Jýyrda Qazaqstan halqy Assambleiasynyń jiyrma toǵyzynshy sessiiasy ótti. Sessiia taqyryby - «Birliktiń, tatýlyq pen kelisimniń otyz jyly». Osyǵan orai, QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Býlarov Ilias Iýsýpulymen suhbattasqan bolatynbyz.
- Ilias aǵa, ózińiz týraly, otbasyńyz týraly aityp berseńiz. Ómirde Siz úshin ne mańyzdy?
- Shaqyrǵandaryńyz úshin rahmet, óz oilarymmen bólisýge árqashan qýanyshtymyn.
Men Qazaqstannyń kieli jerinde – Jambyl oblysy Qordai aýdany Sortóbe aýylynda dúniege keldim, sol jerde ósip-ónip, bilim aldym. Ákem dúngen, al anam qazaq.
Qazaq aýyl sharýashylyǵy institýtyn bitirgen soń, óz aýylyma qaita oraldym. Otbasym bar, eki qyzym men eki ulymdy tárbieleimin.
Eńbek jolym 1973 jyly Kommýnisticheskii kolhozynda slesar-jóndeýshi retinde bastaldy, keiin jaýapty basshylyq laýazymdardy atqardym. Sońǵy 5 jylda Sortóbe aýyldyq okrýginiń ákimi qyzmetin atqardym.
Adamǵa ómir bir-aq ret beriledi, sondyqtan bul ómirde kóptegen joldardyń ishinen óz jolyńdy tańdap, soǵan bar kúsh-jigerińdi jumsaý – men úshin úlken baqyt. Ómirimniń jol siltegishi retinde Otanyma, halqyma aianbai qyzmet etý bolap tabylady.
Ótkenge kóz júgirte otyryp, kishkentai kezimde men árqashan etnostar arasyndaǵy dostyqty, ózara túsinistik pen syilastyqty damytýǵa óz úlesimdi qosýǵa umtylǵanmyn. Balalarymdy, jas urpaqty patriottyq rýhta tárbieleýge tyrysamyn, týǵan jerin, Otanyn súiýge baýlýdan sharshamaimyn.
– Qazaqstan halqy Assambleiasynan Parlamenti Májilisiniń depýtaty retindegi Sizdiń missiiańyz qandai dep oilaisyz?
– Meniń osy ómirdegi basty mindetim – elimizdiń ósip gúldenýi, Qazaqstannyń kieli jerinde beibitshilik pen kelisimniń ornaýy dep túsinem.
Búgin Qazaqstanda turatyn barlyq ulttar men ulystar elimizdiń ashyq aspany men kók týynyń astynda beibit ómir keshýde. Bul qazaq halqymyzdyń keńdigin, birligin, uiymshyldyǵyn, yntymaqtyǵyn bildiredi.
Al Memleketimizdiń Táýelsizdigi – táńirdiń bizdiń urpaqqa bergen úlken baqyty, halqymyzdyń máńgilik qundylyǵy. Biz búginge deiingi barlyq jetistikterimizge táýelsizdiktiń arqasynda qol jetkizdik.
Qazaqstan Respýblikasy halqymyzdyń úzdik dástúrlerin saqtai otyryp, sarabdal saiasat pen memleket damýynyń durys, aiqyn jolyn tańdady. Osy oraida Qazaqstan halqy Assambleiasy memleketimizdegi etnosaralyq qatynastardy nyǵaitý boiynsha júrgizilip otyrǵan saiasatty tiimdi jolmen iske asyryp keledi.
Aǵymdaǵy jylǵy 28 sáýirde Assambleianyń XXIX sessiiasy ótkeni barshańyzǵa aian. Qurylǵannan beri Assambleia Parlamentte ókildigi bar jalpyulttyq institýt bolyp qalyptasty. Halqymyz ben Assambleiamyzdyń arqasynda qoǵamda beibitshilik pen tynyshtyq, yntymaqtastyq pen birligimizdiń kúshi arta tústi desem, artyq bolmas. Mańyzdysy, Birikken Ulttar Uiymy da Assambleianyń qyzmetine únemi joǵary baǵa berip kele jatyr.
Táýelsizdik alǵannan beri Elbasy N.Á. Nazarbaev etnosaralyq tatýlyq pen kelisimdi saqtap, odan ári damytýǵa barynsha kúsh-jigerin salyp keledi. Elbasynyń saliqaly saiasaty arqasynda kóptegen jetistikterge qol jetkizdik, jáne sol jetistikterimizdi búkil álem moiyndady.
Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty retinde men etnosaralyq qatynastar salasyna tikelei áser etetin kóptegen qoǵamdyq máselelerdi, sonymen qatar qazaq tilin qoldaný aiasyn keńeitý, jer jáne kóshi-qon, halyqty gazben qamtamasyzdandyrý jáne basqa da osyndai máselelerdi ońtaily sheshý úshin kúsh-jigerimdi aianbai eńbektenip júrmin.
Elimizde etnosaralyq kelisim men yntymaqtastyqtyń tamyry tereń jaiylsyn degen el-jurtmyzdyn tilegin iske asyrýǵa bar kúshimdi salyp kelem. Osy oimen Qordai aýdanynda barlyq aýyldardyń qatysýmen el birligin nyǵaitýǵa baǵyttalǵan ic-sharalar uiymdastyryp jatyrmyz.
Kelisim bolǵan jerde birlik bar. Bizdiń mindetimiz – Elbasy bastap, irgesi qalanǵan Táýelsiz elimizdi tutasymen saqtap, keler urpaqqa aman-esen jetkizý.
Al birligi berekeli, tirligi merekeli, yntymaǵy jarasqan eldiń ǵana yrysy artpaq.
Sondyqtan meniń qazipgi basty maksatym osy – etnostar men dinder arasyndaǵy tatýlyq pen kelisimdi nyǵaitý. Birtutas, myzǵymas elimizdiń birligi – bizdiń basty bailyǵymyz dep túsinem.
Bul rette, elimizde tatýlyq pen birlikti nyǵaitý jónindegi mindetter ár azamatynyń missiiasyna ainalýy tiis dep oilaimyn.
- Otan, patriotizm uǵymdary siz úshin neni bildiredi?
- Men úshin Patriot bolý degenimiz – óz Otanyńdy súiip-dáripteý, maqtan tutý jáne onyń órkendeýi úshin aianbai eńbek etý. Al meniń Otanym bireý ǵana, ol - Qazaqstan Respýblikasy! Men osynda dúniege keldim, óstim, meniń baqytym, taǵdyrym Qazaqstannyń kieli jerinde ashyldy.
Uly Abai: «Basqa halyqtyń tilin bilý seni osy halyqtyń tolyqqandy múshesi etedi» - dep aitqan edi. Qazaq tili barlyq etnostar arasynda qoldaý taýyp, biriktirýshi ról atqaratyn dárejege jetip qaldy. Bul da bir memleket saiasatynyń durys baǵytta kele jatqandyǵynyń dáleli.
Ózim jas shaǵymnan qazaq tilinde erkin sóileimin. Meniń Masanshy, Sortóbe, Qarakemir, Kúnbatys aýyldaryndaǵy dostarym men týystarym erte jasynan árqashan eki tilde sóileitin. Osynyń arqasynda aýdan turǵyndary arasynda tereń syilastyq qarym-qatynastar boldy.
Óz Otanyn súietin árbir qazaqstandyq azamat qazaq tilin, dinin, mádenietin qurmetteýi tiis dep esepteimin. Kúnnen kúnge qazaq tilin meńgergen etnos ókilderi sanynyń ósýin kórgende, meniń júregim qýanady.
Jastardy bala shaǵynan bastap birlesken is-sharalar arqyly kelisim men tatýlyqqa baýlý qajet. Jastarymyz beibit ómirdiń keremet qundylyqtaryn júrekterine, sanasyna erterek sińirip alǵany durys.
Bul rette túrli etnos ókilderiniń jigitteri qazaqstandyq ásker qatarynda áskeri qyzmetten ótýi Otan aldynda úlken mindet jáne týǵan jerine degen ystyq sezimderiniń belgisi. Áskeri qyzmet keń baitaq elmizdiń túkpir-túkpirinen jan dostaryn tabýǵa, adamnyń ǵajaiyp jan dúniesin ashýǵa kómektesedi.
Máselen, dúngen jastary Qazaqstannyń ásker qatarynda bolyp kelip, kez kelgen etnos ókilderi – qazaq, orys, káris, uiǵyr taǵy basqa ózderimen jasty balalarmen dostasyp, ómir boiy syrlasyp, bir-birin qonaqqa shaqyrysyp, syilasyp júrgenin óz kózimmen talai ret kórgenmin.
Osyndai keremet dostastyqtyń oryn alýy – ol Qazaqstandaǵy etnos quqyqtary teńdiginiń dáleli.
