پرەمەر-مينيستر اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى – قارجى مينيسترٸ ەليحان سمايىلوۆ 2020 جىلعى قاڭتار-اقپانداعى قر مەملەكەتتٸك بيۋدجەتٸنٸڭ ورىندالۋى تۋرالى باياندادى, دەپ حابارلايدى primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸستەرٸ (ترانسفەرتتەردٸ ەسەپكە الماعاندا) ەسەپتٸلٸك كەزەڭنٸڭ جوسپارىنا قاراعاندا 97,3%-عا, ولاردىڭ ٸشٸندە رەسپۋبليكالىق كٸرٸستەر – 83%-عا, جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەر – 145,3%-عا ورىندالدى.
ە. سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كٸرٸستەرٸنٸڭ تولىق ورىندالماۋىنا سىرتقى فاكتورلار ەسەر ەتتٸ.
بٸرٸنشٸدەن, 2019 جىلدىڭ سوڭىندا قحر-دا پايدا بولعان كوروناۆيرۋس ٸندەتٸنە قاتىستى جاعداي يمپورتقا ققس تٷسٸمٸنە كەرٸ ەسەر ەتۋدە.
اتاپ ايتقاندا, وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا 2019 جىلدىڭ اقپانىمەن سالىستىرعاندا قىتايدان كەلگەن يمپورت 11%-عا تٶمەندەدٸ, ال ونىڭ ناقتى كٶلەمٸ 20%-عا تٶمەندەدٸ.
سونىڭ سالدارىنان قىتايدان تاۋار يمپورتىنان كەدەن باجدارى مەن سالىقتارىنىڭ تٷسۋٸ 12%-عا ازايدى.
جالپى, وسى جىلدىڭ 2 ايىندا اۆتوكٶلٸك سانىنىڭ 24%-عا جەنە قحر-دان تەمٸر جول كٶلٸگٸنٸڭ 14%-عا تٶمەندەۋٸ بايقالادى.
بۇدان ٶزگە, وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا ەاەو ەلدەرٸنەن تاۋارلاردى يمپورتتايتىن اۆتوكٶلٸك قۇرالدارى سانىنىڭ 20%-عا تٶمەندەۋٸ تٸركەلدٸ.
ەكٸنشٸدەن, سىرتقى نارىقتاردا باعانىڭ تٶمەندەۋٸ.
«مىس باعاسىنىڭ 6%-عا, اليۋمينيي باعاسىنىڭ 5%-عا, مىرىش باعاسىنىڭ 10%-عا, قورعاسىننىڭ 3%-عا تٶمەندەۋٸ كورپوراتيۆتٸك تابىس سالىعىن تٶلەۋشٸلەردٸڭ شامامەن 50%-نىڭ اۆانستىق تٶلەمدەردٸ تٶلەۋٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە ەسەر ەتتٸ», — دەپ حابارلادى ە. سمايىلوۆ.
بۇدان ٶزگە, ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ 18 بانك بويىنشا تٷسٸمدەر 56%-دان استامعا ازايدى.
جالپى, سىرتقى فاكتوردىڭ تەرٸس ەسەرٸنە قاراماستان 2019 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا ققس بويىنشا ٶسۋ قارقىنىن 110,5%-عا قامتاماسىز ەتۋگە قول جەتكٸزٸلدٸ.
پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى – قارجى مينيسترٸ جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەردٸڭ مەنشٸكتٸ كٸرٸستەرٸ 559 ملرد تەڭگەنٸ قۇراپ, 174 ملرد تەڭگەگە ارتىعىمەن ورىندالعانىن حابارلادى. بارلىق ٶڭٸرلەردە كٸرٸس جوسپارى ارتىعىمەن ورىندالدى.
مەملەكەتتٸك بيۋدجەت شىعىستارى 96,5%-عا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت — 97,1%-عا, جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت 96,9%-عا ورىندالدى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىندارى 2 ترلن 102 ملرد تەڭگەنٸ, جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت شىعىندارى 721 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى.
