyzdaryn kúńdikke alyp ketip, eldi kúizeliske ushyratqan alasapyran kezeńderde kúndiz kúlki, túnde uiqy kórmei, halqyna qorǵan bola bilgen Keiki batyr aýyl-aimaqtyń keýdesinde namysy, júreginde oty, boiynda qairaty, júzinde aibaty bar azamattarynan qurǵan jasaǵymen jurtynyń beibit ómiriniń shyrqyn buzyp alasurǵan jaý silimtikterine atoi salyp, úi-orman, túp-tuqiianymen kóz kórmes, qulaq estimes qiian-túkpirlerge túre qýyp tastap otyrǵan. Jońǵar basqynshylary jurnaqtarynyń áigili Ańyraqai shaiqasyndaǵy túpkilikti jeńilisinen keiin de endi qum-qumnyń arasynda otyrǵan shaǵyn aýyldarǵa top-tobymen tutqiyldan kelip tún uiqysyn tórt bólgen shabýyldaryna eldiń ár aimaǵyndaǵy qazaqtyń Keiki syndy batyrlary bastaǵan saiypqyran sarbazdary toitarys berip qana qoimai, olardy yǵystyra-yǵystyra ózderiniń ataqonystarynan da bezdirip, teńizdiń arǵy jaǵynan turaq tabýyna májbúr etkenin de tarihtan jaqsy bilemiz.
Keibir derekter Keiki batyr otyz jasynda óz jasaǵymen Jetisýdan ári asyp, Altai óńirindegi qandastaryna baryp, sol qarsańda qazaq-mońǵol arasynda bolǵan qaqtyǵystarǵa da qatysyp, eki jaqty mámilege keltirýge atsalysqandardyń ishinde bolǵanyn da aitady. Al Keiki batyrdyń HIH ǵasyrdyń basynda Torǵai óńirindegi týystaryna ainalyp soǵyp, munda kelgen soń da qarap jata almai, negizinen osy topyraqtaǵy qypshaq aǵaiyndary qatarynan jańa jasaq quryp, sol Altaidan batysqa qarai bas saýǵalai jylji otyryp, jolyndaǵy qazaq aýyldarynyń malyn tonap, dúnie-múlkin oljalap, qyrǵidai tigen jońǵarlarǵa qarsy urys ashyp, Yrǵyzdan da ári asyryp, qazaq jerinen múldem qýyp tastaǵansha tynym tappasa kerek. Sóitip, zamanynda Torǵai dalasynyń tynyshtyǵyn kúzetýge de eren erligimen úles qosqan Keiki ataǵy kópke deiin el aýzynan túspeýi yrymshyl qazaqtyń Amangeldi Imanovtyń batyr serigi Nurmaǵambet Kókembaiulyn Keiki batyr atap ketýine osylaisha yqpal-áseri tigenin jazyp júrgen keibir avtorlardyń tujyrymdaryn da joqqa shyǵarýǵa bolmas degen oidamyz.
Osylaisha elýden asqansha jortýylda bolǵan Keiki batyr HIH ǵasyrdyń 20-shy jyldary Torǵaidaǵy jeti-segiz úi atalas aǵaiyndarymen birge Jetisýǵa qaita oralyp, mundaǵy kezekti joryqtarynda inisi Qudastyń nemeresi, sol kezdiń ózinde, on bes-on alty jasynda-aq boiyndaǵy býyrqanǵan bula kúshimen, qaitpas qaisarlyǵymen kózge túsip, batyr bala atana bastaǵan Syrlybaidy janyna ertip alatyn bolǵan. Qalmaqtardyń tutqiyldan kelip tiisip, kórshi aýyldy alasapyranǵa túsirgen sondai bir shabýylyn estigen boida ile izderimen qanshama bel asyp, sońdarynan qýyp jetip, joryqshylaryn jairatyp salyp, barymtaǵa ushyraǵan maly men dúnie-múlkin qaitaryp, qaraqshy top basshysynyń boijetken qyzy men bozbala ulyn tutqynǵa alyp kele jatyp, jol-jónekei kezikken qystaýlardyń birine qonady. Tań bozynda jylqylardyń kisinegen daýysynan oqys oianǵan bular álgi eki tutqynnyń buǵaýdan bosanyp, eki atty minip qashyp úlgergenderin bir-aq biledi.
