جۋىردا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جيىرما توعىزىنشى سەسسيياسى ٶتتٸ. سەسسييا تاقىرىبى - «بٸرلٸكتٸڭ, تاتۋلىق پەن كەلٸسٸمنٸڭ وتىز جىلى». وسىعان وراي, قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى بۋلاروۆ يلياس يۋسۋپۇلىمەن سۇحباتتاسقان بولاتىنبىز.
- يلياس اعا, ٶزٸڭٸز تۋرالى, وتباسىڭىز تۋرالى ايتىپ بەرسەڭٸز. ٶمٸردە سٸز ٷشٸن نە ماڭىزدى?
- شاقىرعاندارىڭىز ٷشٸن راحمەت, ٶز ويلارىممەن بٶلٸسۋگە ەرقاشان قۋانىشتىمىن.
مەن قازاقستاننىڭ كيەلٸ جەرٸندە – جامبىل وبلىسى قورداي اۋدانى سورتٶبە اۋىلىندا دٷنيەگە كەلدٸم, سول جەردە ٶسٸپ-ٶنٸپ, بٸلٸم الدىم. ەكەم دٷنگەن, ال انام قازاق.
قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن بٸتٸرگەن سوڭ, ٶز اۋىلىما قايتا ورالدىم. وتباسىم بار, ەكٸ قىزىم مەن ەكٸ ۇلىمدى تەربيەلەيمٸن.
ەڭبەك جولىم 1973 جىلى كوممۋنيستيچەسكيي كولحوزىندا سلەسار-جٶندەۋشٸ رەتٸندە باستالدى, كەيٸن جاۋاپتى باسشىلىق لاۋازىمداردى اتقاردىم. سوڭعى 5 جىلدا سورتٶبە اۋىلدىق وكرۋگٸنٸڭ ەكٸمٸ قىزمەتٸن اتقاردىم.
ادامعا ٶمٸر بٸر-اق رەت بەرٸلەدٸ, سوندىقتان بۇل ٶمٸردە كٶپتەگەن جولداردىڭ ٸشٸنەن ٶز جولىڭدى تاڭداپ, سوعان بار كٷش-جٸگەرٸڭدٸ جۇمساۋ – مەن ٷشٸن ٷلكەن باقىت. ٶمٸرٸمنٸڭ جول سٸلتەگٸشٸ رەتٸندە وتانىما, حالقىما ايانباي قىزمەت ەتۋ بولاپ تابىلادى.
ٶتكەنگە كٶز جٷگٸرتە وتىرىپ, كٸشكەنتاي كەزٸمدە مەن ەرقاشان ەتنوستار اراسىنداعى دوستىقتى, ٶزارا تٷسٸنٸستٸك پەن سىيلاستىقتى دامىتۋعا ٶز ٷلەسٸمدٸ قوسۋعا ۇمتىلعانمىن. بالالارىمدى, جاس ۇرپاقتى پاتريوتتىق رۋحتا تەربيەلەۋگە تىرىسامىن, تۋعان جەرٸن, وتانىن سٷيۋگە باۋلۋدان شارشامايمىن.
– قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى رەتٸندەگٸ سٸزدٸڭ ميسسيياڭىز قانداي دەپ ويلايسىز?
– مەنٸڭ وسى ٶمٸردەگٸ باستى مٸندەتٸم – ەلٸمٸزدٸڭ ٶسٸپ گٷلدەنۋٸ, قازاقستاننىڭ كيەلٸ جەرٸندە بەيبٸتشٸلٸك پەن كەلٸسٸمنٸڭ ورناۋى دەپ تٷسٸنەم.
بٷگٸن قازاقستاندا تۇراتىن بارلىق ۇلتتار مەن ۇلىستار ەلٸمٸزدٸڭ اشىق اسپانى مەن كٶك تۋىنىڭ استىندا بەيبٸت ٶمٸر كەشۋدە. بۇل قازاق حالقىمىزدىڭ كەڭدٸگٸن, بٸرلٸگٸن, ۇيىمشىلدىعىن, ىنتىماقتىعىن بٸلدٸرەدٸ.