وسى جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە 1,5 ترلن تەڭگە سوماسىندا نىسانالى ترانسفەرتتەر قاراستىرىلعان. ەسەپتٸ كەزەڭدە ٶڭٸرلەرگە 97,7 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ. جەدەل دەرەكتەر بويىنشا 92,3% يگەرٸلدٸ.
ەسەپ بەرۋ كەزەڭٸندە مەملەكەتتٸك اۋديت جەنە كامەرالدىق باقىلاۋ بويىنشا 334 اۋديتورلىق ٸس-شارا ٶتكٸزٸلدٸ. اۋديتپەن 187 ملرد تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتى قامتىلدى. 44 ملرد تەڭگەگە قارجىلىق بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى.
مەملەكەتتٸك اكتيۆتەردٸ باسقارۋ بويىنشا 2020 جىلعا 68 نىساندى ٸسكە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. 34-ٸ ساتۋعا قويىلدى. ەسەپتٸ كەزەڭدە 3,2 ملرد تەڭگەگە 6 نىسان ساتىلدى. 28 نىسان ساۋدا-ساتتىققا شىعارىلدى.
ە. سمايىلوۆ سىرتقى فاكتورلارعا بايلانىستى قالىپتاسقان ەكونوميكالىق جاعدايلاردا مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸڭ تەڭگەرٸمدٸلٸگٸ مەن تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن تيٸستٸ شارالار قابىلداناتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
الدىمەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ شىعىستارى وڭتايلاندىرىلاتىن بولادى. وڭتايلاندىرۋ باعىتتارى انىقتالعان.
بٸرٸنشٸدەن, بۇل قىمبات جيھاز بەن كٶلٸك ساتىپ الۋ, سەمينارلار, فورۋمدار جەنە باسقا دا يميدجدٸك ٸس-شارالار ٶتكٸزۋ.
اتالعان شىعىستار بويىنشا الدىن الا جۇمىستار جٷرگٸزٸلدٸ. مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ, ٶڭٸرلەردٸڭ جەنە كۆازيسەكتور سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ قادامدىق ٸس-قيمىلدارىمەن جول كارتاسى بەكٸتٸلدٸ.
ەكٸنشٸدەن, اعىمداعى جاعدايلار ٷشٸن باسىم ەمەس شىعىستار, نەعۇرلىم كەيٸنگە قالدىرۋعا بولاتىن جوبالار مەن ٸس-شارالار, سونداي-اق كەيٸنگە قالدىرۋ شارتتارى بار, بيۋدجەتكە ەنگٸزٸلگەندەردٸ قوسا العانداعى جاڭا جوبالار.
سونىمەن قاتار بارلىق ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەردٸڭ تولىق ورىندالۋى قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
بۇدان ٶزگە, ينفلياتسييا دەلٸزٸنٸڭ قايتا قاراستىرىلۋىن ەسكەرە وتىرىپ – زەينەتاقى, جەردەماقى جەنە اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتەردٸ يندەكساتسييالاۋ بويىنشا شارالار قابىلدانادى.
سونداي-اق, تەڭگە باعامىنا بايلانىستى بٸرقاتار شىعىنداردى يندەكستەۋ تالاپ ەتٸلەدٸ. بۇل ٷكٸمەتتٸك بورىشقا قىزمەت كٶرسەتۋ, تەگٸن مەديتسينالىق كٶمەكتٸڭ كەپٸلدٸك بەرٸلگەن كٶلەمٸ اياسىندا حالىقتى دەرٸ-دەرمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ, قازاقستان ازاماتتارىن شەتەلدە ەمدەۋ, «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا وقىتۋ جەنە ت. ب.
ٷشٸنشٸدەن, بيۋدجەتتٸڭ تەڭگەرٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ اياسىنداعى تاعى بٸر باعىت — كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور كومپانييالارىنىڭ ديۆيدەندتٸك ساياساتىن قايتا قاراۋ.
قورىتىندىلاي كەلە, ە. سمايىلوۆ ەرەكەت ەتۋدٸڭ بارلىق شارالارىن ٸسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن سەۋٸر ايىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸ ناقتىلاۋ جوباسىن دايىنداۋ ۇسىنىلعانىن اتاپ ٶتتٸ.