Bular ózara aqyldasyp, endi ne isteimiz degenshe Syrlybai ái-shaiǵa qaramai, óz atyna sekirip mingen kúii sońdarynan quiǵytyp ala jóneledi. «Qap, myna bátshaǵar birdeńege urynyp júrmese bolar edi?!» dep sanyn bir-aq soqqan Keiki batyr men onyń serikteri amalsyz atqa qamshy basady. Álden ýaqytta baryp qozykósh jer uzaǵan qýǵynshynyń qarasy kórinip, jandaryna kelgende Syrlybaidyń álgi tutqyn jigitti qýyp jetip, saiysyp jeńgenimen qoimai, tamaǵynan baýyzdap, qos qolyna aǵyzǵan qanyn soraptap iship otyrǵanyn kórip tiksinip qalǵan Keiki: «Ái, ittiń balasy, ne istep otyrsyń sen?!» dep dúrse qoia bergende, anaý basyn kóterip buǵan qaraǵanda onyń kózderi qantalap ketken eken deidi. Keiin Keikiniń ózi: «Apyrai, ómiri eshkimnen yqpaýshy edim, Syrlybaidyń kózderinen shoshydym ǵoi», depti deitin qariialar.
Sol sapar Keikiniń sońǵy joryǵy bolǵan syńaily. Osy kórinisten keiin aýylǵa oralǵan Keiki beldigin qylyshymen birge Syrlybaiǵa sheship berip turyp: «Men osymen toqtadym», depti de naizasyn bosaǵaǵa ilip, taqýalyq jolǵa túsken eken. Al ózderimen ala kelgen qalmaq qyzy Badma Keikiniń aldyna qos tizerlei otyra ketip, basyn iip turyp: «Ata, meniń kókiregimde sizderge degen eshqandai óshpendilik joq. Meniń ákem de talai jannyń qanyn moinyna júktedi. Aqyry ne boldy, óziniń de, ulynyń da túbine jetti. Anam baiǵus dana eken: «Kisige qiianat jasaǵan jaqsylyqqa aparmaidy», dep otyrýshy edi, sol sóziniń tórkinin búgin túsindim. Meni balalaryńyzdyń birine qosyńyz, ótinemin. Urpaǵyńyzdy órbitip, adal kelinińiz bolýǵa qudai aldynda ant etemin», dep kóz jasyn kóldetip, aiaǵyna jyǵylypty deidi.
Qalmaq qyzynyń aqyldylyǵy men adaldyǵyna tánti bolǵan Keiki: «Tur, qyzym, jaqsy aittyń, seniń de jazyǵyń joq. Sózińe imandai sendim. Tilegiń bolsyn!» dep sol jerde aǵaiynnyń balasynyń birine qosyp turyp, aýyldastaryna: «Báriń de óz qyzdaryńdai kórip, syi-qurmet kórsetińder, betine kelmeitin bolyńdar», dep aq batasyn bergen kórinedi. Sol Badma anadan órgen urpaq bul kúnde bir qaýym elge ainalypty desedi. Iá, oraiy kelgende ejelden qońsylas otyrǵan qazaq pen qalmaq arasynda tek jaýgershilik pen atys-shabys qana emes, dostyq, aǵaiyngershilik pen qyz alysyp-qyz berisken qudandaly-jegjattyq izgi qarym-qatynastar bolǵanyn da aitý paryz. Mysaly, Erjan Ahmetov nusqasyndaǵy «Arqalyq batyr» jyrynda sóz bolatyn Arqalyq pen qalmaqtyń Qońqa, Ábzeiit Málikeuly nusqasyndaǵy «Er Ájibai» jyrynda aitylatyn Ájibai men qalmaqtyń Qora batyrlary arasyndaǵy dostyqtary osynyń bir ǵana dálelderi. Tize bersek, qazaq pen qalmaq arasynda tóskeide maly, tósekte basy qosylyp, yntymaǵy jarasqan mundai mysaldar kóp-aq.
Birde «ereýil atqa er salyp, eńký-eńký jer shalýmen» qoshtasyp, ata qanymen boiǵa daryp, urpaqtan urpaqqa jalǵasqan emshilik qasietin ustanýǵa birjola bet burǵan Keiki kúnshilik jerdegi naǵashy jurty matai naimandardyń ataqty bir biiniń asyna kele jatyp, jol-jónekei bir jonnyń eteginde oqshaý turǵan jalǵyz qarasha úidi kórip, janyndaǵylarǵa: «Munda bir músápir ál ústinde jatyr eken. Ústinen attap ketkenimiz kúná bolar, káne, júrińder», dep attan túsip, ishke ense, kóshten jyrylyp qalǵan bir qalmaqtyń otbasy eken. Úi iesi orta jastaǵy otaǵasy tynys ala almai qyryldap, áieli men úielmeli-súielmeli tórt-bes jas balasy ne isterlerin bilmei úrpiisip, bir ýys bolyp otyrǵanynyń ústinen shyǵady. Tótennen kirip kelgen bulardy kórgen olar odan saiyn záreleri ushyp, bir-birine tyǵyla túsken.
