Tamyzda syrtqy naryqtardyń qubylmaly bolǵany men munai baǵasynyń tómendegenine qaramastan, teńge baǵamynyń nelikten nyǵaia túskeni jáne halyqaralyq rezervterdiń dinamikasy qandai dárejede ekendigi týraly QRUB Tóraǵasynyń orynbasary Áliia Moldabekova túsindirip berdi.
– Tamyzda álemdik qarjy naryqtarynda jaǵdai qalai qalyptasty?
– Bir ai ishinde syrtqy naryqtardaǵy dinamika birqalypty bolmai, kóp baǵytty boldy. Tamyzdyń basynda AQSh spikeriniń Taivan aralyna jasaǵan saparyna bailanysty qarjy naryqtarynyń dinamikasy úshin geosaiasat faktory basym baǵytqa ie boldy. AQSh pen QHR arasyndaǵy qatynastardyń shielenisýi investorlardyń táýekeli bar aktivterden ketýine sebep boldy, bul AQSh dollarynyń nyǵaiýyna jáne altyn baǵasynyń ósýine alyp keldi.
Alaida, AQSh-taǵy infliatsiia qarqynynyń tómendeýi týraly sheshim az ýaqytqa táýekel-sentimentti qoldady jáne AQSh FRJ-nyń talaptaryn qatańdatý saiasatynda tez arada ózgeristiń bolatynyn boljaýǵa úmittendirdi. Aidyń sońyna taman Djerom Paýelldyń sóilegen sózi retteýshiniń saiasatty merziminen buryn jeńildetýge ákelýi múmkin táýekelderi týraly eskerte otyryp, bul boljamdardy joqqa shyǵardy. Nátijesinde, AQSh dollary baǵamynyń rallii jańa kúshpen qaita jandandy, DXY indeksi jańa 20 jyldyq rekordtyq kórsetkish 109,48 tarmaqqa (29 tamyzda) jetip, bir ai ishinde 2,6%-ǵa nyǵaidy. Tamyzda AQSh dollarynyń basym bolýy aiasynda eýronyń tepe-teńdikten tómendeýi jańa «normaǵa» ainaldy.
AQSh FRJ-nyń qatań ritorikasymen birge Angliia Banki men Avstraliia OB mólsherlemelerdi kóterýge beiim ekenin kórsetip, mólsherlemelerdi 50 bazistik tarmaqqa ulǵaitty. Sonymen qatar EOB ta kelesi otyrysta mólsherlemeni kezekti ret aitarlyqtai kóterýge daiyn ekenin atap ótti.
Osylaisha, aqshaǵa qatysty talaptardyń kóterilý táýekelderi aiasynda aktsiialar naryǵynda qaitadan qubylmalylyq oryn aldy. Shildede aitarlyqtai óskennen keiin MSCI World indeksi tamyzdyń qorytyndysy boiynsha 4,3%-ǵa tómendedi.
Tamyzda munaidyń baǵasy álemdik ónerkásiptik óndiristiń baiaýlaý belgileri men jetekshi ortalyq bankterdiń mólsherlemelerdi odan ári kóterý táýekelderi aiasynda 12,3%-ǵa tómendedi. QHR-da ónerkásiptik óndiris 4,3% bolady dep kútken jáne aldyńǵy aida kórsetkish 3,9% bolǵan kezde j/j 3,8%-ǵa deiin baiaýlady. AQSh-taǵy iskerlik belsendilik 45 tarmaqqa deiin tómendedi (S&P US PMI). Aidyń ortasynda AQSh pen Iran arasyndaǵy iadrolyq mámile boiynsha ýaǵdalastyqqa qol jetkizýdi kútý de munaidyń baǵasyna qysym kórsetti, alaida taldaýshylardyń baǵalaýy boiynsha sheshilmegen kelispeýshilikterge bailanysty bul stsenariidiń oryn alýy ekitalai. Goldman Sachs esepteýleri boiynsha, Iran munaiyn álemdik naryqqa qaitarý aǵymdaǵy boljam 125 AQSh dollary bolǵan kezde olardyń 2023 jylǵa arnalǵan baǵa boiynsha boljamyn 5-10 AQSh dollaryna tómendetýi múmkin.
Qyrkúiektiń basynda munaidyń baǵasy OPEK+ óndirýdi qazanda 100 myń barrelge tómendetý týraly kútpegen sheshimi aiasynda 95 AQSh dollaryna deiin azdap ósti.
– Munai baǵasynyń tómendeýine jáne syrtqy teris ahýalǵa qaramastan, teńge baǵamy bir aida nyǵaidy, bul qandai jaǵdaiǵa bailanysty?
– Shyn máninde, tamyzda teńge baǵamy 472,29 teńgege deiin 1%-ǵa nyǵaidy. Eksporttaýshylardyń toqsandyq salyq tólemderi úshin shetel valiýtasyn satýy teńgeniń aiyrbastaý baǵamynyń qalypty nyǵaiýyna yqpal etti. Osylaisha, ishki faktorlar valiýta naryǵyna kóbirek yqpal etti.
