Almaty oblysy ákimdiginiń úlken zalynda oblystyq politsiia departamentiniń byltyrǵy jedel-qyzmettik jumysynyń qorytyndysy boiynsha jedel keńes ótip, óńirdegi qylmystyń, zań buzýshylyqtyń kórsetkishi baiandaldy. Oblys ákimi Amandyq Batalov, oblys ákiminiń orynbasarlary, oblystyq basqarmalar men departamentterdiń basshylary, aýdan, qala ákimderi, aýdandyq, qalalyq politsiia bólimderiniń basshylary qatysqan alqaly jiyndy oblystyq politsiia departamentiniń basshysy, politsiia general-maiory Murat Urumhanov ashyp, júrgizip otyrdy.
Jetisý jerindegi tártip buzýshylyq pen qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý boiynsha baiandama jasaǵan politsiia general-maiory Murat Urumhanovtyń aitýynsha, ótken jyly kóptegen jumys atqarylyp, júzdegen qylmys ashylsa, myńdaǵan qylmysker quryqtalyp, qylmystyq toptardyń áreketi áshkerelengen. Asa aýyr qylmys deńgeii 13%-ǵa tómendese, aýyr qylmys kórsetkishi 10%-ǵa azaiǵan. Zorlyq, qaraqshylyq, urlyq, páter tonaý, buzaqylyq syndy qylmystardyń da sany azaiǵan.
Byltyr oryn alǵan qylmystyń quqyqbuzýshylyqtardyń basym bóligi Qarasai, Talǵar, Eńbekshiqazaq, Ile jáne Jambyl aýdandarynda oryn alǵan. Osy aýdandarǵa búkil oblysta jasalǵan qylmystyń 60%-y tiesili. Asa aýyr qylmystyń ashylý kórsetkishi 92,9%-ǵa jáne aýyr qylmystyń ashylý deńgeii 66,4%-ǵa jetken. Osyǵan bailanysty Jambyl aýdanynda 3 adamnyń ómirin qiǵan qylmysker ustalsa, Ile, Eńbekshiqazaq, Kóksý aýdandarynda kisi óltirgender quryqtaldy. Odan bólek, Qaratal aýdanynda zeinetkerge qaraqshylyq shabýyl jasaǵan 3 qylmysker qolǵan túsken. Erterekte jasalǵan 3 myńǵa jýyq qylmys ashylyp, 2430 adam qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy. Tergeý organdary 5333 qylmystyq isti sotqa joldady. Degenmen páter tonaý, mal urlyǵy, qalta qaǵý syndy qylmys tolastamai tur. Osyǵan bailanysty QR Ishki ister ministrligi 2018-2020 jyldarǵa arnalǵan vedomstvolyq baǵdarlamany iske qosyp, jedel sharalar ótkizýdi jolǵa qoiyp otyr. Ondai sharalardyń qatarynda «Mal urlyǵy», «Páter», «Mobildi telefon» sekildi shuǵyl-izdestirý sharalary bar. Sonyń nátijesi boiynsha 6 jarym myńnan astam urlyq ashylyp, páter tonaýmen, mal urlyǵymen, qalta úpteýmen ainalysqan 463 qylmystyq top tutqyndaldy. Sondai-aq, izdeý jariialanǵan 591 qylmyskerdiń 383-i ustalǵan. Olardyń 67-si asa aýyr jáne aýyr qylmys jasaǵan. Ustalǵandardyń arasynda shetelde jasyrynyp júrgender de bar. Mysaly, byltyr Ispaniia politsiiasynyń kómegimen Kanar araldarynda tyǵylyp jatqan Kim Dje Ho esimdi azamat ustaldy. Oǵan Taldyqorǵan qalasynyń politsiia basqarmasy jasaǵan alaiaqtyǵy úshin izdeý jariialaǵan bolatyn. Al, Eńbekshiqazaq aýdandyq politsiia bólimi izdeý jariialaǵan Azamat Tursynov esimdi Qyrǵyz Respýblikasynyń azamaty Bishkek qalasynda quryqtalǵan. Ol 2011 jyly aqpan aiynda bizdiń elimizde adam densaýlyǵyna zor nuqsan keltiretin qylmys jasaǵan. Osyndai jumystardyń qatarynda esirtki taralymynyń jolyn kesý, ekstremizmniń aldyn alý, qoǵamdyq tártipti qadaǵalaý, jol-kólik oqiǵalaryn boldyrmaý siiaqty asa mańyzdy baǵyttar bar.
Tártip saqshylaryna bar jaqsylyq jasalyp, qajetti tehnikamen qamtamasyz etiletinin erekshe atap ótken Murat Jáleluly oblys ákimdigi tarapynan jasalyp otyrǵan qoldaýǵa rizashylyq bildirip, ýchaskelik politsiia beketterin turǵyn úimen qamtamasyz etýge qoldaý kórsetip otyrǵan oblys ákimine rahmet aitty. Oblys ortalyǵyndaǵy qoǵamdyq tártipti qadaǵalaýǵa stýdenttik «Jalyn» otriady kómek beretindigin, Ile aýdanynyń ortalyǵy Ótegen kenti men Taldyqorǵan qalasyndaǵy mektepterde 5 kadet synyptary ashylǵanyn tilge tiek etken baiandamashy óńirdiń barlyq aýdandary men qalalarynda beinebaqylaý kameralary ornatylyp, politsiia qyzmetkerleri sońǵy úlgidegi planshettermen qamtamasyz etilgenin erekshe atap ótti. Qysqasy, tártip saqshylaryna bar jaǵdai jasalyp, sapaly jumys jasaýǵa múmkindik usynylyp otyr.