Osy sát batyrdyń janyndaǵy Jádik inisi: «Keiki aǵa, bul…» dei bergeni sol, álgi syrqat baiǵus Keikiniń atyn estigennen kózi alaiyp, aýzyn ashýǵa da shamasy kelmei, sylq etip esinen tanyp qalady. Muny qalt jibermegen Keiki oǵan:«Tart tilińdi, ói, bar bolǵyr! Qalmaq bitkenniń bárin jaý sanaǵandy qoiyńdar endi. Bul beisharanyń ne kinási bar?» dep aiqai salyp, sodan soń álginiń áieline: «Káne, kelin, maǵan bir shúberekti jyly sýǵa malyp ákele ǵoi», deidi de óziniń em-domyna kirisip ketedi. Álden soń esin jiyp, manaǵy qyryly da basylyp, ózin jaqsy sezine bastaǵan qalmaq eshteńeniń mánisin túsinbei, aiaǵynyń ushynan basyp, dastarqan jaiyp júrgen áieline bir, janynda ózine tónip otyrǵan Keikige bir ańyraiyp qaraidy. Keiki: «Ýaiymdama, áli-aq jaqsy bolyp, saýyǵyp ketesiń. Men Alla jazsa qaitarda taǵy bir kelip, em jasaimyn. Ázirge mynany ishe tur», dep sońǵy kezderi únemi janynan tastamaityn dári qaltasynan úsh-tórt túiir ósimdik dánin berip, sodan soń dastarqandaǵy nannyń shetinen syndyryp, dám aýyz tiedi de, serikterimen birge asyǵys attanyp ketedi.
Jolda kele jatyp úshinshi uly Jamanqul: «Áke, kóripkeldigińiz ben emshiligińizdiń paidasyn bárimizden buryn siz músápir sanaǵan álgi qalmaq kórdi ǵoi. Atyn kim, Mánji dep pe edi. Erteń sol Mánjińiz saýyǵyp, áldenip alǵan soń tý syrtymyzdan tap berip, topalańymyzdy shyǵaryp júrmes pe eken?», degen kúdigin de búkpesiz jaiyp salǵanda, Keiki turyp: «Balam, bul oiyń da durys shyǵar. Biraq qarapaiym halyqta turǵan ne bar. Kez kelgen adamnyń bárin jaý sanai bersek, qalai el bolamyz? «Taspen atqandy aspen at» dep aitqan da atań qazaq emes pe? Bular da adamnyń balasy ǵoi. Jaqsylyq jasasań, ony túsinbeitin pende bolmaidy. Erteń sol jaqsylyǵyń aldyńnan shyǵatynyn umytpa», dep bul áńgimeniń núktesin qoiǵanda, bári de ýájdi sózge lám demei, únsiz oiǵa qalǵan.
Shynynda, astan qaitar jolynda bergen ýádesinde turǵan Keiki álgi qalmaqtyń úiine taǵy da soǵady. At dúbirin estip, qarasha úiden kimniń kelgenin ishtei sezgen, ornynan turyp, júrýge jarap qalǵan Mánjiniń ózi, qalbalaqtap áieli men olarǵa ilese shubyryp, ákeleriniń aman qalǵanyna qýanǵanynan eki ezýleri qulaqtaryna jetken balalary da birge shyǵady. Dastarqan ústinde Mánji: «Keiki aǵa, siz úige alǵash kirip kelgende onsyz da ólim halinde jatqan meniń qudaidan: tek balalarymnyń kózinshe óltirmese eken degen bir-aq tilegim bolyp edi. Biraq siz maǵan ólim emes, ajal aýzynan aman alyp qalyp, ómir syiladyńyz. Sondyqtan men endi sizge ómir boiy qyzmet etip, qulyńyz bolýǵa daiynmyn. Tek bizdi tastap kete kórmeńiz, búkil otbasymyz bolyp ótinemiz», dep quldyq uryp turyp alady.