ال مەملەكەتٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ – تەڭٸردٸڭ بٸزدٸڭ ۇرپاققا بەرگەن ٷلكەن باقىتى, حالقىمىزدىڭ مەڭگٸلٸك قۇندىلىعى. بٸز بٷگٸنگە دەيٸنگٸ بارلىق جەتٸستٸكتەرٸمٸزگە تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ ارقاسىندا قول جەتكٸزدٸك.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالقىمىزدىڭ ٷزدٸك دەستٷرلەرٸن ساقتاي وتىرىپ, سارابدال ساياسات پەن مەملەكەت دامۋىنىڭ دۇرىس, ايقىن جولىن تاڭدادى. وسى ورايدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەملەكەتٸمٸزدەگٸ ەتنوسارالىق قاتىناستاردى نىعايتۋ بويىنشا جٷرگٸزٸلٸپ وتىرعان ساياساتتى تيٸمدٸ جولمەن ٸسكە اسىرىپ كەلەدٸ.
اعىمداعى جىلعى 28 سەۋٸردە اسسامبلەيانىڭ XXIX سەسسيياسى ٶتكەنٸ بارشاڭىزعا ايان. قۇرىلعاننان بەرٸ اسسامبلەيا پارلامەنتتە ٶكٸلدٸگٸ بار جالپىۇلتتىق ينستيتۋت بولىپ قالىپتاستى. حالقىمىز بەن اسسامبلەيامىزدىڭ ارقاسىندا قوعامدا بەيبٸتشٸلٸك پەن تىنىشتىق, ىنتىماقتاستىق پەن بٸرلٸگٸمٸزدٸڭ كٷشٸ ارتا تٷستٸ دەسەم, ارتىق بولماس. ماڭىزدىسى, بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى دا اسسامبلەيانىڭ قىزمەتٸنە ٷنەمٸ جوعارى باعا بەرٸپ كەلە جاتىر.
تەۋەلسٸزدٸك العاننان بەرٸ ەلباسى ن.ە. نازارباەۆ ەتنوسارالىق تاتۋلىق پەن كەلٸسٸمدٸ ساقتاپ, ودان ەرٸ دامىتۋعا بارىنشا كٷش-جٸگەرٸن سالىپ كەلەدٸ. ەلباسىنىڭ ساليقالى ساياساتى ارقاسىندا كٶپتەگەن جەتٸستٸكتەرگە قول جەتكٸزدٸك, جەنە سول جەتٸستٸكتەرٸمٸزدٸ بٷكٸل ەلەم مويىندادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى رەتٸندە مەن ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸن كٶپتەگەن قوعامدىق مەسەلەلەردٸ, سونىمەن قاتار قازاق تٸلٸن قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ, جەر جەنە كٶشٸ-قون, حالىقتى گازبەن قامتاماسىزداندىرۋ جەنە باسقا دا وسىنداي مەسەلەلەردٸ وڭتايلى شەشۋ ٷشٸن كٷش-جٸگەرٸمدٸ ايانباي ەڭبەكتەنٸپ جٷرمٸن.
ەلٸمٸزدە ەتنوسارالىق كەلٸسٸم مەن ىنتىماقتاستىقتىڭ تامىرى تەرەڭ جايىلسىن دەگەن ەل-جۇرتمىزدىن تiلeگiن ٸسكە اسىرۋعا بار كٷشٸمدٸ سالىپ كەلەم. وسى ويمەن قورداي اۋدانىندا بارلىق اۋىلداردىڭ قاتىسۋمەن ەل بٸرلٸگٸن نىعايتۋعا باعىتتالعان ic-شارالار ۇيىمداستىرىپ جاتىرمىز.
كەلٸسٸم بولعان جەردە بٸرلٸك بار. بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز – ەلباسى باستاپ, ٸرگەسٸ قالانعان تەۋەلسٸز ەلٸمٸزدٸ تۇتاسىمەن ساقتاپ, كەلەر ۇرپاققا امان-ەسەن جەتكٸزۋ.
