Áleýmettik jelilerde paidalanýshylar Qazaqstanda atom elektr stantsiiasy salynýy múmkin ekendigin talqylaýda. Keibireýleriniń pikirinshe, atom energiiasy óte qaýipti jáne basqarylmaidy. Buǵan mysal retinde Chernobyl men Fýkýsimadaǵy apattan keltiriledi, olar AES salý ideiasynan birjola bas tartyp, jel men kún elektr stantsiialaryn salýdy usynady. Atom energiiasynyń basqarylmaýy men qaýiptiligi týraly málimdemelerdiń nege shyndyqqa janaspaitynyn túsindireiik. Bul týraly stopfake.kz saity habarlady.
AES-te oryn alǵan iri apattardyń jalpy atom energetikasyna degen kózqarasqa qatty áser etkeni belgili. Onyń ishindegi eń tanymaldary AQSh-taǵy «Tri-Mail-Ailend» AES (1979), KSRO-daǵy Chernobyl AES (1986) jáne Japoniiadaǵy «Fýkýsima-1» AES (2011) apattary.
Oqiǵa sebepteri taldanyp, kóptegen saraptamalyq materialdar, kýágerlerdiń materialdary jariialandy. «Fýkýsima-1» AES apatynan keiin álemdik mamandar osyndai apattardyń aldyn alý maqsatynda birigip, kún saiyn atom stantsiialarynyń qaýipsizdik deńgeiin arttyrý baǵytynda jumys isteýde.
Chernobyl atom elektr stantsiiasyndaǵy apattyń negizgi sebepteri reaktordyń dizainyndaǵy kemshilikter jáne adam faktory boldy.
Fýkýsimadaǵy apatta atom elektr stantsiiasynyń Tokyo Electric Power Company (TEPCO) operator-kompaniiasynyń biliksizdigi, sondai-aq stantsiianyń qýatty tsýnamige daiyn bolmaýy basty sebepterdiń biri boldy. Sonymen qatar, stantsiia tehnologiiasynda onyń tolyq qýatsyz qalýy qarastyrylmaǵan.
«Tri-Mail-Ailend» stantsiiasyndaǵy apattyń sebepterin AQSh Prezidentiniń komissiiasy zerttedi. Oqiǵaǵa sebep bolǵan negizgi faktorlardyń qatarynda personaldyń daiyndyǵynyń jetkiliksizdigi, paidalaný qujattamasyndaǵy qarama-qaishylyqtar jáne burynǵy paidalaný tájiribesiniń stantsiia operatorlaryna berilmeýi ataldy.
Álem osy oqiǵalardan sabaq aldy. Al qazir salynyp jatqan AES buryn apattar oryn alǵan stantsiialarǵa qaraǵanda áldeqaida qaýipsiz.
Búgingi tańda álem boiynsha 443 iadrolyq energetikalyq iadrolyq reaktor jumys istep tur, taǵy 51-i qurylys satysynda.
Zamanaýi AES flotynyń negizin qysymmen jumys isteitin reaktorlar quraidy. Olar Chernobyl AES-da jumys isteitin RBMK tipti reaktorlardan túbegeili erekshelenedi. Qazir mundai reaktorlar qurastyrylmaidy. Qazirgi zamanǵy stantsiialarda 3 jáne 3+ býyndaǵy iadrolyq reaktorlar jumys isteidi, olarda burynǵy qatelikter eskerilgen. Qurylymdar Chernobyl, «Fýkýsima-1» jáne «Tri-Mail-Ailend» aralynda bolǵan apattardyń qaitalaný múmkindigin joqqa shyǵarady.
Qazirgi zamanǵy iadrolyq reaktorlar uzaq qyzmet etý merzimimen, belsendi aimaqtyń zaqymdaný jiiligimen, joǵary tiimdilikpen jáne ýrandy az tutynýmen erekshelenedi. Jalpy alǵanda, mundai zamanaýi reaktorlar áldeqaida qaýipsiz jáne, mysaly, kishkentai ushaqtyń qulaýyna tótep berý úshin jetkilikti kúshke ie.
Sondai-aq, AES-te passivti qaýipsizdik tehnologiiasy qoldanylady. Iaǵni, apattardyń aldyn alý úshin aýyrlyq kúshi, qysymnyń tómendeýi nemese tabiǵi konvektsiia siiaqty tabiǵi kúshterdiń nemese qubylystardyń artyqshylyǵy qoldanylady. Munyń bári adam faktorynyń áserin aitarlyqtai azaitady.
Reseilik jobanyń AES-tegi passivti qaýipsizdik júieleriniń kesheninde balqytylǵan qaqpan qarastyrylǵan. Jaǵdai oryn jaǵdaida, ol balqytylǵan iadrolyq otynnyń stantsiianyń irgetasyna jetýine jol bermeidi jáne balqymada tizbekti reaktsiianyń paida bolýyna kedergi bolady jáne ony qatqansha salqyndatady. Bul tehnologiia aýyr apat kezinde de iadrolyq energiia blogynan tys radioaktivti zattardyń shyǵarylýyn boldyrmaýǵa nemese ony barynsha azaitýǵa múmkindik beredi.
Passivti qaýipsizdik júiesiniń negizgi komponentteriniń biri sý. Ol jylýdy iadrolyq otynnan shyǵarady, onyń erýine jol bermeidi, iaǵni qyzmetkerler men halyqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etedi. Sondai-aq, qazirgi zamanǵy atom elektr stantsiialarynda bul múmkindik stantsiianyń tolyq qýatsyz qalǵanda da saqtalady.Bul qyzmet reaktorlar qysymmen jumys istegende de qoldanylady.
Osy tehnologiialardyń barlyǵy adamzatqa iadrolyq reaktorlardyń jumysyn tolyq baqylaýǵa jáne olardy qaýipsiz paidalanýǵa múmkindik beredi.