Myna kóriniske júregi tolqyp ketken batyr: «Sender ne deisińder?» dep inisi Jádik pen uly Jamanqulǵa qaraidy. Oqys jaǵdaidan qapelimde abdyrap qalǵan olar: «Siz ne aitsańyz, sol bolady, qai sheshimińizge de biz kelisemiz», dep salmaqty ózine salady. «Olai bolsa, – deidi Keiki az oilanyp baryp, – osy sátten bastap myna Mánji men Kermen kelindi qyzmetshilerimiz demei, baýyrlarymyz dep esepteitin bolyńdar», dep olardyń azyn-aýlaq dúnie-múlkin túiege artyp, ózderin bala-shaǵasymen qosyp birge ala ketedi. Sóitip, aýylǵa kelgen boida aimaqtaǵy kúlli aǵaiyndy jiyp, toi jasap, elge el qosylǵanyn kópke jariialap, Mánji shańyraǵyna enshi bólip berip, jeke otaý ǵyp shyǵarady. Sol Mánji áýletinen taraǵan urpaqtardyń qazaqtar arasyna sińip, midai aralasqan tarmaqtary ótken ǵasyrdyń 30-shy jyldaryna deiin osy Úsharal óńirinde bolyp, keiin ár tarapqa qonys aýdaryp ketken kórinedi. Qalai desek te budan biz Keiki Niiazuly Ryspanbettiń jaýdan beti qaitpaǵan batyr ǵana emes, eldiń birligin oilaǵan, ulttardyń yntymaǵyn uiystyrǵan óz zamanynyń saiasatkeri de, halqynyń qamyn kózdegen, aimaǵyna áigili kóripkel-emshisi de bolǵanyna anyq kóz jetkizemiz.
Almaty oblysy, Alakól aýdanynyń Qyzylashy aýyly irgesindegi uzynnan uzaq sozylyp jatqan biik jotalardyń biriniń kúni búginge deiin Aqbai batyr jotasy atanyp kelýiniń astarynda da talai syrdyń jatqany anyq. Keshegi 90-shy jyldardyń orta sheninde Qyzylashyǵa jol túsken bir saparymyzda Keikiniń inisi, onyń jasaǵynyń bir sarbazy atanǵan Qudas urpaqtary batyrdyń ákesi Niiaz ben atasy Ryspanbet te, osyndaǵy naiman aǵaiyndardyń kópshiliginiń atalary da sol ataqty Ańyraqai shaiqasyna qatysqan batyr sarbazdardyń sapynda bolǵanyn maqtanysh ete otyryp aitqan. Sol saparymyzda Almaty – Óskemen tas joly jiegindegi Keiki batyr esimimen atalatyn úlken jotanyń da tóbesine shyqtyq. Jotanyń eteginen joǵary qarai órlei bastaǵanymyzda, sonadaidan tóbede jerge tik shanshylyp turǵan úlken qairaq tas kózimizge birden shalynǵan. Janyna kóterilip barǵanymyzda, onyń mańaiynda usaq qiyrshyq tastarmen kómkerilgen kishkentai-kishkentai birneshe tóbeshikti de kórdik.
«Keiki babamyzdyń ziraty osy. Batyr óz ósieti boiynsha myna qairaq tastyń astynda jatyr. Al myna tóbeshikter onyń sarbazdarynyń ózinen keiin ómirden ótken bir bóliginiń qabirleri. Olar da ózderiniń urpaqtaryna ósiet etýimen osynda jerlengen. Munda basqa múrde joq…», degen jolbasshymyz sóz oraiynda Keikiniń tek batyr ǵana emes, áigili Raiymbek batyr baba tárizdi kisi dertiniń daýasyn dóp basatyn, emshiligimen eline tanylǵan táýip, boiyna aldaǵyny boljai biletin qasiet qonǵan kóripkel-áýlieligi bar erekshe jaratylǵan jan bolǵanyn da tilge tiek etken. Sol óńirdegi ekpindilik shejireshi qart Nurǵizat Shákeruly aǵamyz da talai syrdyń tiegin aǵytqan.
Búginde batyr jerlengen qairaq tastyń ornynda jerlesteri men urpaqtary ornatqan mármár monýment tas tur. Onda:
«Qalqany boldyń qazaqtyń,
Armanyń edi azat kún.
Arailap atty nur tańyń,
Táý eter, baba, urpaǵyń!» – degen jyr joldary tasqa oiylyp jazylǵan. Iá, bul biyl týǵanyna 250 jyl tolǵaly otyrǵan batyr rýhyna máńgilik taǵzymnyń bastamasy ǵana. 2011 jyldyń jazynda sazger Ómirzaq Ospanovtyń aqyn qaryndasymyz Marjan Esjanovanyń sózine jazylǵan «Keiki – batyr babamyz» atty áni efirden shyrqalyp, keiin bul ánge ánshi Aman Tóreniń oryndaýynda arnaiy beinebaian da túsirilgen. Osy án mátinindegi:
«Zar zamanda dalamdy
bult torlaǵan,
Týǵan jerge qalqan bolǵan
ór babam.
Súiem jerin qazaǵymnyń
qasterlep,
Qarys jerin qanymenen
qorǵaǵan.
…Keiki baba shyndyǵyn,
Jar salatyn kún búgin.
Tý kótergen qazaqtyń,
Yntymaq pen birligin…» – degen joldar bizdiń barshamyzdy eldik pen erlikke úndep turǵandai.
Sýretti salǵan Ábilqasym SÁRSENBAEV