Sózimdi qorytyndylai kele, patriot bolý – eliniń qamyn, bolashaǵyn oilaý.
Qazaqstannyń ár azamaty etnostyq tiesiligine qaramastan, patriot bolýy kerek degen oidamyn. Elimizdiń damýy sonda ǵana órge júzedi.
– Jaqyn arada Qazaqstan halqy Assambleiasynyń kezekti sessiiasy ótti. Assambleianyń etnostar dostastyǵy salasyndaǵy mańyzy, atqaratyn róli qandai dep oilaisyz?
– Qazaqstan halqy Assambleiasy búgingi tańda memleketimizdiń bedelin arttyratyn búkil álemge tanylǵan biregei qoǵamdyq institýtqa ainaldy.
Assambleianyń qyzmeti memlekettik etnosaralyq saiasatty iske asyrýǵa jáne etnosaralyq qatynastar salasyndaǵy memlekettik jáne azamattyq institýttardyń ózara is-qimylynyń tiimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Memleket qazaqstandyq etnostardyń mádeni, shyǵarmashylyq, ziiatkerlik qajettilikteri úshin barlyq jaǵdaidy jasady.
Atap aitatyn bolsaq, elimizdiń barlyq óńirlerinde 40 Dostyq úileri jumys isteidi. Assambleia ártúrli etnos ókilderin osy Dostyq úilerinde memlekettik jáne ana tilin tegin úiretýge, mádenietpen, salt-dástúrmen jáne t.b. tanysýǵa kóptegen tamasha múmkindikter jasaidy. Jas jáne talantty qazaqstandyqtarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetedi. Osynyń bárin ózderińiz de kúndelikti kórip júrsizder.
Oǵan qosa, Assambleia kóptegen áleýmettik paidaly jobalardy iske asyrýda. Ol belsendi túrde qaiyrymdylyqpen, volonterlikpen, aýmaqtardy abattandyrýmen, etnosaralyq negizdegi qaishylyqtardyń aldyn alýmen, óskeleń urpaqty tárbieleýmen ainalysady. Qoǵamdyq baqylaýdy júzege asyryp, onyń ishinde óńirler men aýdan biýdjetterin qaraýǵa atsalysady. Bul maqsatta Assambleianyń úkimettik emes uiymdar jáne jastarmen, buqaralyq aqparat quraldarymen birlesip ózara yntymaqtastyqta jumys júrgizý mańyzdylyǵy ósip keledi.
Búginde Qazaqstan halqy Assambleiasy saiasi turaqtylyqtyń, etnosaralyq jáne konfessiiaaralyq kelisimniń, el tynyshtyǵy men birliginiń uiytqysy bolyp otyr. Tek yntymaǵy jarasqan eldiń ǵana yrysy men tabysy mol bolmaq. Kazirgi tańda biz qoǵamdaǵy túrli ózgeristerge, ýaqyt talabyna sáikes jumys isteýge tiispiz.
Sondyqtan, Assambleianyń aldynda buryńǵydan da biik maqsattar men mindetter tur.
Qoǵamnyń barlyq salalaryndaǵy mańyzdy máselelerdi tiimdi sheship, onyń jumysy qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlikti nyǵaitýǵa yqpal etý boiynsha jumysty jańa deńgeige shyǵarý mańyzdy.
Assambleia jeke etnostardyń múddelerin emes, jalpyqazaqstandyq múddelerdi qorǵaidy. Qazirgi kezde Assambleia – adamzattyq qundylyqtardy taratý arqyly etnostardyń basyn qosatyn biriktirýshi kúshke ainalýda.
Osynyń bári keleshegimizdiń jarqyn ári berekeli bolýy úshin mańyzdy.
Barsha qazaqstandyqtardy meiirimdi bolýǵa shaqyramyn. Meiirimimiz ósse, dáýletimiz de arta beredi.
Endi osy tamasha múmkindikti paidalana otyra, Sizder arqyly elimizdi kóktemniń keremet ári shýaqty merekesi – Qazaqstan halqynyń birligi kúnimen quttyqtaýǵa ruqsat etińizder. Bul – dostyq pen syilastyqtyń merekesi.
Halqymyzǵa – yntymaq, elimizge – molshylyq, ár shańyraqqa – baqyt pen shattyq tileimin. Qazaqstan atty ortaq úiimizde birligimiz jarasyp, súiikti elimiz gúldene bersin! Yntymaqtastyǵymyz máńgi bolsyn, aǵaiyn!
– Áńgimeńizge rahmet!