ال بٸرلٸگi بەرەكەلٸ, تٸرلٸگٸ مەرەكەلٸ, ىنتىماعى جاراسقان ەلدٸڭ عانا ىرىسى ارتپاق.
سوندىقتان مەنiڭ قازipگi باستى ماكساتىم وسى – ەتنوستار مەن دٸندەر اراسىنداعى تاتۋلىق پەن كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋ. بٸرتۇتاس, مىزعىماس ەلiمiزدiڭ بٸرلٸگٸ – بٸزدٸڭ باستى بايلىعىمىز دەپ تٷسٸنەم.
بۇل رەتتە, ەلٸمٸزدە تاتۋلىق پەن بٸرلٸكتٸ نىعايتۋ جٶنٸندەگٸ مٸندەتتەر ەر ازاماتىنىڭ ميسسيياسىنا اينالۋى تيٸس دەپ ويلايمىن.
- وتان, پاتريوتيزم ۇعىمدارى سٸز ٷشٸن نەنٸ بٸلدٸرەدٸ?
- مەن ٷشٸن پاتريوت بولۋ دەگەنٸمٸز – ٶز وتانىڭدى سٷيٸپ-دەرٸپتەۋ, ماقتان تۇتۋ جەنە ونىڭ ٶركەندەۋٸ ٷشٸن ايانباي ەڭبەك ەتۋ. ال مەنٸڭ وتانىم بٸرەۋ عانا, ول - قازاقستان رەسپۋبليكاسى! مەن وسىندا دٷنيەگە كەلدٸم, ٶستٸم, مەنٸڭ باقىتىم, تاعدىرىم قازاقستاننىڭ كيەلٸ جەرٸندە اشىلدى.
ۇلى اباي: «باسقا حالىقتىڭ تٸلٸن بٸلۋ سەنٸ وسى حالىقتىڭ تولىققاندى مٷشەسٸ ەتەدٸ» - دەپ ايتقان ەدٸ. قازاق تٸلٸ بارلىق ەتنوستار اراسىندا قولداۋ تاۋىپ, بٸرٸكتٸرۋشٸ رٶل اتقاراتىن دەرەجەگە جەتٸپ قالدى. بۇل دا بٸر مەملەكەت ساياساتىنىڭ دۇرىس باعىتتا كەلە جاتقاندىعىنىڭ دەلەلٸ.
ٶزٸم جاس شاعىمنان قازاق تٸلٸندە ەركٸن سٶيلەيمٸن. مەنٸڭ ماسانشى, سورتٶبە, قاراكەمٸر, كٷنباتىس اۋىلدارىنداعى دوستارىم مەن تۋىستارىم ەرتە جاسىنان ەرقاشان ەكٸ تٸلدە سٶيلەيتٸن. وسىنىڭ ارقاسىندا اۋدان تۇرعىندارى اراسىندا تەرەڭ سىيلاستىق قارىم-قاتىناستار بولدى.
ٶز وتانىن سٷيەتٸن ەربٸر قازاقستاندىق ازامات قازاق تٸلٸن, دٸنٸن, مەدەنيەتٸن قۇرمەتتەۋٸ تيٸس دەپ ەسەپتەيمٸن. كٷننەن كٷنگە قازاق تٸلٸن مەڭگەرگەن ەتنوس ٶكٸلدەرٸ سانىنىڭ ٶسۋٸن كٶرگەندە, مەنٸڭ جٷرەگٸم قۋانادى.
جاستاردى بالا شاعىنان باستاپ بٸرلەسكەن ٸس-شارالار ارقىلى كەلٸسٸم مەن تاتۋلىققا باۋلۋ قاجەت. جاستارىمىز بەيبٸت ٶمٸردٸڭ كەرەمەت قۇندىلىقتارىن جٷرەكتەرٸنە, ساناسىنا ەرتەرەك سٸڭٸرٸپ العانى دۇرىس.
