Messendjerler men áleýmettik jelilerde taratylǵan Qazaqstanda zeinetkerlik jastyń ózgertilýi týraly aqparat shyndyqqa janaspaidy. Qoldanystaǵy zańnamaǵa sáikes erler úshin zeinetkerlik jas - 63 jas, áielder úshin búgingi tańda – 60 jas jáne odan ári 2027 jylǵa qarai 63 jasqa deiin birtindep artady, dep habarlaidy QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrliginiń baspasóz qyzmeti.
Vedomstvo málimetin sai, búgingi kúni respýblikada yntymaqty, bazalyq jáne jinaqtaýshy zeinetaqy tólemderin (Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qory – BJZQ) qamtityn úsh deńgeili zeinetaqy júiesi qalyptasqan. Zeinetaqynyń jiyntyq mólsheri eńbek ótiline bailanysty bolyp keledi.
Yntymaqty zeinetaqylar júiesi birtindep joiylyp jatqany belgili, óitkeni olardy taǵaiyndaý kezinde 1998 jylǵy 1 qańtarǵa deiin, iaǵni jinaqtaýshy júie engizilgenge deiin jinaqtalǵan eńbek ótili eskeriledi.
Osyǵan bailanysty mindetti zeinetaqy jarnalary esebinen qalyptasqan jinaqtaýshy zeinetaqynyń róli artady (zeinetaqy jarnalaryn aýdarý kezeńi men mólsheri neǵurlym kóp bolsa, onyń mólsheri de soǵurlym joǵary bolady).
Bazalyq zeinetaqy zeinetkerlik jasqa jetken barlyq azamattarǵa zeinetaqy júiesine qatysý ótiline bailanysty (1998 jylǵa deiin de, osy kúnnen keiin de) eń tómengi kúnkóris deńgeiiniń 54%-ynan 100%-yna deiingi mólsherde beriledi. Iaǵni, azamat neǵurlym uzaq jumys istese, bazalyq zeinetaqysynyń mólsheri soǵurlym joǵary bolady.
Qartaiǵanda sáikes zeinetaqy tólemderin alý úshin zeinetaqy jinaqtarynyń jetkilikti kólemin qamtamasyz etý úshin 2014 jyly bekitilgen Qazaqstan Respýblikasynyń zeinetaqy júiesin odan ári jańǵyrtýdyń 2030 jylǵa deiingi tujyrymdamasynda 2018-2027 jyldar aralyǵynda áielder úshin zeinetke shyǵý jasyn jyl saiyn 6 aiǵa birtindep arttyrý kózdelgen.
Bul rette qazirgi ýaqytta zeinetkerlikke erte shyǵý boiynsha jeńildikterge quqyǵy bar áielderge zeinetkerlik jasty kóterýdiń qatysy joq, olar:
– 5 jáne odan da kóp bala týǵan (asyrap alǵan) jáne olardy segiz jasqa deiin tárbielegen áielder – 53 jas;
– Semei iadrolyq synaq poligonynyń tótenshe jáne eń joǵary radiatsiialyq qater aimaqtarynda 1949 jylǵy 29 tamyz ben 1963 jylǵy 5 shilde aralyǵyndaǵy kezeńde keminde 5 jyl turǵan áielder – 45 jas.
Áielder úshin jumys istemeitin ananyń jas balalaryn baǵyp-kútken, biraq árbir bala 3 jasqa tolǵanǵa deiin, jalpy alǵanda 12 jyl shegindegi ýaqyty zeinetaqy taǵaiyndaý úshin eńbek ótiline esepteledi degen jeńildik saqtalǵan.
Sonymen qatar, azamattar BJZQ-da zeinetaqy jinaqtary jetkilikti bolǵan kezde zeinetaqy annýitetine quqyqty (zeinetaqy jasyna jetkenge deiin zeinetaqy jinaqtarynan zeinetaqy tólemderin alý quqyǵyn) paidalana alady. Aǵymdaǵy jylǵy 1 qańtardan bastap zeinetaqy annýiteti shartyn jasasý jasy tómendetilip, 45 jasqa tolǵannan bastalady. Bul rette annýitettik tólemder erler úshin 55 jastan, áielder úshin – 52 jastan bastalady. Ziiandy eńbek jaǵdailarynda jumys isteitin azamattar zeinetaqy annýitetin 40 jastan paidalana alady, bul rette osyndai sharttar boiynsha tólemder 50 jastan júrgiziledi. Osy ózgeristerge, sondai-aq ai saiynǵy annýitettik tólemderdiń eń tómengi mólsheriniń eń tómengi kúnkóris deńgeiiniń 70% - yna deiin tómendeýine bailanysty (buryn annýitettik tólemder eń tómengi zeinetaqy mólsherinen tómen bolmaýǵa tiis edi) zeinetaqy annýiteti sharttaryn jasasý BJZQ salymshylarynyń kópshiligi úshin qoljetimdi boldy. Osylaisha, sarapshylardyń baǵalaýy boiynsha 40 jastan bastap zeinetaqy annýiteti shartyn jasasý úshin BJZQ-daǵy jinaqtardyń eń az jetkiliktilik somasy shamamen 7,5 mln. teńgeni quraidy.
Qazaqstanda belgilengen zeinetkerlik jas halyqaralyq jáne otandyq sarapshylar júrgizgen zertteýlerdiń nátijeleri men uzaq merzimdi aktýarlyq boljamdarǵa negizdelgen. QR-daǵy zeinetkerlik jas halyqaralyq tájiribege jáne álemdegi qalyptasyp otyrǵan ekonomikalyq jáne demografiialyq jaǵdaiǵa sáikes keledi.
Sondyqtan Qazaqstanda zeinetaqy jasyn ózgertý týraly másele qaralmaidy.
