قازاقستاندا انا مەن بالانى قورعاۋ, دەموگرافييالىق جاعدايدى جاقسارتۋ مەن بالا تۋۋدى ىنتالاندىرۋ شارالارى اياسىندا بٸرنەشە مەملەكەتتٸك جەردەماقى قاراستىرىلعان. بيىل جەردەماقى تٷرلەرٸنٸڭ مٶلشەرٸ قانشاعا ٶستٸ جەنە كٸمدەرگە بەرٸلەدٸ?..
بالا تۋعاندا بەرٸلەتٸن بٸرجولعى جەردەماقى
بالا تۋعاندا بەرٸلەتٸن بٸرجولعى مەملەكەتتٸك جەردەماقى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبٸنەن جۇمىس ٸستەيتٸن جەنە جۇمىس ٸستەمەيتٸن ەيەلدەرگە تٶلەنەدٸ.
- بٸرٸنشٸ, ەكٸنشٸ, ٷشٸنشٸ بالاعا – 38 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش (اەك) نەمەسە 2018 جىلى 91 390 تەڭگە;
- تٶرتٸنشٸ جەنە ودان كەيٸنگٸ بالالارعا – 63 اەك نەمەسە 2018 جىلى 151 515 تەڭگە.
بٸر جاسقا دەيٸنگٸ بەرٸلەتٸن اي سايىنعى جەردەماقى
سەبي بiر جاسقا تولىق تولعانعا دەيiن ونىڭ كٷتiمiنە بايلانىستى تاعايىندالاتىن اي سايىنعى مەملەكەتتٸك جەردەماقى (جۇمىس ٸستەمەيتٸن ەيەلدەرگە):
- بٸرٸنشٸ بالاعا – 5,76 اەك نەمەسە 13 853 تەڭگە;
- ەكٸنشٸ بالاعا – 6,81 اەك نەمەسە 16 379 تەڭگە;
- ٷشٸنشٸ بالاعا – 7,85 اەك نەمەسە 18 880 تەڭگە;
- تٶرتٸنشٸ جەنە ودان كەيٸنگٸ بالالارعا – 8,90 اەك نەمەسە 21 405 تەڭگە.
ال جۇمىس ٸستەيتٸن ەيەلدەرگە بالا كٷتٸمٸنە بايلانىستى بiر جاسقا تولعانعا دەيiن تٶلەنەتٸن اي سايىنعى ەلەۋمەتتٸك تٶلەم مٶلشەرٸ بىلاي ەسەپتەلەدٸ:
تٶلەم مٶلشەرٸن ەسەپتەۋ ٷشٸن سوڭعى 2 جىل ٸشٸندەگٸ جالپى تابىستى (مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنا اۋدارىلعان ەلەۋمەتتٸك اۋدارىمدارمەن راستالادى) 24 ايعا بٶلٸپ, سودان كەيٸن 0,4-كە كٶبەيتٸپ, كەيٸن شىققان سومادان 10% زەينەتاقى جارناسىن الىپ تاستاۋ قاجەت.
مىسالى, ايتالىق, سٸز بوسانعانعا دەيٸن 2 جىل جۇمىس ٸستەدٸڭٸز, جالاقىڭىز 200 مىڭ تەڭگە. ەندٸ جالپى جيىنتىق تابىستى ەسەپتەۋ ٷشٸن 200 مىڭ تەڭگەنٸ 12 ايعا كٶبەيتەمٸز.
12*200 000= 2 400 000
وسى 2 400 000 تەڭگەنٸ 24 ايعا بٶلەمٸز: 2 400 000/24= 100 000 تەڭگە
100 000 تەڭگە – تابىستىڭ ورتاشا ايلىق مٶلشەرٸ. وسى ورتاشا ايلىق مٶلشەردٸ 0,4 كوەففيتسيەنتٸنە كٶبەيتٸپ, 10% زەينەتاقى جارناسىن شەگەرەمٸز.
100 000*0,4 = 40 000 تەڭگە, 10% شەگەرگەندە بوسانعان ەيەل اي سايىن 36 000 تەڭگە الادى.
جۇمىس ٸستەيتٸن ەيەلدەرگە جٷكتٸلٸككە جەنە بوسانۋعا بايلانىستى تٶلەنەتٸن بٸرجولعى ەلەۋمەتتٸك تٶلەمنٸڭ مٶلشەرٸ بىلاي ەسەپتەلەدٸ: ورتاشا ايلىق تابىستى جۇمىسقا قابٸلەتسٸزدٸك كٷندەر سانىنىڭ تيٸستٸ كوەففيتسيەنتٸنە كٶبەيتٸپ, كەيٸن شىققان سومادان 10 پروتسەنت زەينەتاقى جارناسىن الىپ تاستايسىز.
بۇل جەردەماقى تٷرلەرٸ بالانى تۋعان, اسىراپ العان, سونداي-اق قامقورشىلىققا العان بالالارى بار وتباسىلارعا تاعايىندالادى.
