اۆتونەسيەنٸ رەسٸمدەۋ قانشالىقتى جەڭٸلدەدٸ?

فوتو: اشىق دەرەككٶز

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ جاڭا نەمەسە ەسكٸ اۆتوكٶلٸك ساتىپ الۋ ٷشٸن نەسيە العان كەزدە قازاقستاندىقتار ٷشٸن قارىز جٷكتەمەسٸنٸڭ كوەففيتسيەنتٸ (قجك) ەسەپتەلمەيتٸنٸن بەكٸتەتٸن قاۋلى قابىلدادى. قازاقستاندىقتارعا اۆتونەسيەنٸ الۋ قانشالىقتى وڭايىراق بولادى? Ult.kz تٸلشٸسٸ وسى سۇراقتىڭ جاۋابىن ٸزدەپ كٶردٸ. 

زەينەتاقى تٶلەمدەرٸ بولماسا دا نەسيە بەرٸلەدٸ

بۇرىن نەسيەسٸ بار ازاماتتىڭ اي سايىنعى تٶلەمٸ تابىستىڭ جارتىسىنان اسسا, بانك نەسيە بەرۋدەن باس تارتاتىن. ەندٸ جاڭا قاۋلىعا سەيكەس,  بانكتەر قارىز جٷكتەمەسٸنٸڭ كوەفيتسەنتٸن تەك جاڭا كٶلٸك العان كەزدە عانا ەمەس, قولدانىستا بولعان كٶلٸكتەرگە دە ەسەپتەمەيتٸن بولدى.  

سونىمەن, جاڭا كٶلٸكتٸ كەپٸلگە قويۋ ارقىلى نەسيە العان كەزدە,  جىلعا دەيٸنگٸ ەسكٸ كٶلٸكتەرگە باستاپقى جارناسى كٶلٸك قۇنىنىڭ 30-50%-ىن قۇرايتىن نەسيەلەر (كٶلٸك كەپٸلگە قويىلادى) جەنە 3 جىلدان اسقان كٶلٸكتەرگە باستاپقى جارناسى 50%-دان جوعارى بولعان جاعدايدا (مٸندەتتٸ تٷردە كەپٸل قويىلادى)  قجك ەسەپتەلمەيدٸ.

ال قارجى ماماندارىنىڭ پٸكٸرٸنشە, مەملەكەت تاراپىنان نەسيە نارىعىنا ارالاسۋ وڭ نەتيجە بەرە قويمايدى. 

«دامىعان ەلدەردە بۇل مەسەلەگە مەملەكەت ارالاسپايدى. بانك نەسيە بەرۋ-بەرمەۋ شەشٸمٸن ٶزٸ قابىلدايدى. بۇل بيزنەس تالابى. ەگەر بانك نەسيەنٸ قايتارا المايتىن ادامعا بەرە بەرسە, ول اقىرى بانكروتقا ۇشىرايدى. مەملەكەت قارجى ۇيىمدارىنا تٶنەتٸن تەۋەكەلدەردٸ ەسكەرٸپ, تالاپتاردى وڭتايلاندىرۋعا تىرىسىپ جاتىر. مىسالى, قجك ەسكەرٸلمەسە دە, سوڭعى 6 ايداعى تٶلەم تاريحى قارالادى. مەسەلەن, بۇرىن نەسيە الۋشىنىڭ زەينەتاقى قورىنداعى تٷسٸم تەكسەرٸلسە, قازٸر زەينەتاقى تٶلەمدەرٸ جاسالماسا دا, بانك كارتاسىنداعى تٷسٸمدەر ارقىلى تٶلەم قابٸلەتٸن راستاي الادى. بۇل دا ٷلكەن جەڭٸلدٸك دەپ ويلايمىن», — دەيدٸ قارجىگەر دەۋلەتكەدٸ نۇرلانوۆ. 

اۆتونەسيە نارىعى

قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستاندىقتار ايىزدىق مٶلشەرلەمە مەن قارىز جٷكتەمەسٸنٸڭ كوەفيتسەنتٸنە قاراماي, اۆتونەسيەگە كٶپ جٷگٸنٸپٸ جاتىر. سەيكەسٸنشە سۇرانىس تا ارتقان. بٸرٸنشٸ نەسيە بيۋروسىنىڭ دەرەگٸ بويىنشا, بٷگٸندە اۆتونەسيەلٸك كەلٸسٸمدەر سانى 591 مىڭنان اسىپ, 559 مىڭنان استام ادامنىڭ نەسيەلٸك بەرەشەگٸ بار. بىلتىر جىل سوڭىندا 25 600 كٶلٸك ساتىلىپ, 26 700 نەسيە بەرٸلگەن.

