Premer-Ministr Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda ishki naryqty azyq-túlikpen qamtý máselesi qaraldy. Ónimderdi óndirýdi, saqtaýdy jáne barlyq óńirlerge jetkizýdi qamtamasyz etý boiynsha qabyldanǵan sharalar týraly aýyl sharýashylyǵy ministri Saparhan Omarov baiandady, dep habarlaidy primeminister.kz saity.
Ministrdiń aitýynsha, azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrý úshin Aýyl sharýashylyǵy ministrligi ishki naryqty negizgi 29 taýar pozitsiiasymen tolyqtyrý jumysyn júrgizýde.
Bul rette, 12 taýar boiynsha ishki naryqtyń qamtamasyz etilýi 100%-dy jáne odan kóp mólsherdi quraidy. 11 taýar boiynsha qamtamasyz etilý 80% jáne odan kóp. Al qalǵan azyq-túlik taýarlarynyń 6 túri boiynsha importty almastyrý jumysy júrgizilýde.
«Ishki naryqty ósimdik sharýashylyǵy ónimderimen tolyqtyrý úshin suranysqa ie aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egis kólemi 439,2 myń gektarǵa keńeitildi. Aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń jalpy egis alańy 22,7 mln gektarǵa jetkizildi. 18 mln tonna astyq daqyldaryn jinaý josparlanýda, bul ishki naryqty qamtamasyz etýge jáne eksporttyq áleýetti iske asyrýǵa jetkilikti», — dedi Omarov.
Maily daqyldardyń jalpy kólemi 2,6 mln tonna bolady dep kútilýde, bul ótken jylmen salystyrǵanda 100 myń tonnaǵa artyq. Sondai-aq, kartop jáne kókónis-baqsha daqyldaryn óndirý kólemi sáikesinshe 4 mln tonnaǵa jáne 6,8 mln tonnaǵa deiin ulǵaitylatyn bolady.
Ishki naryqty mal sharýashylyǵy ónimderimen tolyqtyrý úshin aýyl sharýashylyǵy malynyń basyn ósirý qamtamasyz etiledi, 2020 jyldyń 7 aiynda iri qara mal basynyń 5%-ǵa, usaq mal basynyń 2%-ǵa, jylqy basynyń 9%-ǵa ósýi baiqalady. Óńdelgen ónimniń ósýi baiqalady: un 6,4%-ǵa, ósimdik maiy 1,8%-ǵa, makaron ónimderi 8,4%-ǵa, qus eti 12,3%-ǵa, qyshqyl-sút ónimderi 4,7%-ǵa, sary mai 12,9%-ǵa, shujyq ónimderi 22,8%-ǵa ósti.
«Azyq-túlik taýarlaryn óndirýdiń qosymsha kólemderiniń ósýin qamtamasyz etý úshin jyl sońyna deiin birqatar jańa investitsiialyq joba engiziledi. Mysaly, jyl sońyna deiin qus etin óndirý kólemi 75 myń tonnaǵa nemese 25%-ǵa ulǵaitylady. Bul jańa 8 qus fabrikasyn jyldyń aiaǵyna deiin iske qosý esebinen qamtamasyz etiledi. Olardyń ekeýi iske qosyldy», — dedi Omarov.
Sonymen qatar sút óndirisi ulǵaitylatyn bolady. Jyldyń sońyna deiin qosymsha kólemi 112 myń tonna bolatyn 25 ónerkásiptik taýarlyq sút fermasy iske qosylady. Qazir 6 investitsiialyq joba iske qosyldy.
Jyl sońyna deiin qýattylyǵy 45 myń tonna bolatyn 3 jańa et kombinatyn iske qosý josparlanyp otyr. Halyqty almamen qamtamasyz etý úshin 2 myń gektar qarqyndy alma baǵyn otyrǵyzý josparlanýda, olar 68 myń tonnaǵa deiin ónim bere alady. 1700 gektarǵa qazirdiń ózinde otyrǵyzyldy.
Qant óndirý boiynsha Jambyl oblysynda jańa zaýyt salý boiynsha jumystar bastaldy, qant qyzylshasyna arnalǵan alańdar 20,5 myń gektarǵa deiin ulǵaityldy. Almaty oblysynda qoldanystaǵy qant zaýyttaryn jańǵyrtý júrgizilýde.
Ministr qorlardy baǵalaý jolymen óńirlerdiń azyq-túlikpen qamtamasyz etilýine monitoring júrgizilip jatqany týraly aitty.
«Azyq-túlik taýarlarynyń 16 túri boiynsha Úkimettiń rezervteri qalyptastyrylǵan. Bul maqsattarǵa 16,7 mlrd teńge bólindi, ol 43,5 myń tonna azyq-túlik satyp alýǵa múmkindik berdi», — dedi Omarov.
Ákimdikterdiń jedel derekteri boiynsha qazir respýblikada jalpy kólemi 619,2 myń tonna áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary men 318,6 mln dana jumyrtqa qory bar.
Turaqtandyrý qorlarynyń qorynan jyl basynan beri 38,3 myń tonna áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýary ótkizildi.
«Bul rette turaqtandyrý qorlaryna 38,2 myń tonna azyq-túlik, onyń ishinde 21,2 myń tonna un, 6,5 myń tonna qant, 3,1 myń tonna kartop, 2 myń tonna makaron, 1,7 myń tonna kúrish, 0,7 myń tonna qaraqumyq jarmasy jáne basqa da azyq-túlik túrleri satyp alyndy», — dedi ministr.