بۇل رەتتە تٷرلٸ ەتنوس ٶكٸلدەرٸنٸڭ جٸگٸتتەرٸ قازاقستاندىق ەسكەر قاتارىندا ەسكەري قىزمەتتەن ٶتۋٸ وتان الدىندا ٷلكەن مٸندەت جەنە تۋعان جەرٸنە دەگەن ىستىق سەزٸمدەرٸنٸڭ بەلگٸسٸ. ەسكەري قىزمەت كەڭ بايتاق ەلمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن جان دوستارىن تابۋعا, ادامنىڭ عاجايىپ جان دٷنيەسٸن اشۋعا كٶمەكتەسەدٸ.
مەسەلەن, دٷنگەن جاستارى قازاقستاننىڭ ەسكەر قاتارىندا بولىپ كەلٸپ, كەز كەلگەن ەتنوس ٶكٸلدەرٸ – قازاق, ورىس, كەرٸس, ۇيعىر تاعى باسقا ٶزدەرٸمەن جاستى بالالارمەن دوستاسىپ, ٶمٸر بويى سىرلاسىپ, بٸر-بٸرٸن قوناققا شاقىرىسىپ, سىيلاسىپ جٷرگەنٸن ٶز كٶزٸممەن تالاي رەت كٶرگەنمٸن.
وسىنداي كەرەمەت دوستاستىقتىڭ ورىن الۋى – ول قازاقستانداعى ەتنوس قۇقىقتارى تەڭدٸگٸنٸڭ دەلەلٸ.
سٶزٸمدٸ قورىتىندىلاي كەلە, پاتريوت بولۋ – ەلٸنٸڭ قامىن, بولاشاعىن ويلاۋ.
قازاقستاننىڭ ەر ازاماتى ەتنوستىق تيەسٸلٸگٸنە قاراماستان, پاتريوت بولۋى كەرەك دەگەن ويدامىن. ەلٸمٸزدٸڭ دامۋى سوندا عانا ٶرگە جٷزەدٸ.
– جاقىن ارادا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتٸ سەسسيياسى ٶتتٸ. اسسامبلەيانىڭ ەتنوستار دوستاستىعى سالاسىنداعى ماڭىزى, اتقاراتىن رٶلٸ قانداي دەپ ويلايسىز?
– قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بٷگٸنگٸ تاڭدا مەملەكەتٸمٸزدٸڭ بەدەلٸن ارتتىراتىن بٷكٸل ەلەمگە تانىلعان بٸرەگەي قوعامدىق ينستيتۋتقا اينالدى.
اسسامبلەيانىڭ قىزمەتٸ مەملەكەتتٸك ەتنوسارالىق ساياساتتى ٸسكە اسىرۋعا جەنە ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك جەنە ازاماتتىق ينستيتۋتتاردىڭ ٶزارا ٸس-قيمىلىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
مەملەكەت قازاقستاندىق ەتنوستاردىڭ مەدەني, شىعارماشىلىق, زيياتكەرلٸك قاجەتتٸلٸكتەرٸ ٷشٸن بارلىق جاعدايدى جاسادى.
اتاپ ايتاتىن بولساق, ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸندە 40 دوستىق ٷيلەرٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. اسسامبلەيا ەرتٷرلٸ ەتنوس ٶكٸلدەرٸن وسى دوستىق ٷيلەرٸندە مەملەكەتتٸك جەنە انا تٸلٸن تەگٸن ٷيرەتۋگە, مەدەنيەتپەن, سالت-دەستٷرمەن جەنە ت.ب. تانىسۋعا كٶپتەگەن تاماشا مٷمكٸندٸكتەر جاسايدى. جاس جەنە تالانتتى قازاقستاندىقتارعا جان-جاقتى قولداۋ كٶرسەتەدٸ. وسىنىڭ بەرٸن ٶزدەرٸڭٸز دە كٷندەلٸكتٸ كٶرٸپ جٷرسٸزدەر.