اۆتونەسيەلەردٸڭ 70%-دان استامىن ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەر بەرەدٸ. قالعانىن ميكروقارجى ۇيىمدارى. 2024 جىلدىڭ سوڭىندا بانكتەردٸڭ ورتاشا مٶلشەرلەمەسٸ 15,5%-دى قۇرادى (جىل ٸشٸندە 22,8%-عا تٶمەندەدٸ), ال مقۇ-لاردا بۇل كٶرسەتكٸش 42,5%-دان 34,1%-عا دەيٸن تٷستٸ.

4%-دىق نەسيە تەك ماركەتينگ پە?

قازاقستاندا ساتىلاتىن كٶلٸكتەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸ – شەتەلدٸك برەندتەر. «قازاقستان اۆتوموبيل وداعىنىڭ» مەلٸمەتٸنشە, بىلتىر 205 مىڭنان استام اۆتوكٶلٸك ساتىلعان. برەندتەر بويىنشا اتاساق, Hyundai – 44 218, Chevrolet – 30 927, KIA – 23 045, Chery – 14 883 جەنە Jac – 11 771 كٶلٸك ساتقان. 

مەملەكەتتٸك 4% اۆتونەسيە باعدارلاماسىنىڭ يدەياسى ەلٸ دە حالىق اراسىندا تانىمال. قازٸر كەيبٸر ديلەرلەر سول يدەيانى جالعاستىرىپ جاتىر. مىسالى, KIA, Hyundai, JAC سەكٸلدٸ برەندتەردەن 4%-دىق نەسيەلەر ۇسىنىلۋدا. الايدا ونىڭ دا جٶنٸ بٶلەك.

مەسەلەن, جاڭا كٶلٸك الساڭىز جەنە ونى بانككە كەپٸل رەتٸندە قويساڭىز, 3 جىلعا دەيٸنگٸ كٶلٸكتٸ ساتىپ الساڭىز جەنە باستاپقى جارنا رەتٸندە كٶلٸك قۇنىنىڭ 30–50% تٶلەسەڭٸز  جەنە 3 جىلدان اسقان كٶلٸكتٸ الساڭىز جەنە باستاپقى جارنا 50%-دان كٶپ بولسا عانا 4%-بەن اۆتونەسيە الا الاسىز.  بۇل جەڭٸلدٸك نەسيەنٸ رەسٸمدەۋدٸ جەڭٸلدەتكەنٸمەن, باستاپقى جارنا تالاپ ەتٸلەتٸنٸن ەسكەرٸڭٸز. دەمەك, قولىندا بٸرشاما قاراجاتى بار ادامدارعا ىڭعايلىراق بولادى.

«وسى اپتادا عانا MG5 اۆتوكٶلٸگٸن الدىم. مەن ونى 4 پايىزبەن الىم ٷشٸن 30 قۇنىن تٶلەۋٸم كەرەك بولدى. قولىمدا ونداي قارجى بولماعاندىقتان, مەن 15-بەن 7 جىلعا الدىم. كٶپ جەردە نەگٸزٸ 22-26 پايىزبەن ەسەپتەپ بەردٸ. ماعان تيٸمدٸسٸ وسى بولدى. ال تاعى بٸر دوسىم, كٶلٸكتٸ 30 پازى قۇنىن تٶلەپ, 3 جىلعا 0,1 پايىزبەن الدى. ياعني العان جىلىڭ از بولىپ, اي سايىنعى تٶلەمٸڭ ارتىق بولسا, سوندا اۆتونەسيەنٸڭ پايىزى دا تٶمەن بولادى. الايدا ونى دا قارجىلىق جاعدايىنا كەپٸلدٸك بار ادام عانا الا الادى دەپ ويلايمىن», — دەيدٸ الماتىلىق عابيت ورازحانوۆ. 

ايتا كەتەيٸك, ەلٸمٸزدە 8 زاۋىت جۇمىس ٸستەيدٸ. 2023 جىلدىڭ 9 ايىندا 91 مىڭ كٶلٸك شىعارىلعان. ال وتاندىق كٶلٸكتەردٸڭ نارىقتاعى ٷلەسٸنە كەلسەك, Hyundai – كٶپشٸلٸگٸ الماتىدا جينالعان. Chevrolet – 31 مىڭ كٶلٸك, KIA – 23 مىڭ كٶلٸك, بارلىعى – 144,7 مىڭ اۆتوكٶلٸك (سونىڭ ٸشٸندە 90,5 مىڭى – Allur, قوستاناي; 45,4 مىڭى – Hyundai Trans Kazakhstan, الماتى) قۇراستىرعان.  ال بيىل Astana Motors Manufacturing Kazakhstan مۋلتيبرەندتٸك زاۋىتى ٸسكە قوسىلدى. مۇندا Changan, Chery, GWM (Haval جەنە Tank) كٶلٸكتەرٸ جينالادى.

اقبوتا مۇسابەكقىزى