الماتى وبلىسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ ٷلكەن زالىندا وبلىستىق پوليتسييا دەپارتامەنتٸنٸڭ بىلتىرعى جەدەل-قىزمەتتٸك جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جەدەل كەڭەس ٶتٸپ, ٶڭٸردەگٸ قىلمىستىڭ, زاڭ بۇزۋشىلىقتىڭ كٶرسەتكٸشٸ باياندالدى. وبلىس ەكٸمٸ اماندىق باتالوۆ, وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارلارى, وبلىستىق باسقارمالار مەن دەپارتامەنتتەردٸڭ باسشىلارى, اۋدان, قالا ەكٸمدەرٸ, اۋداندىق, قالالىق پوليتسييا بٶلٸمدەرٸنٸڭ باسشىلارى قاتىسقان القالى جيىندى وبلىستىق پوليتسييا دەپارتامەنتٸنٸڭ باسشىسى, پوليتسييا گەنەرال-مايورى مۇرات ۇرۇمحانوۆ اشىپ, جٷرگٸزٸپ وتىردى.
جەتٸسۋ جەرٸندەگٸ تەرتٸپ بۇزۋشىلىق پەن قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بايانداما جاساعان پوليتسييا گەنەرال-مايورى مۇرات ۇرۇمحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ٶتكەن جىلى كٶپتەگەن جۇمىس اتقارىلىپ, جٷزدەگەن قىلمىس اشىلسا, مىڭداعان قىلمىسكەر قۇرىقتالىپ, قىلمىستىق توپتاردىڭ ەرەكەتٸ ەشكەرەلەنگەن. اسا اۋىر قىلمىس دەڭگەيٸ 13%-عا تٶمەندەسە, اۋىر قىلمىس كٶرسەتكٸشٸ 10%-عا ازايعان. زورلىق, قاراقشىلىق, ۇرلىق, پەتەر توناۋ, بۇزاقىلىق سىندى قىلمىستاردىڭ دا سانى ازايعان.
بىلتىر ورىن العان قىلمىستىڭ قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ قاراساي, تالعار, ەڭبەكشٸقازاق, ٸلە جەنە جامبىل اۋداندارىندا ورىن العان. وسى اۋداندارعا بٷكٸل وبلىستا جاسالعان قىلمىستىڭ 60%-ى تيەسٸلٸ. اسا اۋىر قىلمىستىڭ اشىلۋ كٶرسەتكٸشٸ 92,9%-عا جەنە اۋىر قىلمىستىڭ اشىلۋ دەڭگەيٸ 66,4%-عا جەتكەن. وسىعان بايلانىستى جامبىل اۋدانىندا 3 ادامنىڭ ٶمٸرٸن قيعان قىلمىسكەر ۇستالسا, ٸلە, ەڭبەكشٸقازاق, كٶكسۋ اۋداندارىندا كٸسٸ ٶلتٸرگەندەر قۇرىقتالدى. ودان بٶلەك, قاراتال اۋدانىندا زەينەتكەرگە قاراقشىلىق شابۋىل جاساعان 3 قىلمىسكەر قولعان تٷسكەن. ەرتەرەكتە جاسالعان 3 مىڭعا جۋىق قىلمىس اشىلىپ, 2430 ادام قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلدى. تەرگەۋ ورگاندارى 5333 قىلمىستىق ٸستٸ سوتقا جولدادى. دەگەنمەن پەتەر توناۋ, مال ۇرلىعى, قالتا قاعۋ سىندى قىلمىس تولاستاماي تۇر. وسىعان بايلانىستى قر ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ 2018-2020 جىلدارعا ارنالعان ۆەدومستۆولىق باعدارلامانى ٸسكە قوسىپ, جەدەل شارالار ٶتكٸزۋدٸ جولعا قويىپ وتىر. ونداي شارالاردىڭ قاتارىندا «مال ۇرلىعى», «پەتەر», «موبيلدٸ تەلەفون» سەكٸلدٸ شۇعىل-ٸزدەستٸرۋ شارالارى بار. سونىڭ نەتيجەسٸ بويىنشا 6 جارىم مىڭنان استام ۇرلىق اشىلىپ, پەتەر توناۋمەن, مال ۇرلىعىمەن, قالتا ٷپتەۋمەن اينالىسقان 463 قىلمىستىق توپ تۇتقىندالدى. سونداي-اق, ٸزدەۋ جارييالانعان 591 قىلمىسكەردٸڭ 383-ٸ ۇستالعان. ولاردىڭ 67-سٸ اسا اۋىر جەنە اۋىر قىلمىس جاساعان. ۇستالعانداردىڭ اراسىندا شەتەلدە جاسىرىنىپ جٷرگەندەر دە بار. مىسالى, بىلتىر يسپانييا پوليتسيياسىنىڭ كٶمەگٸمەن كانار ارالدارىندا تىعىلىپ جاتقان كيم دجە حو ەسٸمدٸ ازامات ۇستالدى. وعان تالدىقورعان قالاسىنىڭ پوليتسييا باسقارماسى جاساعان الاياقتىعى ٷشٸن ٸزدەۋ جارييالاعان بولاتىن. ال, ەڭبەكشٸقازاق اۋداندىق پوليتسييا بٶلٸمٸ ٸزدەۋ جارييالاعان ازامات تۇرسىنوۆ ەسٸمدٸ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بٸشكەك قالاسىندا قۇرىقتالعان. ول 2011 جىلى اقپان ايىندا بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە ادام دەنساۋلىعىنا زور نۇقسان كەلتٸرەتٸن قىلمىس جاساعان. وسىنداي جۇمىستاردىڭ قاتارىندا ەسٸرتكٸ تارالىمىنىڭ جولىن كەسۋ, ەكسترەميزمنٸڭ الدىن الۋ, قوعامدىق تەرتٸپتٸ قاداعالاۋ, جول-كٶلٸك وقيعالارىن بولدىرماۋ سيياقتى اسا ماڭىزدى باعىتتار بار.
