مەسسەندجەرلەر مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە تاراتىلعان قازاقستاندا زەينەتكەرلٸك جاستىڭ ٶزگەرتٸلۋٸ تۋرالى اقپارات شىندىققا جاناسپايدى. قولدانىستاعى زاڭناماعا سەيكەس ەرلەر ٷشٸن زەينەتكەرلٸك جاس - 63 جاس, ەيەلدەر ٷشٸن بٷگٸنگٸ تاڭدا – 60 جاس جەنە ودان ەرٸ 2027 جىلعا قاراي 63 جاسقا دەيٸن بٸرتٸندەپ ارتادى, دەپ حابارلايدى قر ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ.
ۆەدومستۆو مەلٸمەتٸن ساي, بٷگٸنگٸ كٷنٸ رەسپۋبليكادا ىنتىماقتى, بازالىق جەنە جيناقتاۋشى زەينەتاقى تٶلەمدەرٸن (بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى – بجزق) قامتيتىن ٷش دەڭگەيلٸ زەينەتاقى جٷيەسٸ قالىپتاسقان. زەينەتاقىنىڭ جيىنتىق مٶلشەرٸ ەڭبەك ٶتٸلٸنە بايلانىستى بولىپ كەلەدٸ.
ىنتىماقتى زەينەتاقىلار جٷيەسٸ بٸرتٸندەپ جويىلىپ جاتقانى بەلگٸلٸ, ٶيتكەنٸ ولاردى تاعايىنداۋ كەزٸندە 1998 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيٸن, ياعني جيناقتاۋشى جٷيە ەنگٸزٸلگەنگە دەيٸن جيناقتالعان ەڭبەك ٶتٸلٸ ەسكەرٸلەدٸ.
وسىعان بايلانىستى مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارى ەسەبٸنەن قالىپتاسقان جيناقتاۋشى زەينەتاقىنىڭ رٶلٸ ارتادى (زەينەتاقى جارنالارىن اۋدارۋ كەزەڭٸ مەن مٶلشەرٸ نەعۇرلىم كٶپ بولسا, ونىڭ مٶلشەرٸ دە سوعۇرلىم جوعارى بولادى).
بازالىق زەينەتاقى زەينەتكەرلٸك جاسقا جەتكەن بارلىق ازاماتتارعا زەينەتاقى جٷيەسٸنە قاتىسۋ ٶتٸلٸنە بايلانىستى (1998 جىلعا دەيٸن دە, وسى كٷننەن كەيٸن دە) ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ 54%-ىنان 100%-ىنا دەيٸنگٸ مٶلشەردە بەرٸلەدٸ. ياعني, ازامات نەعۇرلىم ۇزاق جۇمىس ٸستەسە, بازالىق زەينەتاقىسىنىڭ مٶلشەرٸ سوعۇرلىم جوعارى بولادى.
قارتايعاندا سەيكەس زەينەتاقى تٶلەمدەرٸن الۋ ٷشٸن زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ جەتكٸلٸكتٸ كٶلەمٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن 2014 جىلى بەكٸتٸلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زەينەتاقى جٷيەسٸن ودان ەرٸ جاڭعىرتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ تۇجىرىمداماسىندا 2018-2027 جىلدار ارالىعىندا ەيەلدەر ٷشٸن زەينەتكە شىعۋ جاسىن جىل سايىن 6 ايعا بٸرتٸندەپ ارتتىرۋ كٶزدەلگەن.
بۇل رەتتە قازٸرگٸ ۋاقىتتا زەينەتكەرلٸككە ەرتە شىعۋ بويىنشا جەڭٸلدٸكتەرگە قۇقىعى بار ەيەلدەرگە زەينەتكەرلٸك جاستى كٶتەرۋدٸڭ قاتىسى جوق, ولار:
– 5 جەنە ودان دا كٶپ بالا تۋعان (اسىراپ العان) جەنە ولاردى سەگٸز جاسقا دەيٸن تەربيەلەگەن ەيەلدەر – 53 جاس;
– سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ تٶتەنشە جەنە ەڭ جوعارى رادياتسييالىق قاتەر ايماقتارىندا 1949 جىلعى 29 تامىز بەن 1963 جىلعى 5 شٸلدە ارالىعىنداعى كەزەڭدە كەمٸندە 5 جىل تۇرعان ەيەلدەر – 45 جاس.