Odan soń minberge kezekpen kóterilgen Taldyqorǵan qalalyq politsiia basqarmasynyń basshysy, politsiia polkovnigi Asqar Nursapa men Qapshaǵai qalalyq politsiia bóliminiń basshysy, politsiia podpolkovnigi Eldar Ábdikenov atqarylǵan jumystarynyń nátijesin tanystyrdy. Oblys ákimi Amandyq Batalov jedel keńeste baiandalǵan málimetterdi jaqsartý kerektigin, Jetisý jerindegi qylmystyń sanyn azaitý qajettigin tártip saqshylaryna eskertip, quqyq qorǵaý salasynyń qozǵaýshy kúshi – politsiia qyzmetkerleriniń óz isine asqan jaýapkershilikpen qaraýy tiis ekendigin atap ótti.
– Memleket basshysy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Joldaýynda: quqyq qorǵaý organdarynyń jumysynda tereń jáne sapaly ózgerister qajet ekendigin atap ótip, qoǵam tarapynan senimdilik deńgeii men halyqtyń qaýipsizdikti sezinýi politsiia jumysyn baǵalaýdyń negizgi parametrleri bolýy tiis», – degen bolatyn. Osy oraida Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimetine Prezident Ákimshiligimen birlesip ishki ister organdaryn jańǵyrtý boiynsha jol kartasyn qabyldaý tapsyrylǵan bolatyn, – dep sóz bastaǵan oblys ákimi birqatar kemshilikterdi túzetý kerektigin eskertti. Atap aitqanda, qylmys kórsetkish boiynsha respýblikada úshinshi orynda turǵan Almaty oblysynyń kórsetkishin jaqsartýdy, syrtqy kelbeti sapasyz salynǵan ýchaskelik politsiia beketteriniń qurylysyn qabyldamaýdy, jol-kólik oqiǵalaryn boldyrmaý úshin «Kris-P» sekildi jyljymaly beinebaqylaý kameralaryn qaýipti aimaqtarǵa ornatýdy tapsyrdy jáne oǵan jaýapty mamandardyń áleýmettik jelige beinerolik salyp, tártip saqshylaryn qaralaýdy maqsat etken jandarǵa laiyqty jaýap qaitaryp, biliktiligin kórsetýi tiis ekendigine toqtaldy. Óitkeni, qajetti avtotransportpen, jańa tehnologiiamen, beinekameralarymen jabdyqtalǵan politsiia qyzmetkerleri óz mindetine nemquraily qaramaýy kerek. Sonda ǵana qoǵamdyq qaýipsizdikti qadaǵalap, túrli zańbuzýshylyqtyń aldyn alýǵa bolady. Odan bólek, Memleket basshysynyń tsifrlandyrý baǵytyndaǵy tapsyrmasyna sáikes Raiymbek, Kegen aýdandaryna beinebaqylaý kameralaryn ornatý qajettigin eskertken Amandyq Ǵabbasuly Almaty – Shelek baǵytyndaǵy kúrejoldyń boiyndaǵy aýyldardy jaryqtandyrý múlde joqtyǵyn eskertip, jaýapty mamandarǵa tapsyrma berdi. Atap aitqanda, oblystyq politsiia departamentiniń basshysyna, aýdandyq, qalalyq politsiia bólimderiniń basshylaryna, ýchaskelik inspektorlarǵa qylmystyń aldyn alýǵa qatysty sharalardy kóptep ótkizip, qylmystyń ashylý deńgeiin arttyrýdy, qoǵamda zańbuzýshylyqqa «nóldik tózimdilik» ustanymyn túsindiretin sharalardy turaqty ótkizýdi, ultaralyq jáne dinaralyq qaqtyǵystarǵa aparýy múmkin quqyqbuzýshylyqtardy merziminde toqtatýdy, «Qazavtojol» UK» AQ-nyń filialymen, QR Investitsiia jáne damý ministrliginiń avtomobil joldary Komitetine qarasty «Qazavtojol» RMK, oblystyq jolaýshylar transporty jáne avtomobil joldary basqarmasymen, aýdandar men qalalardyń ákimderimen birlesip, jol-kólik oqiǵalarynyń deńgeiin azaitý boiynsha jumystardy jalǵastyrýdy tapsyrdy. Sonymen qatar, jol qozǵalysyna qatysýshylardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge qajetti tiimdi sharalar qabyldaý, oblystyq bilim basqarmasy men aýdan, qala ákimderimen birge iývenaldy politsiianyń, mektep inspektorlarynyń jumysyn jandandyrý, oblystyq qylmystyq-atqarý júiesi departamentimen, jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasymen jáne aýdan, qala ákimderimen birlesip jazasyn ótep shyqqan azamattardy jáne probatsiia esebinde turǵan jandardyń áleýmettik beiimdelýine qajetti sharalar qabyldaý, aýdan, qala ákimderimen jáne memlekettik organdarmen birge Qazaqstan Respýblikasyndaǵy quqyqbuzýshylyq profilaktikasynyń 2017-2019 jyldarǵa arnalǵan Keshendi jobasyn tiimdi júzege asyrý qajettigin eske saldy.
Jiyn sońynda óz isine adaldyq tanytyp, jemisti eńbegimen qylmystyń ashylýyna úles qosqan mamandar men bólimder oblys ákiminiń jáne oblystyq politsiia departamenti basshysynyń Alǵys hatymen marapattaldy.
Mádi ALJANBAI