تەرتٸپ ساقشىلارىنا بار جاقسىلىق جاسالىپ, قاجەتتٸ تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتٸلەتٸنٸن ەرەكشە اتاپ ٶتكەن مۇرات جەلەلۇلى وبلىس ەكٸمدٸگٸ تاراپىنان جاسالىپ وتىرعان قولداۋعا ريزاشىلىق بٸلدٸرٸپ, ۋچاسكەلٸك پوليتسييا بەكەتتەرٸن تۇرعىن ٷيمەن قامتاماسىز ەتۋگە قولداۋ كٶرسەتٸپ وتىرعان وبلىس ەكٸمٸنە راحمەت ايتتى. وبلىس ورتالىعىنداعى قوعامدىق تەرتٸپتٸ قاداعالاۋعا ستۋدەنتتٸك «جالىن» وتريادى كٶمەك بەرەتٸندٸگٸن, ٸلە اۋدانىنىڭ ورتالىعى ٶتەگەن كەنتٸ مەن تالدىقورعان قالاسىنداعى مەكتەپتەردە 5 كادەت سىنىپتارى اشىلعانىن تٸلگە تيەك ەتكەن بايانداماشى ٶڭٸردٸڭ بارلىق اۋداندارى مەن قالالارىندا بەينەباقىلاۋ كامەرالارى ورناتىلىپ, پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ سوڭعى ٷلگٸدەگٸ پلانشەتتەرمەن قامتاماسىز ەتٸلگەنٸن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. قىسقاسى, تەرتٸپ ساقشىلارىنا بار جاعداي جاسالىپ, ساپالى جۇمىس جاساۋعا مٷمكٸندٸك ۇسىنىلىپ وتىر.
ودان سوڭ مٸنبەرگە كەزەكپەن كٶتەرٸلگەن تالدىقورعان قالالىق پوليتسييا باسقارماسىنىڭ باسشىسى, پوليتسييا پولكوۆنيگٸ اسقار نۇرساپا مەن قاپشاعاي قالالىق پوليتسييا بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى, پوليتسييا پودپولكوۆنيگٸ ەلدار ەبدٸكەنوۆ اتقارىلعان جۇمىستارىنىڭ نەتيجەسٸن تانىستىردى. وبلىس ەكٸمٸ اماندىق باتالوۆ جەدەل كەڭەستە باياندالعان مەلٸمەتتەردٸ جاقسارتۋ كەرەكتٸگٸن, جەتٸسۋ جەرٸندەگٸ قىلمىستىڭ سانىن ازايتۋ قاجەتتٸگٸن تەرتٸپ ساقشىلارىنا ەسكەرتٸپ, قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ قوزعاۋشى كٷشٸ – پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ٶز ٸسٸنە اسقان جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراۋى تيٸس ەكەندٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
– مەملەكەت باسشىسى «قازاقستاندىقتاردىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ٶسۋٸ: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى جولداۋىندا: قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىندا تەرەڭ جەنە ساپالى ٶزگەرٸستەر قاجەت ەكەندٸگٸن اتاپ ٶتٸپ, قوعام تاراپىنان سەنٸمدٸلٸك دەڭگەيٸ مەن حالىقتىڭ قاۋٸپسٸزدٸكتٸ سەزٸنۋٸ پوليتسييا جۇمىسىن باعالاۋدىڭ نەگٸزگٸ پارامەترلەرٸ بولۋى تيٸس», – دەگەن بولاتىن. وسى ورايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸنە پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارىن جاڭعىرتۋ بويىنشا جول كارتاسىن قابىلداۋ تاپسىرىلعان بولاتىن, – دەپ سٶز باستاعان وبلىس ەكٸمٸ بٸرقاتار كەمشٸلٸكتەردٸ تٷزەتۋ كەرەكتٸگٸن ەسكەرتتٸ. اتاپ ايتقاندا, قىلمىس كٶرسەتكٸش بويىنشا رەسپۋبليكادا ٷشٸنشٸ ورىندا تۇرعان الماتى وبلىسىنىڭ كٶرسەتكٸشٸن جاقسارتۋدى, سىرتقى كەلبەتٸ ساپاسىز سالىنعان ۋچاسكەلٸك پوليتسييا بەكەتتەرٸنٸڭ قۇرىلىسىن قابىلداماۋدى, جول-كٶلٸك وقيعالارىن بولدىرماۋ ٷشٸن «كريس-پ» سەكٸلدٸ جىلجىمالى بەينەباقىلاۋ كامەرالارىن قاۋٸپتٸ ايماقتارعا ورناتۋدى تاپسىردى جەنە وعان جاۋاپتى مامانداردىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸگە بەينەروليك سالىپ, تەرتٸپ ساقشىلارىن قارالاۋدى ماقسات ەتكەن جاندارعا لايىقتى جاۋاپ قايتارىپ, بٸلٸكتٸلٸگٸن كٶرسەتۋٸ تيٸس ەكەندٸگٸنە توقتالدى. ٶيتكەنٸ, قاجەتتٸ اۆتوترانسپورتپەن, جاڭا تەحنولوگييامەن, بەينەكامەرالارىمەن جابدىقتالعان پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ ٶز مٸندەتٸنە نەمقۇرايلى قاراماۋى كەرەك. سوندا عانا قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قاداعالاپ, تٷرلٸ زاڭبۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋعا بولادى. ودان بٶلەك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تسيفرلاندىرۋ باعىتىنداعى تاپسىرماسىنا سەيكەس رايىمبەك, كەگەن اۋداندارىنا بەينەباقىلاۋ كامەرالارىن ورناتۋ قاجەتتٸگٸن ەسكەرتكەن اماندىق عابباسۇلى الماتى – شەلەك باعىتىنداعى كٷرەجولدىڭ بويىنداعى اۋىلداردى جارىقتاندىرۋ مٷلدە جوقتىعىن ەسكەرتٸپ, جاۋاپتى ماماندارعا تاپسىرما بەردٸ. اتاپ ايتقاندا, وبلىستىق پوليتسييا دەپارتامەنتٸنٸڭ باسشىسىنا, اۋداندىق, قالالىق پوليتسييا بٶلٸمدەرٸنٸڭ باسشىلارىنا, ۋچاسكەلٸك ينسپەكتورلارعا قىلمىستىڭ الدىن الۋعا قاتىستى شارالاردى كٶپتەپ ٶتكٸزٸپ, قىلمىستىڭ اشىلۋ دەڭگەيٸن ارتتىرۋدى, قوعامدا زاڭبۇزۋشىلىققا «نٶلدٸك تٶزٸمدٸلٸك» ۇستانىمىن تٷسٸندٸرەتٸن شارالاردى تۇراقتى ٶتكٸزۋدٸ, ۇلتارالىق جەنە دٸنارالىق قاقتىعىستارعا اپارۋى مٷمكٸن قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردى مەرزٸمٸندە توقتاتۋدى, «قازاۆتوجول» ۇك» اق-نىڭ فيليالىمەن, قر ينۆەستيتسييا جەنە دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتٸنە قاراستى «قازاۆتوجول» رمك, وبلىستىق جولاۋشىلار ترانسپورتى جەنە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىمەن, اۋداندار مەن قالالاردىڭ ەكٸمدەرٸمەن بٸرلەسٸپ, جول-كٶلٸك وقيعالارىنىڭ دەڭگەيٸن ازايتۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار, جول قوزعالىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە قاجەتتٸ تيٸمدٸ شارالار قابىلداۋ, وبلىستىق بٸلٸم باسقارماسى مەن اۋدان, قالا ەكٸمدەرٸمەن بٸرگە يۋۆەنالدى پوليتسييانىڭ, مەكتەپ ينسپەكتورلارىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ, وبلىستىق قىلمىستىق-اتقارۋ جٷيەسٸ دەپارتامەنتٸمەن, جۇمىسپەن قامتۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالار باسقارماسىمەن جەنە اۋدان, قالا ەكٸمدەرٸمەن بٸرلەسٸپ جازاسىن ٶتەپ شىققان ازاماتتاردى جەنە پروباتسييا ەسەبٸندە تۇرعان جانداردىڭ ەلەۋمەتتٸك بەيٸمدەلۋٸنە قاجەتتٸ شارالار قابىلداۋ, اۋدان, قالا ەكٸمدەرٸمەن جەنە مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قۇقىقبۇزۋشىلىق پروفيلاكتيكاسىنىڭ 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان كەشەندٸ جوباسىن تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرۋ قاجەتتٸگٸن ەسكە سالدى.
جيىن سوڭىندا ٶز ٸسٸنە ادالدىق تانىتىپ, جەمٸستٸ ەڭبەگٸمەن قىلمىستىڭ اشىلۋىنا ٷلەس قوسقان ماماندار مەن بٶلٸمدەر وبلىس ەكٸمٸنٸڭ جەنە وبلىستىق پوليتسييا دەپارتامەنتٸ باسشىسىنىڭ العىس حاتىمەن ماراپاتتالدى.
مەدي الجانباي