وعان قوسا, اسسامبلەيا كٶپتەگەن ەلەۋمەتتٸك پايدالى جوبالاردى ٸسكە اسىرۋدا. ول بەلسەندٸ تٷردە قايىرىمدىلىقپەن, ۆولونتەرلٸكپەن, اۋماقتاردى اباتتاندىرۋمەن, ەتنوسارالىق نەگٸزدەگٸ قايشىلىقتاردىڭ الدىن الۋمەن, ٶسكەلەڭ ۇرپاقتى تەربيەلەۋمەن اينالىسادى. قوعامدىق باقىلاۋدى جٷزەگە اسىرىپ, ونىڭ ٸشٸندە ٶڭٸرلەر مەن اۋدان بيۋدجەتتەرٸن قاراۋعا اتسالىسادى. بۇل ماقساتتا اسسامبلەيانىڭ ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار جەنە جاستارمەن, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمەن بٸرلەسٸپ ٶزارا ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس جٷرگٸزۋ ماڭىزدىلىعى ٶسٸپ كەلەدٸ.
بٷگiندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ, ەتنوسارالىق جەنە كونفەسسيياارالىق كەلٸسٸمنٸڭ, ەل تىنىشتىعى مەن بٸرلٸگٸنٸڭ ۇيىتقىسى بولىپ وتىر. تەك ىنتىماعى جاراسقان ەلدٸڭ عانا ىرىسى مەن تابىسى مول بولماق. كازiرگi تاڭدا بiز قوعامداعى تٷرلٸ ٶزگەرٸستەرگە, ۋاقىت تالابىنا سەيكەس جۇمىس ٸستەۋگە تيٸسپiز.
سوندىقتان, اسسامبلەيانىڭ الدىندا بۇرىڭعىدان دا بيٸك ماقساتتار مەن مٸندەتتەر تۇر.
قوعامنىڭ بارلىق سالالارىنداعى ماڭىزدى مەسەلەلەردٸ تيٸمدٸ شەشٸپ, ونىڭ جۇمىسى قوعامدىق كەلٸسٸم مەن جالپىۇلتتىق بٸرلٸكتٸ نىعايتۋعا ىقپال ەتۋ بويىنشا جۇمىستى جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋ ماڭىزدى.
اسسامبلەيا جەكە ەتنوستاردىڭ مٷددەلەرٸن ەمەس, جالپىقازاقستاندىق مٷددەلەردٸ قورعايدى. قازٸرگٸ كەزدە اسسامبلەيا – ادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى تاراتۋ ارقىلى ەتنوستاردىڭ باسىن قوساتىن بٸرٸكتٸرۋشٸ كٷشكە اينالۋدا.
وسىنىڭ بەرٸ كەلەشەگٸمٸزدٸڭ جارقىن ەرٸ بەرەكەلٸ بولۋى ٷشٸن ماڭىزدى.
بارشا قازاقستاندىقتاردى مەيٸرٸمدٸ بولۋعا شاقىرامىن. مەيٸرٸمٸمٸز ٶسسە, دەۋلەتٸمٸز دە ارتا بەرەدٸ.
ەندٸ وسى تاماشا مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانا وتىرا, سٸزدەر ارقىلى ەلٸمٸزدٸ كٶكتەمنٸڭ كەرەمەت ەرٸ شۋاقتى مەرەكەسٸ – قازاقستان حالقىنىڭ بٸرلٸگٸ كٷنٸمەن قۇتتىقتاۋعا رۇقسات ەتٸڭٸزدەر. بۇل – دوستىق پەن سىيلاستىقتىڭ مەرەكەسٸ.
حالقىمىزعا – ىنتىماق, ەلٸمٸزگە – مولشىلىق, ەر شاڭىراققا – باقىت پەن شاتتىق تٸلەيمٸن. قازاقستان اتتى ورتاق ٷيٸمٸزدە بٸرلٸگٸمٸز جاراسىپ, سٷيٸكتٸ ەلٸمٸز گٷلدەنە بەرسٸن! ىنتىماقتاستىعىمىز مەڭگٸ بولسىن, اعايىن!
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
