Foto: Ashyq derekkóz
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi jańa nemese eski avtokólik satyp alý úshin nesie alǵan kezde qazaqstandyqtar úshin qaryz júktemesiniń koeffitsienti (QJK) eseptelmeitinin bekitetin qaýly qabyldady. Qazaqstandyqtarǵa avtonesieni alý qanshalyqty ońaiyraq bolady? Ult.kz tilshisi osy suraqtyń jaýabyn izdep kórdi.
Zeinetaqy tólemderi bolmasa da nesie beriledi
Buryn nesiesi bar azamattyń ai saiynǵy tólemi tabystyń jartysynan assa, bank nesie berýden bas tartatyn. Endi jańa qaýlyǵa sáikes, bankter qaryz júktemesiniń koefitsentin tek jańa kólik alǵan kezde ǵana emes, qoldanysta bolǵan kólikterge de eseptemeitin boldy.
Sonymen, jańa kólikti kepilge qoiý arqyly nesie alǵan kezde, jylǵa deiingi eski kólikterge bastapqy jarnasy kólik qunynyń 30-50%-yn quraityn nesieler (kólik kepilge qoiylady) jáne 3 jyldan asqan kólikterge bastapqy jarnasy 50%-dan joǵary bolǵan jaǵdaida (mindetti túrde kepil qoiylady) QJK eseptelmeidi.
Al qarjy mamandarynyń pikirinshe, memleket tarapynan nesie naryǵyna aralasý oń nátije bere qoimaidy.
«Damyǵan elderde bul máselege memleket aralaspaidy. Bank nesie berý-bermeý sheshimin ózi qabyldaidy. Bul biznes talaby. Eger bank nesieni qaitara almaityn adamǵa bere berse, ol aqyry bankrotqa ushyraidy. Memleket qarjy uiymdaryna tónetin táýekelderdi eskerip, talaptardy ońtailandyrýǵa tyrysyp jatyr. Mysaly, QJK eskerilmese de, sońǵy 6 aidaǵy tólem tarihy qaralady. Máselen, buryn nesie alýshynyń zeinetaqy qoryndaǵy túsim tekserilse, qazir zeinetaqy tólemderi jasalmasa da, bank kartasyndaǵy túsimder arqyly tólem qabiletin rastai alady. Bul da úlken jeńildik dep oilaimyn», — deidi qarjyger Dáýletkedi Nurlanov.
Avtonesie naryǵy
Qazirgi tańda qazaqstandyqtar aiyzdyq mólsherleme men qaryz júktemesiniń koefitsentine qaramai, avtonesiege kóp júginipi jatyr. Sáikesinshe suranys ta artqan. Birinshi nesie biýrosynyń deregi boiynsha, búginde avtonesielik kelisimder sany 591 myńnan asyp, 559 myńnan astam adamnyń nesielik bereshegi bar. Byltyr jyl sońynda 25 600 kólik satylyp, 26 700 nesie berilgen.
Avtonesielerdiń 70%-dan astamyn ekinshi deńgeili bankter beredi. Qalǵanyn mikroqarjy uiymdary. 2024 jyldyń sońynda bankterdiń ortasha mólsherlemesi 15,5%-dy qurady (jyl ishinde 22,8%-ǵa tómendedi), al MQU-larda bul kórsetkish 42,5%-dan 34,1%-ǵa deiin tústi.
4%-dyq nesie tek marketing pe?
Qazaqstanda satylatyn kólikterdiń basym bóligi – sheteldik brendter. «Qazaqstan Avtomobil odaǵynyń» málimetinshe, byltyr 205 myńnan astam avtokólik satylǵan. Brendter boiynsha atasaq, Hyundai – 44 218, Chevrolet – 30 927, KIA – 23 045, Chery – 14 883 jáne Jac – 11 771 kólik satqan.
Memlekettik 4% avtonesie baǵdarlamasynyń ideiasy áli de halyq arasynda tanymal. Qazir keibir dilerler sol ideiany jalǵastyryp jatyr. Mysaly, KIA, Hyundai, JAC sekildi brendterden 4%-dyq nesieler usynylýda. Alaida onyń da jóni bólek.
Máselen, jańa kólik alsańyz jáne ony bankke kepil retinde qoisańyz, 3 jylǵa deiingi kólikti satyp alsańyz jáne bastapqy jarna retinde kólik qunynyń 30–50% tóleseńiz jáne 3 jyldan asqan kólikti alsańyz jáne bastapqy jarna 50%-dan kóp bolsa ǵana 4%-ben avtonesie ala alasyz. Bul jeńildik nesieni rásimdeýdi jeńildetkenimen, bastapqy jarna talap etiletinin eskerińiz. Demek, qolynda birshama qarajaty bar adamdarǵa yńǵailyraq bolady.
«Osy aptada ǵana MG5 avtokóligin aldym. Men ony 4 paiyzben alym úshin 30 qunyn tóleýim kerek boldy. Qolymda ondai qarjy bolmaǵandyqtan, men 15-ben 7 jylǵa aldym. Kóp jerde negizi 22-26 paiyzben eseptep berdi. Maǵan tiimdisi osy boldy. Al taǵy bir Dosym, kólikti 30 pazy qunyn tólep, 3 jylǵa 0,1 paiyzben aldy. Iaǵni alǵan jylyń az bolyp, ai saiynǵy tólemiń artyq bolsa, sonda avtonesieniń paiyzy da tómen bolady. Alaida ony da qarjylyq jaǵdaiyna kepildik bar adam ǵana ala alady dep oilaimyn», — deidi almatylyq Ǵabit Orazhanov.
Aita keteiik, elimizde 8 zaýyt jumys isteidi. 2023 jyldyń 9 aiynda 91 myń kólik shyǵarylǵan. Al otandyq kólikterdiń naryqtaǵy úlesine kelsek, Hyundai – kópshiligi Almatyda jinalǵan. Chevrolet – 31 myń kólik, KIA – 23 myń kólik, barlyǵy – 144,7 myń avtokólik (sonyń ishinde 90,5 myńy – Allur, Qostanai; 45,4 myńy – Hyundai Trans Kazakhstan, Almaty) qurastyrǵan. Al biyl Astana Motors Manufacturing Kazakhstan mýltibrendtik zaýyty iske qosyldy. Munda Changan, Chery, GWM (Haval jáne Tank) kólikteri jinalady.
Aqbota Musabekqyzy
