Premer-Ministr Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda Premer-Ministrdiń Birinshi orynbasary – qarjy ministri Álihan Smaiylov 2020 jylǵy qańtar-aqpandaǵy QR memlekettik biýdjetiniń oryndalýy týraly baiandady, dep habarlaidy primeminister.kz saityna silteme jasap.
Memlekettik biýdjettiń kiristeri (transfertterdi esepke almaǵanda) eseptilik kezeńniń josparyna qaraǵanda 97,3%-ǵa, olardyń ishinde respýblikalyq kirister – 83%-ǵa, jergilikti biýdjetter – 145,3%-ǵa oryndaldy.
Á. Smaiylovtyń aitýynsha, respýblikalyq biýdjet kiristeriniń tolyq oryndalmaýyna syrtqy faktorlar áser etti.
Birinshiden, 2019 jyldyń sońynda QHR-da paida bolǵan koronavirýs indetine qatysty jaǵdai importqa QQS túsimine keri áser etýde.
Atap aitqanda, osy jyldyń aqpan aiynda 2019 jyldyń aqpanymen salystyrǵanda Qytaidan kelgen import 11%-ǵa tómendedi, al onyń naqty kólemi 20%-ǵa tómendedi.
Sonyń saldarynan Qytaidan taýar importynan keden bajdary men salyqtarynyń túsýi 12%-ǵa azaidy.
Jalpy, osy jyldyń 2 aiynda avtokólik sanynyń 24%-ǵa jáne QHR-dan temir jol kóliginiń 14%-ǵa tómendeýi baiqalady.
Budan ózge, osy jyldyń aqpan aiynda EAEO elderinen taýarlardy importtaityn avtokólik quraldary sanynyń 20%-ǵa tómendeýi tirkeldi.
Ekinshiden, syrtqy naryqtarda baǵanyń tómendeýi.
«Mys baǵasynyń 6%-ǵa, aliýminii baǵasynyń 5%-ǵa, myrysh baǵasynyń 10%-ǵa, qorǵasynnyń 3%-ǵa tómendeýi korporativtik tabys salyǵyn tóleýshilerdiń shamamen 50%-nyń avanstyq tólemderdi tóleýiniń tómendeýine áser etti», — dep habarlady Á. Smaiylov.
Budan ózge, ekinshi deńgeidegi 18 bank boiynsha túsimder 56%-dan astamǵa azaidy.
Jalpy, syrtqy faktordyń teris áserine qaramastan 2019 jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda QQS boiynsha ósý qarqynyn 110,5%-ǵa qamtamasyz etýge qol jetkizildi.
Premer-Ministrdiń Birinshi orynbasary – qarjy ministri jergilikti biýdjetterdiń menshikti kiristeri 559 mlrd teńgeni qurap, 174 mlrd teńgege artyǵymen oryndalǵanyn habarlady. Barlyq óńirlerde kiris jospary artyǵymen oryndaldy.
Memlekettik biýdjet shyǵystary 96,5%-ǵa, respýblikalyq biýdjet — 97,1%-ǵa, jergilikti biýdjet 96,9%-ǵa oryndaldy.
Respýblikalyq biýdjet shyǵyndary 2 trln 102 mlrd teńgeni, jergilikti biýdjet shyǵyndary 721 mlrd teńgeni qurady.
Osy jyly respýblikalyq biýdjette 1,5 trln teńge somasynda nysanaly transfertter qarastyrylǵan. Esepti kezeńde óńirlerge 97,7 mlrd teńge bólindi. Jedel derekter boiynsha 92,3% igerildi.
Esep berý kezeńinde memlekettik aýdit jáne kameraldyq baqylaý boiynsha 334 aýditorlyq is-shara ótkizildi. Aýditpen 187 mlrd teńge biýdjet qarajaty qamtyldy. 44 mlrd teńgege qarjylyq buzýshylyqtar anyqtaldy.
Memlekettik aktivterdi basqarý boiynsha 2020 jylǵa 68 nysandy iske asyrý josparlanýda. 34-i satýǵa qoiyldy. Esepti kezeńde 3,2 mlrd teńgege 6 nysan satyldy. 28 nysan saýda-sattyqqa shyǵaryldy.
Á. Smaiylov syrtqy faktorlarǵa bailanysty qalyptasqan ekonomikalyq jaǵdailarda memlekettik biýdjettiń teńgerimdiligi men turaqty damýyn qamtamasyz etý úshin tiisti sharalar qabyldanatynyn atap ótti.
Aldymen respýblikalyq biýdjettiń shyǵystary ońtailandyrylatyn bolady. Ońtailandyrý baǵyttary anyqtalǵan.
Birinshiden, bul qymbat jihaz ben kólik satyp alý, seminarlar, forýmdar jáne basqa da imidjdik is-sharalar ótkizý.
Atalǵan shyǵystar boiynsha aldyn ala jumystar júrgizildi. Memlekettik organdardyń, óńirlerdiń jáne kvazisektor sýbektileriniń qadamdyq is-qimyldarymen jol kartasy bekitildi.
Ekinshiden, aǵymdaǵy jaǵdailar úshin basym emes shyǵystar, neǵurlym keiinge qaldyrýǵa bolatyn jobalar men is-sharalar, sondai-aq keiinge qaldyrý sharttary bar, biýdjetke engizilgenderdi qosa alǵandaǵy jańa jobalar.
Sonymen qatar barlyq áleýmettik mindetterdiń tolyq oryndalýy qamtamasyz etiledi.
Budan ózge, infliatsiia dáliziniń qaita qarastyrylýyn eskere otyryp – zeinetaqy, járdemaqy jáne ataýly áleýmettik kómekterdi indeksatsiialaý boiynsha sharalar qabyldanady.
Sondai-aq, teńge baǵamyna bailanysty birqatar shyǵyndardy indeksteý talap etiledi. Bul úkimettik boryshqa qyzmet kórsetý, tegin meditsinalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi aiasynda halyqty dári-dármekpen qamtamasyz etý, Qazaqstan azamattaryn shetelde emdeý, «Bolashaq» baǵdarlamasy boiynsha oqytý jáne t. b.
Úshinshiden, biýdjettiń teńgerimdiligin qamtamasyz etý aiasyndaǵy taǵy bir baǵyt — kvazimemlekettik sektor kompaniialarynyń dividendtik saiasatyn qaita qaraý.
Qorytyndylai kele, Á. Smaiylov áreket etýdiń barlyq sharalaryn iske asyrýdy qamtamasyz etý úshin sáýir aiynda respýblikalyq biýdjetti naqtylaý jobasyn daiyndaý usynylǵanyn atap ótti.