Qazirgi kezde turaqtandyrý qorlarynda 27,7 myń tonna áleýmettik-mańyzy bar azyq-túlik taýarlary, onyń ishinde 12,5 myń tonna un, 7,9 myń tonna qant, 1,7 myń tonna makaron, 1,4 myń tonna kúrish, 1,3 myń tonna ósimdik maiy jáne azyq-túliktiń basqa da túrleri saqtalýda.
Budan basqa, 21 myń tonna áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryn, onyń ishinde 9,1 myń tonna kartop, 3 myń tonna piiaz, 2,5 myń tonna sábiz, 2 myń tonna qant jáne basqa da taýarlar túrlerin jetkizýge forvardtyq sharttar jasaldy.
«Ainalym shemasy» sheńberinde 8,8 mlrd teńge somasyna áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń kólemine kelisimshart jasaldy. «Egin jinaý kezeńiniń bastalǵanyn jáne áleýmettik mańyzy bar kópshilik azyq-túlik taýarlary baǵasynyń qolaily bolatynyn eskere otyryp, óńirlerdiń ákimdikteri turaqtandyrý qorlaryn qalyptastyrý boiynsha jumys júrgizýleri qajet», — dedi ministr.
Óńirlerde sondai-aq azyq-túlik qorlarynyń jai-kúiine, jetkiliktiligine jáne áleýmettik mańyzy bar taýarlar baǵasynyń turaqtylyǵyna monitoring júrgizý boiynsha kúsheitilgen jumys júrgizilýde.
Aqmola oblysynyń ákimi Ermek Marjyqpaev habarlaǵandai, 2020 jyldyń 8 aiynda oblys boiynsha infliatsiia deńgeii 4,3%, onyń ishinde azyq-túlik taýarlary boiynsha 7,3%, jyldyq esepteýde infliatsiia 6,8% qurady. Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵa indeksi – 103,2%. Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrý boiynsha qysqa merzimdi jáne orta merzimdi sharalar paketi oryndaýǵa qabyldandy. Baǵaǵa kúndelikti monitoring júrgiziledi. Jyl basynan beri 1087 memorandým jasaldy, aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń 175 jármeńkesi ótti, oblystyq turaqtandyrý qorynyń taýarlary ótkizilýde.
2020 jylǵy qańtar-tamyzda jergilikti azyq-túlik taýarlarynyń óndirisi 73 mlrd teńgeni qurady, bul ótken jylǵy kezeńge qaraǵanda 9,4% ósti. Et (111,4%), qus eti (128,3%), kúnbaǵys maiy (31,7%), irimshik (15%), un (124,8%) jáne basqa da taýarlar óndirisi aitarlyqtai ósti.
«KOKSHE» ÁKK turaqtandyrý qorynda 1705 tonna áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýary (kúrish, qaraqumyq jarmasy, qant, 1 surypty un, aq mai jáne suiyq mai) bar, olardy ótkizý júrgizilýde.
Turaqtandyrý qoryn ulǵaitý maqsatynda qosymsha satyp alý, onyń ishinde 2020 jyly jinalǵan kartop pen sábiz satyp alý josparlandy. Osy maqsattarǵa aǵymdaǵy jyly jergilikti biýdjetten 750 mln teńge bólindi.
«Ainalym shemasynyń» sheńberinde belgilengen tómendetilgen baǵa boiynsha áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryn ótkizý úshin 315,1 mln teńge somasyna nesie berý maquldandy. Qazirgi ýaqytta kelisimsharttardy qurý júrgizilýde.
Sonymen qatar, «KOKSHE» ÁKK áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵany tómendetý úshin Kókshetaý qalasynda 3 saýda pavilonynyń qurylysyn bastady. 2 pavilon aǵymdaǵy jyldyń sońyna deiin iske qosylatyn bolady. Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń qory 27,3 myń tonnany quraidy.
«Oblystyń áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarymen qamtamasyz etilýi taýarǵa bailanysty orta eseppen – 40 kún. Taýarlardy satý úzilissiz júzege asyrylady, oblysta taýarlar tapshylyǵy men dúrbeleń joq», — dedi Marjyqpaev.
Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov habarlaǵandai, óńirde baǵany turaqtandyrý úshin únemi monitoring jasalady.
«Turaqtandyrý qorynan taýar interventsiiasy júrgiziledi, onda 3 150 tonna ónim bar», — dedi Aqsaqalov.
Qorǵa 150 tonna qaraqumyq, 4 vagon (207 972 litr) kúnbaǵys maiy, 200 tonna sábiz jáne 200 tonna qyryqqabat satyp alyndy.
Búginde kartop (500 tonna), piiaz (200 tonna), kúrish (68 tonna), makaron (100 tonna), tuz (66 tonna), taýyq etin (50 tonna) satyp alý josparlanǵan. Barlyq ónimder jergilikti taýar óndirýshilerden satyp alynady. «Oblysta áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń 19 túriniń 15-i óndiriledi, onyń ishinde ózimizdi 11 túrimen 100% qamtamasyz etemiz. Osy ónimdi saqtaý úshin oblysta syiymdylyǵy 2 myń tonna zamanaýi kókónis qoimasy salyndy», — dedi ákim.
Aqsaqalovtyń aitýynsha, import almastyrý aiasynda qaraqumyq alqaby 2,5 esege (1,7 myń ga-dan 4,2 myń ga deiin), asburshaq alqaby 30% (41 myń ga-dan 54 myń ga deiin) ulǵaidy. Kókónis daqyldaryn ósirý úshin «Rim-Kaz-Agro» JShS 3,5 mlrd teńgege jylyjai keshenin salýdy josparlap otyr.
