Qazaqstanda ana men balany qorǵaý, demografiialyq jaǵdaidy jaqsartý men bala týýdy yntalandyrý sharalary aiasynda birneshe memlekettik járdemaqy qarastyrylǵan. Biyl járdemaqy túrleriniń mólsheri qanshaǵa ósti jáne kimderge beriledi?..
Bala týǵanda beriletin birjolǵy járdemaqy
Bala týǵanda beriletin birjolǵy memlekettik járdemaqy respýblikalyq biýdjet esebinen jumys isteitin jáne jumys istemeitin áielderge tólenedi.
- birinshi, ekinshi, úshinshi balaǵa – 38 ailyq eseptik kórsetkish (AEK) nemese 2018 jyly 91 390 teńge;
- tórtinshi jáne odan keiingi balalarǵa – 63 AEK nemese 2018 jyly 151 515 teńge.
Bir jasqa deiingi beriletin ai saiynǵy járdemaqy
Sábi bir jasqa tolyq tolǵanǵa deiin onyń kútimine bailanysty taǵaiyndalatyn ai saiynǵy memlekettik járdemaqy (jumys istemeitin áielderge):
- birinshi balaǵa – 5,76 AEK nemese 13 853 teńge;
- ekinshi balaǵa – 6,81 AEK nemese 16 379 teńge;
- úshinshi balaǵa – 7,85 AEK nemese 18 880 teńge;
- tórtinshi jáne odan keiingi balalarǵa – 8,90 AEK nemese 21 405 teńge.
Al jumys isteitin áielderge bala kútimine bailanysty bir jasqa tolǵanǵa deiin tólenetin ai saiynǵy áleýmettik tólem mólsheri bylai esepteledi:
Tólem mólsherin esepteý úshin sońǵy 2 jyl ishindegi jalpy tabysty (Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qoryna aýdarylǵan áleýmettik aýdarymdarmen rastalady) 24 aiǵa bólip, sodan keiin 0,4-ke kóbeitip, keiin shyqqan somadan 10% zeinetaqy jarnasyn alyp tastaý qajet.
Mysaly, aitalyq, siz bosanǵanǵa deiin 2 jyl jumys istedińiz, jalaqyńyz 200 myń teńge. Endi jalpy jiyntyq tabysty esepteý úshin 200 myń teńgeni 12 aiǵa kóbeitemiz.
12*200 000= 2 400 000
Osy 2 400 000 teńgeni 24 aiǵa bólemiz: 2 400 000/24= 100 000 teńge
100 000 teńge – tabystyń ortasha ailyq mólsheri. Osy ortasha ailyq mólsherdi 0,4 koeffitsientine kóbeitip, 10% zeinetaqy jarnasyn shegeremiz.
100 000*0,4 = 40 000 teńge, 10% shegergende bosanǵan áiel ai saiyn 36 000 teńge alady.
Jumys isteitin áielderge júktilikke jáne bosanýǵa bailanysty tólenetin birjolǵy áleýmettik tólemniń mólsheri bylai esepteledi: ortasha ailyq tabysty jumysqa qabiletsizdik kúnder sanynyń tiisti koeffitsientine kóbeitip, keiin shyqqan somadan 10 protsent zeinetaqy jarnasyn alyp tastaisyz.
Bul járdemaqy túrleri balany týǵan, asyrap alǵan, sondai-aq qamqorshylyqqa alǵan balalary bar otbasylarǵa taǵaiyndalady.
Sonymen qatar, biyl Elbasynyń tapsyrmasymen 1 shildeden bastap kámeletke tolǵan, bala kezinen birinshi toptaǵy múgedekterdi baǵyp otyrǵan ata-analar úshin qosymsha memlekettik járdemaqy engizildi.
Qosymsha járdemaqyny shamamen 14 myń otbasy ai saiyn alatyn bolady. Járdemaqy kólemi biyl eń tómengi kúnkóris deńgeiiniń 1,05 mólsherin nemese 29 699 teńgeni quraidy.
Kóp balaly analar
Otbasy saiasatyn nyǵaitý jáne saqtap qalý, kóp balaly analardyń mártebesi men bedelin arttyrý maqsatynda áleýmettik qoldaý sharasy retinde kóp balaly analarǵa memlekettik járdemaqy qarastyrylǵan.
"Altyn alqa", "Kúmis alqa" belgilerimen marapattalǵan nemese buryn "Batyr ana" ataǵyn alǵan, I jáne II dárejeli "Ana dańqy" ordenderimen marapattalǵan kóp balaly analarǵa
6,4 AEK nemese 2018 jyly 15 392 teńge tólenedi.
Birge turatyn tórt jáne odan kóp kámeletke tolmaǵan balalary bar kóp balaly otbasylarǵa (arnaýly memlekettik járdemaqy 2018 jyldyń 1 qańtaryna deiin taǵaiyndalǵan otbasylarǵa ǵana tólenedi):
4,16 AEK nemese 2018 jyly 10 005 teńge.
Jańa formattaǵy ataýly áleýmettik kómek
2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap turmysy tómen otbasylarǵa kórsetiletin ataýly áleýmettik kómek jańa tártip boiynsha tólenedi. Iaǵni ataýly áleýmettik kómek, 18 jasqa deiingi balalarǵa tólenetin járdemaqy, tórt jáne odan da kóp balalary bar otbasylarǵa tólenetin arnaýly memlekettik járdemaqy biriktirilgen.
Aita ketsek, úsh járdemaqynyń jalpy somasy turmysy tómen otbasylardyń ár múshesine ai saiyn 6396 teńgeni quraityn. Eń tómengi kúnkóris deńgeiiniń 10 protsentke kóterilýine bailanysty árbir jan basyna qosymsha beriletin kómektiń somasy 2500 teńgege artady.
Ataýly áleýmettik kómek shartsyz jáne shartty aqshalai kómek bolyp bólinedi. Iaǵni turmysy tómen otbasylar bul kómekti alý úshin memleket qoiyp otyrǵan sharttardy oryndaýy tiis.
Shartty aqshalai kómek – otbasynda kem degende eńbekke jaramdy bir múshesi bar otbasylar úshin. Otbasy áleýmettik kelisimshartqa qol qoiyp, jumyspen qamtý sharalaryna mindetti túrde qatysqan kezde ǵana beriledi. Iaǵni memleket eńbekkke qabiletti azamatty jumysqa ornalastyryp, kásibin ashqysy keletinderge mikrokredit beredi. Eger azamat áleýmettik kelisimshartqa otyrýdan bas tartsa, onda ataýly áleýmettik kómek taǵaiyndalmaidy. Sondai-aq, jumyspen qamtý sharalaryna qatysýdy óz erkimen toqtatsa, onda tólenip jatqan ataýly áleýmettik kómek te toqtatylady.
Al shartsyz aqshalai kómek eńbekke qabiletti azamattary joq nemese oryndy sebeptermen jumysqa shyǵa almaityn otbasylarǵa beriledi. Máselen, otbasynda 7 jasqa deiingi balany qaraityn nemese múgedek balany baǵyp otyrǵan, nemese múgedek jandy kútip otyrǵandar, árine, jumysqa shyǵa almaidy. Osyndai otbasylarǵa shartsyz kómek kórsetiledi. Kóp balaly jalǵyzbasty analarǵa da shartsyz aqshalai kómek kórsetiledi.