ەيەلدەر ٷشٸن جۇمىس ٸستەمەيتٸن انانىڭ جاس بالالارىن باعىپ-كٷتكەن, بٸراق ەربٸر بالا 3 جاسقا تولعانعا دەيٸن, جالپى العاندا 12 جىل شەگٸندەگٸ ۋاقىتى زەينەتاقى تاعايىنداۋ ٷشٸن ەڭبەك ٶتٸلٸنە ەسەپتەلەدٸ دەگەن جەڭٸلدٸك ساقتالعان.
سونىمەن قاتار, ازاماتتار بجزق-دا زەينەتاقى جيناقتارى جەتكٸلٸكتٸ بولعان كەزدە زەينەتاقى اننۋيتەتٸنە قۇقىقتى (زەينەتاقى جاسىنا جەتكەنگە دەيٸن زەينەتاقى جيناقتارىنان زەينەتاقى تٶلەمدەرٸن الۋ قۇقىعىن) پايدالانا الادى. اعىمداعى جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ زەينەتاقى اننۋيتەتٸ شارتىن جاساسۋ جاسى تٶمەندەتٸلٸپ, 45 جاسقا تولعاننان باستالادى. بۇل رەتتە اننۋيتەتتٸك تٶلەمدەر ەرلەر ٷشٸن 55 جاستان, ەيەلدەر ٷشٸن – 52 جاستان باستالادى. زيياندى ەڭبەك جاعدايلارىندا جۇمىس ٸستەيتٸن ازاماتتار زەينەتاقى اننۋيتەتٸن 40 جاستان پايدالانا الادى, بۇل رەتتە وسىنداي شارتتار بويىنشا تٶلەمدەر 50 جاستان جٷرگٸزٸلەدٸ. وسى ٶزگەرٸستەرگە, سونداي-اق اي سايىنعى اننۋيتەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ ەڭ تٶمەنگٸ مٶلشەرٸنٸڭ ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ 70% - ىنا دەيٸن تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى (بۇرىن اننۋيتەتتٸك تٶلەمدەر ەڭ تٶمەنگٸ زەينەتاقى مٶلشەرٸنەن تٶمەن بولماۋعا تيٸس ەدٸ) زەينەتاقى اننۋيتەتٸ شارتتارىن جاساسۋ بجزق سالىمشىلارىنىڭ كٶپشٸلٸگٸ ٷشٸن قولجەتٸمدٸ بولدى. وسىلايشا, ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا 40 جاستان باستاپ زەينەتاقى اننۋيتەتٸ شارتىن جاساسۋ ٷشٸن بجزق-داعى جيناقتاردىڭ ەڭ از جەتكٸلٸكتٸلٸك سوماسى شامامەن 7,5 ملن. تەڭگەنٸ قۇرايدى.
قازاقستاندا بەلگٸلەنگەن زەينەتكەرلٸك جاس حالىقارالىق جەنە وتاندىق ساراپشىلار جٷرگٸزگەن زەرتتەۋلەردٸڭ نەتيجەلەرٸ مەن ۇزاق مەرزٸمدٸ اكتۋارلىق بولجامدارعا نەگٸزدەلگەن. قر-داعى زەينەتكەرلٸك جاس حالىقارالىق تەجٸريبەگە جەنە ەلەمدەگٸ قالىپتاسىپ وتىرعان ەكونوميكالىق جەنە دەموگرافييالىق جاعدايعا سەيكەس كەلەدٸ.
سوندىقتان قازاقستاندا زەينەتاقى جاسىن ٶزگەرتۋ تۋرالى مەسەلە قارالمايدى.