Kvazimemlekettik sektor sýbektileri EDB arqyly 469,5 mln AQSh dollaryn satty. Naryqtyń teńgerimdiligi aiasynda Ulttyq Bank valiýtalyq interventsiialar júrgizgen joq. Ulttyq qordan biýdjetke transfertti júzege asyrý teńgedegi túsimdermen qamtamasyz etildi, sondyqtan Ulttyq qordyń valiýtalyq aktivterin satý talap etilmedi.
– Tamyzda altyn-valiýta aktivteri qalai ózgerdi?
– Aldyn ala derekter boiynsha, aidyń sońyndaǵy jaǵdai boiynsha AVA kólemi 32,7 mlrd AQSh dollaryn qurady. Tamyzda biz AVA 131 mln AQSh dollaryna deiin birshama tómendegenin baiqadyq, bul altyn baǵasy troi ýntsiiasy úshin 1712,40 AQSh dollaryna deiin 2,6%-ǵa tómendeýine bailanysty boldy. Baǵaly metalǵa baǵa belgileý burynǵysynsha kútilip otyrǵan AQSh FRJ monetarlyq saiasatyn odan ári qatańdatýy aiasynda qysymǵa ushyrap otyr.
«Altyn» portfeliniń edáýir dárejede tómendeýi EDB qarajatynyń Ulttyq Banktegi valiýtalyq shottarǵa kelip túsýi esebinen AVA valiýtalyq bóliginiń ósýimen teńestirilgenin atap ótken jón.
– Ulttyq qordaǵy valiýtalyq aktivterdiń kólemi tamyzda qalai ózgerdi jáne oǵan qandai faktorlar áser etti?
– Aldyn ala derekterge sáikes, tamyzdyń qorytyndysy boiynsha Ulttyq qordaǵy valiýtalyq aktivterdiń kólemi ótken aida 500 mln AQSh dollaryna ulǵaiyp, 53,8 mlrd AQSh dollaryn qurady.
Ótken aida Ulttyq qordan respýblikalyq biýdjetke transfertter túrinde 384 mlrd teńge bólindi. Transfertterdiń negizgi bóligi qorǵa shamamen 338 mlrd teńgeni quraǵan teńgedegi túsimder esebinen, sondai-aq Ulttyq qordyń teńgelik shotyndaǵy qaldyq esebinen bólindi. Osylaisha, buryn kórsetilgendei, ótken aida Ulttyq Bank Ulttyq qordyń valiýtalyq aktivterin ishki valiýta naryǵynda satqan joq. Bul rette qorǵa valiýtalyq túsimder tamyzda 1,76 mlrd AQSh dollaryn qurady.
Ótken aidyń qorytyndysy boiynsha, Ulttyq qordyń investitsiialyq kirisi teris qalyptasyp, (-)1 251 mln AQSh dollaryn qurady. Buǵan deiin atap kórsetkendei, ótken aidyń qorytyndysy boiynsha obligatsiialar men aktsiialar naryǵynyń tómendeýi álemniń jetekshi ortalyq bankteriniń aqsha-kredit saiasatyn qatańdatýdy jalǵastyrýy aiasynda kapitaldyń aqsha naryǵy quraldaryna jahandyq áketilýine bailanysty boldy. Bul rette Ulttyq qordyń uzaq merzimdi kiristiligi qurylǵan kezden bastap jyldyq mánde 3,05% bolady.
– Munaidyń jaǵdaiy ne bolmaq? Taldaýshylardyń álemdik valiýta naryǵyna qatysty boljamdary qandai?
– AQSh FRJ basshysynyń Djekson-Hoýl simpoziýmynda sóilegen sózinen keiin álemdik valiýta naryǵynda AQSh dollary pozitsiiasynyń budan bylai da nyǵaiýy múmkin degen boljam qalyptasty. AQSh retteýshisi ázirge mólsherlemelerdi arttyrý qarqynyn tómendetýdiń qajeti joq ekenin bildirdi, bul AQSh dollary baǵamynyń jahandyq nyǵaiýyn jalǵastyryp, damýshy naryqtardyń valiýtalaryna keri áserin tigizýi múmkin.
Taldaýshylar munai naryǵyna qatysty ortaq pikirge kele almady. Keibir ekonomister, atap aitqanda, Goldman Sachs karantin sharalarynan keiin qalpyna kele bastaýy jáne qymbattap bara jatqan gazdyń ornyna munaidy paidalaný saldarynan suranystyń ulǵaiýyn kútýge bailanysty munai baǵasynyń ósetinin kútedi. Bul rette, taldaýshylar qazirgi dinamikany eskere otyryp, jyl sońyndaǵy baǵaǵa qatysty óz boljamyn barreline 130 AQSh dollarynan 125 AQSh dollaryna deiin birshama túzetti. Barynsha pessimistik boljamdar retsessiia táýekelderi aiasynda barreline 85 AQSh dollary deńgeiinde qalyp otyr.
Derekkóz: Kapital.kz