سونىمەن قاتار, بيىل ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن 1 شٸلدەدەن باستاپ كەمەلەتكە تولعان, بالا كەزٸنەن بٸرٸنشٸ توپتاعى مٷگەدەكتەردٸ باعىپ وتىرعان اتا-انالار ٷشٸن قوسىمشا مەملەكەتتٸك جەردەماقى ەنگٸزٸلدٸ.
قوسىمشا جەردەماقىنى شامامەن 14 مىڭ وتباسى اي سايىن الاتىن بولادى. جەردەماقى كٶلەمٸ بيىل ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ 1,05 مٶلشەرٸن نەمەسە 29 699 تەڭگەنٸ قۇرايدى.
كٶپ بالالى انالار
وتباسى ساياساتىن نىعايتۋ جەنە ساقتاپ قالۋ, كٶپ بالالى انالاردىڭ مەرتەبەسٸ مەن بەدەلٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شاراسى رەتٸندە كٶپ بالالى انالارعا مەملەكەتتٸك جەردەماقى قاراستىرىلعان.
"التىن القا", "كٷمٸس القا" بەلگٸلەرٸمەن ماراپاتتالعان نەمەسە بۇرىن "باتىر انا" اتاعىن العان, I جەنە II دەرەجەلٸ "انا داڭقى" وردەندەرٸمەن ماراپاتتالعان كٶپ بالالى انالارعا
6,4 اەك نەمەسە 2018 جىلى 15 392 تەڭگە تٶلەنەدٸ.
بٸرگە تۇراتىن تٶرت جەنە ودان كٶپ كەمەلەتكە تولماعان بالالارى بار كٶپ بالالى وتباسىلارعا (ارناۋلى مەملەكەتتٸك جەردەماقى 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيٸن تاعايىندالعان وتباسىلارعا عانا تٶلەنەدٸ):
4,16 اەك نەمەسە 2018 جىلى 10 005 تەڭگە.
جاڭا فورماتتاعى اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك
2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ تۇرمىسى تٶمەن وتباسىلارعا كٶرسەتٸلەتٸن اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك جاڭا تەرتٸپ بويىنشا تٶلەنەدٸ. ياعني اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك, 18 جاسقا دەيٸنگٸ بالالارعا تٶلەنەتٸن جەردەماقى, تٶرت جەنە ودان دا كٶپ بالالارى بار وتباسىلارعا تٶلەنەتٸن ارناۋلى مەملەكەتتٸك جەردەماقى بٸرٸكتٸرٸلگەن.
ايتا كەتسەك, ٷش جەردەماقىنىڭ جالپى سوماسى تۇرمىسى تٶمەن وتباسىلاردىڭ ەر مٷشەسٸنە اي سايىن 6396 تەڭگەنٸ قۇرايتىن. ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ 10 پروتسەنتكە كٶتەرٸلۋٸنە بايلانىستى ەربٸر جان باسىنا قوسىمشا بەرٸلەتٸن كٶمەكتٸڭ سوماسى 2500 تەڭگەگە ارتادى.
اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك شارتسىز جەنە شارتتى اقشالاي كٶمەك بولىپ بٶلٸنەدٸ. ياعني تۇرمىسى تٶمەن وتباسىلار بۇل كٶمەكتٸ الۋ ٷشٸن مەملەكەت قويىپ وتىرعان شارتتاردى ورىنداۋى تيٸس.
شارتتى اقشالاي كٶمەك – وتباسىندا كەم دەگەندە ەڭبەككە جارامدى بٸر مٷشەسٸ بار وتباسىلار ٷشٸن. وتباسى ەلەۋمەتتٸك كەلٸسٸمشارتقا قول قويىپ, جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا مٸندەتتٸ تٷردە قاتىسقان كەزدە عانا بەرٸلەدٸ. ياعني مەملەكەت ەڭبەكككە قابٸلەتتٸ ازاماتتى جۇمىسقا ورنالاستىرىپ, كەسٸبٸن اشقىسى كەلەتٸندەرگە ميكروكرەديت بەرەدٸ. ەگەر ازامات ەلەۋمەتتٸك كەلٸسٸمشارتقا وتىرۋدان باس تارتسا, وندا اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك تاعايىندالمايدى. سونداي-اق, جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا قاتىسۋدى ٶز ەركٸمەن توقتاتسا, وندا تٶلەنٸپ جاتقان اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك تە توقتاتىلادى.
ال شارتسىز اقشالاي كٶمەك ەڭبەككە قابٸلەتتٸ ازاماتتارى جوق نەمەسە ورىندى سەبەپتەرمەن جۇمىسقا شىعا المايتىن وتباسىلارعا بەرٸلەدٸ. مەسەلەن, وتباسىندا 7 جاسقا دەيٸنگٸ بالانى قارايتىن نەمەسە مٷگەدەك بالانى باعىپ وتىرعان, نەمەسە مٷگەدەك جاندى كٷتٸپ وتىرعاندار, ەرينە, جۇمىسقا شىعا المايدى. وسىنداي وتباسىلارعا شارتسىز كٶمەك كٶرسەتٸلەدٸ. كٶپ بالالى جالعىزباستى انالارعا دا شارتسىز اقشالاي كٶمەك كٶرسەتٸلەدٸ.
