Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev 5 naýryzdaǵy Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda usynǵan bes áleýmettik bastamanyń alǵashqy «Árbir otbasyna baspana alýdyń jańa múmkindikterin berý» baǵytyn iske asyrý elimizde ipotekalyq nesielendirý naryǵyn, qurylys salasyn damytýǵa, turǵyn úi qurylysyndaǵy qazaqstandyq qamtýdyń úlesin arttyrýǵa keń tynys, sony serpin bermek.
Sońǵy jyldary elimizde halyqtyń turǵyn úi jaǵdaiyn jaqsartý, baspana alý múmkindikterin keńeitý maqsatynda qabyldanǵan memlekettik baǵdarlamalar aiasynda edáýir jumys atqaryldy. Degenmen búginde kóptegen otbasylardyń baspanasyz bolýy bul salada áli de sheshýin kútken jáitterdiń bar ekenin kórsetedi.
Elbasy «Prezidenttiń bes áleýmettik bastamasy» atty halyqqa úndeýinde áleýmettik mańyzy zor bul máseleniń sheshimin turǵyn úi ipotekasyn qalyń buqaraǵa keńinen, barynsha qoljetimdi etý arqyly tabý úshin barlyq jaǵdaidy jasaý kerektigin atap kórsetti. Osy maqsatta «7 – 20 – 25» baǵdarlamasyn usynyp, onyń negizgi sharttaryn da ózi belgilep berdi. Atap aitqanda, jumys isteitin árbir adam qazirgidei 14-16 emes, jylyna 7 protsentten aspaityn mólsherlememen nesie alý múmkindigine ie bolady. Bastapqy jarnanyń kólemi 20 protsentten aspaýy jáne ai saiynǵy tólemdi azaitý úshin 10-15 emes, 25 jylǵa berilýi shart. «Ol úshin Ulttyq banktiń, ekinshi deńgeili bankter men qor naryǵynyń múmkindikterin iske qosý kerek. Ulttyq bank keminde bir trillion teńge qarjy tartatyn arnaiy kompaniiany qurýy, ol qarjyny bankterdiń joǵaryda aitylǵan sharttar boiynsha beretin jańa ipotekalyq nesielerin satyp alýǵa jumsaýy qajet», – dep naqtylady milliondaǵan qazaqstandyqtar úshin baspana alýdyń qoljetimdiligin arttyrý sharalaryn N.Nazarbaev.
«Prezidenttiń bes áleýmettik bastamasy» jariialanǵannan keiin aýqymdy iske bel sheshe kirisken úkimet belgilengen mindetterdi júzege asyrýdyń Jol kartasyn jasap, seisenbidegi otyrysta talqyǵa saldy.
Úkimet otyrysynda «Prezidenttiń bes áleýmettik bastamasy» aiasynda qolǵa alynǵan kópshilik úshin turǵyn úi ipotekasynyń qoljetimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan «7 – 20 – 25. Árbir otbasyna baspana alýdyń jańa múmkindikteri» baǵdarlamasyna qatysty Ulttyq bank tóraǵasy Daniiar Aqyshev baiandady. Ol elimizde eki myńynshy jyldardan bastap turǵyn úi qurylysyn uzaq merzimdi qarjylandyrýdy yntalandyrý jáne ipotekalyq kreditteý júiesin damytýdyń túrli tásilderi qoldanylǵanyn aita kelip, jańa baǵdarlamany ázirleý barysynda eń aldymen ótken tájiribege kóńil aýdarý qajettigine toqtaldy. «Máselen, 2000 jyldary iske qosylǵan ipotekalyq kreditterdi sekiýritilendirý júiesi.
Bul tólem qabiletine suranys qazirgiden kóp tómen bolǵan jyldary ipotekalyq kreditteýdi damytýǵa naqty túrtki boldy. Sondai-aq iske qosylǵan turǵyn úi qurylys jinaq aqsha júiesi de óziniń ómirsheńdigin dáleldedi», – dedi D.Aqyshev.
Sońǵy jyldary ipoteka men turǵyn úidiń qunyn arzandatýǵa baǵyttalǵan «Nurly jer» baǵdarlamasy iske asyrylýda. Jańa bastama aiasynda halyqpen jumys isteý barysynda qoldanystaǵy qarjy infraqurylymynyń múmkindikterin paidalanýǵa nazar aýdarý qajettigin atap ótken D.Aqyshev: «Bankterdiń ǵana halyqpen jumys isteý tájiribesi bar ekeni jáne ipotekalyq kreditteý boiynsha jappai qyzmetter kórsete alatyny anyq. Bul bolashaq baǵdarlamanyń barynsha qamtylýyn qamtamasyz etedi. Sondyqtan Ulttyq bank ótken jyldardyń neǵurlym sátti tájiribesin paidalana otyryp, Memleket basshysy belgilegen sharttar negizinde «7 – 20 – 25» baǵdarlamasyn iske qosady: nesie jyldyq 7%-pen, 20%-tik bastapqy jarnamen 25 jylǵa beriledi. Eń bastysy, ipotekalyq kreditterdi sekiýritilendirýdiń mindetti tetigimen ekinshi deńgeidegi bankter arqyly ipotekalyq kreditteýdiń naryqtyq qaǵidattaryn paidalaný», – dedi.
