Amerikadaǵy Garvard ýniversitetinde jumys isteitin tarihshy Nurlan Kenjeahmet Óskemen qalasynyń kóne ataýy jaily qundy qujattardy tapty, dep habarlaidy QazAqparat.
Áigili Garvard ýniversitetindegi Ferbank Qytai zertteý ortalyǵynyń zertteýshi ǵalymy, tarihshy Nurlan Kenjeahmettiń aitýynsha, amerikalyq Bendjamin Semiýel Levi esimdi stýdent 2013 jyly «Jońǵar bosqyndary jáne qytailyq Tsin-Qazaq shekarasynda imperiianyń qurylýy, 1759-1773» («Jungar Refugees and the Making of Empire on Qing China's Kazakh Frontier, 1759-1773») taqyrybynda doktorlyq dissertatsiia qorǵaǵan.
Aǵylshyn tilindegi dissertatsiiany tek Garvard kitaphanasynan oqýǵa bolady. Onyń ǵylymi jumysynda Óskemennniń burynǵy, tarihi ataýy – Keńgir-Tura sózi úsh jerde kezdesedi. Doktorlyq dissertatsiianyń 212 betindegi túsiniktemede: «Kengger Tura is known as Ust-Kamennaya in Russian. It was the southern most outpost on the Russian «Irtysh Line» that marked the boundary of the Russian Empire» dep jazylǵan. Qazaqsha maǵynasy: «Keńgir Turany oryssha Ýstkamennaia dep ataidy. Bul Resei imperiiasynyń shekarasyn belgileitin «Ertis syzyǵynyń» eń ońtústigindegi forposty boldy».
«Amerikalyq stýdent ǵylymi eńbegin mánjúr tilindegi arhivterge súiene otyryp jazǵan. Mánjúr Qytaidy 250 jyl bilegen ult. 1911 jyly qytailar ult retinde joiyp jibergen. Bir ǵajaby, 1600-1911 jyldar aralyǵynda ómir súrgen mánjúrler ózderiniń tilderin 311 jylda dúnie júzindegi eń uly tilderdiń birine ainaldyrdy. Qazir mánjúr tilin úirenýshiler latyn tilin úirenýshilerden kem túspeidi. Suranys óte joǵary. Munyń bizge de qatysy bar. Sebebi, Abylai han zamanyndaǵy qazaq tarihynyń syry mánjúr tilindegi arhivterde. Qazaq tarihy týraly derekter neshe myńnan asady. Ózim mánjúrtanýshy emespin, alaida mánjúr kartasyndaǵy toponimderdi zertteý úshin Garvardta mánjúr tilin úirenip júrmin. Qazir mánjúr kartasyndaǵy toponimderdi, mánjúrshe muraǵattardy oqi alamyn. Al biz sóz etip otyrǵan amerikalyq stýdenttiń dissertatsiiasynyń qundylyǵy – 100 paiyz Shyǵys Qazaqstan týraly jazylǵandyǵynda. Bolashaqta bul eńbekti qazaq tilinde aýdarsa igi is bolar edi», – deidi Nurlan Kenjeahmet.
Onyń aitýynsha, Óskemen 1757 jyldarǵa deiin Keńgir-Tura dep atalǵan. Bul týraly Qytai ǵalymy Tan Tsisian qurastyrǵan «Qytaidyń tarihi atlasynyń» VIII tomynda da jazylǵan jáne 1769 jyly syzylǵan «Tsianlýn neifý iýitý» («Tsianlýn patshanyń orda kartasy») kartasynda Keńgir-Tura Ertis ózeni jaǵasynda dep kórsetilgen.
«Taǵy bir qyzyqty derek, Renat Iýhan Gýstav degen shvedtiń áskeri qyzmetkeri 1716-1733 jyldary jońǵar tutqynynda bolǵan kezde osy kartany syzǵan. Sol kartada Shyǵys Qazaqstanda Shúlbi, Úlbi jáne Buqtyrma ózenderiniń ortasynda Keńgir degen ózen ataýy kórsetilgen. Atalǵan karta aǵylshyn saiahatshysy Djon Baddelidiń «Resei, Mońǵoliia jáne Qytai» dep atalatyn eki tomdyq monografiiasyna da engen», - dedi tarihshy.