Bas bankir sondai-aq jyljymaityn múlik baǵasynyń quldyraýymen qatar qaryz alýshylardyń kredittik táýekelin jete baǵalamaý nátijesinde ipotekalyq qaryz alýshylardy, ásirese halyqtyń áleýmettik turǵydan osal toptaryn qorǵaý qajettiligine ákep soqqan jaǵymsyz tájiribeni eskerý qajettigin atap ótti.
Qalyń kópshiliktiń turǵyn úi jaǵdaiyn jaqsartýǵa arnalǵan jańa ipotekalyq baǵdarlamany ázirleýge kirisken elimizdiń bas banki «7 – 20 – 25. Árbir otbasyna baspana alýdyń jańa múmkindikterin» iske asyrýdyń daiyndyq kezeńderin aiqyndady. Ol negizgi tórt kezeńnen turady. Bul týraly Ulttyq banktiń tóraǵasy Daniiar Aqyshev on úshinshi naýryzda ótken úkimet otyrysynda aityp berdi, dep habarlaidy qarjy retteýshisiniń baspasóz qyzmeti. Ol birinshi kezeńdi iske asyrǵan kezde bankter men qor naryǵynyń múmkindikterin barynsha iske qosa otyryp, ipotekalyq kreditterdiń sekiýritilendirý tetigin qalpyna keltirý qajet ekendigin atap ótti.
Prezidenttiń birinshi bastamasyna orai qolǵa alynǵan «7-20-25» baǵdarlamasyn iske asyrý úshin jańa uiym qurylady. Osy rette D.Aqyshev jaqyn arada Ulttyq bank basqarmasy 100%-tik enshiles arnaiy kompaniia – baǵdarlamanyń operatoryn qurý máselesin qaraityndyǵyn aitty. Jańa kompaniianyń kapitaly Ulttyq banktiń qarajaty esebinen qalyptasatyn bolady. Kapital kompaniiaǵa 7-20-25 formýlasy boiynsha ipotekalyq kreditterdi satyp alý rásimin iske qosý úshin naryqtyq talaptarmen qarjy naryǵynan qarajat tartýǵa qajet. Bul – sekiýritilendirý tetigi.
Ekinshi kezeń – baǵdarlamany tiimdi iske asyrý úshin osy kompaniiany qarjy agenttiginiń tanýy. «Bul kompaniianyń obligatsiialary úshin memlekettik baǵaly qaǵazdarǵa salǵandai salyq salýdy bildiredi. Qajetti zańnamalyq túzetýlerdi Ulttyq bank Úkimettiń qaraýyna naýryzda jiberedi», – dedi D.Aqyshev.
Úshinshi kezeń árbir otbasyna baspana alýdyń jańa múmkindikterin qoljetimdi etetin memlekettiń teńdessiz qadamy bolyp tabylatyndyǵymen sipattalady. Alaida, baǵdarlama masyldyqqa jol bermeýge tiis. «Baǵdarlamanyń qarjylyq jaǵy bolashaq qaryz alýshylardyń tólem qabilettiligin talap etedi. Baǵdarlamaǵa resmi kirisi bar Qazaqstan azamaty qatysa alady. Qazirgi kezde banktermen ólshemsharttar pysyqtalýda. Mysaly, turǵyn úidiń quny 7 mln teńge bolsa, ai saiynǵy tólem 50 myń teńgeden aspaidy. Bul – jumys isteitin qazaqstandyqtardyń kópshiligi úshin qolaily. Turǵyn úi quny ártúrli bolǵandyqtan, iri qalalar men óńirler boiynsha baspana quny saralanatyn bolady», – dedi bas bankir.
– Tórtinshi kezeń jeńildik berilgen ipotekalyq kreditter tolyǵymen qamtamasyz etilgen jáne túgel qaitarymdy bolýǵa tiis ekendigin bildiredi, – dedi D.Aqyshev. – Osy rette sońǵy jyldary engizilgen, ipotekalyq kredit berýdi tartymdy etpegen keibir normalardy qaita qaraý qajet. Sondai-aq Ulttyq bank qajetti zańnamalyq túzetýlerdi Úkimettiń qaraýyna jiberedi.
Baǵdarlamanyń atalǵan ólshemderi aldyn ala jasalǵandyǵyn, sondyqtan bul máseleniń áli de múddeli memlekettik organdarmen jáne banktermen talqylanatynyn aita kelip, Daniiar Aqyshev: «Sonymen qatar óńirlerde halyqty turǵyn úimen qamtýdy arttyrý bóliginde jergilikti atqarýshy organdardyń pikirleri men múddelerin eskerý de mańyzdy. Osy jaǵdailarda Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń bes áleýmettik bastamasyn iske asyrý jónindegi jol kartasynda belgilengen is-sharalar men iske asyrý merzimderin biz zańnamalyq túzetýler ýaqtyly iske asyrylǵan jaǵdaida qoldaimyz», – dep atap ótti.
Elbasynyń baspananyń halyqqa jappai qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etýdi kózdegen bastamasy qoǵamnyń kóńilinen shyqqany daýsyz. Qazirgi kúni Turǵyn úi qurylys jinaq banki barlyq ipotekanyń basym bóligin alyp otyrǵanyn jáne arzan ipotekany kútken halyq qarasynyń kóptigin eskersek, naryqqa jańa kompaniianyń kelýimen báseke qyza túspek. Nátijesinde turǵyn úi qurylysy salasynda da, ipotekalyq naryqta da báseke qyzyp, qalyń kópshilik baǵasy qolaily, sapasy jaqsy baspanaǵa qol jetkizer kún alys bolmas dep úmittenemiz.
Rymtai SAǴYNBEKOVA
