تامىزدا سىرتقى نارىقتاردىڭ قۇبىلمالى بولعانى مەن مۇناي باعاسىنىڭ تٶمەندەگەنٸنە قاراماستان, تەڭگە باعامىنىڭ نەلٸكتەن نىعايا تٷسكەنٸ جەنە حالىقارالىق رەزەرۆتەردٸڭ ديناميكاسى قانداي دەرەجەدە ەكەندٸگٸ تۋرالى قرۇب تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەلييا مولدابەكوۆا تٷسٸندٸرٸپ بەردٸ.
– تامىزدا ەلەمدٸك قارجى نارىقتارىندا جاعداي قالاي قالىپتاستى?
– بٸر اي ٸشٸندە سىرتقى نارىقتارداعى ديناميكا بٸرقالىپتى بولماي, كٶپ باعىتتى بولدى. تامىزدىڭ باسىندا اقش سپيكەرٸنٸڭ تايۆان ارالىنا جاساعان ساپارىنا بايلانىستى قارجى نارىقتارىنىڭ ديناميكاسى ٷشٸن گەوساياسات فاكتورى باسىم باعىتقا يە بولدى. اقش پەن قحر اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ شيەلەنٸسۋٸ ينۆەستورلاردىڭ تەۋەكەلٸ بار اكتيۆتەردەن كەتۋٸنە سەبەپ بولدى, بۇل اقش دوللارىنىڭ نىعايۋىنا جەنە التىن باعاسىنىڭ ٶسۋٸنە الىپ كەلدٸ.
الايدا, اقش-تاعى ينفلياتسييا قارقىنىنىڭ تٶمەندەۋٸ تۋرالى شەشٸم از ۋاقىتقا تەۋەكەل-سەنتيمەنتتٸ قولدادى جەنە اقش فرج-نىڭ تالاپتارىن قاتاڭداتۋ ساياساتىندا تەز ارادا ٶزگەرٸستٸڭ بولاتىنىن بولجاۋعا ٷمٸتتەندٸردٸ. ايدىڭ سوڭىنا تامان دجەروم پاۋەللدىڭ سٶيلەگەن سٶزٸ رەتتەۋشٸنٸڭ ساياساتتى مەرزٸمٸنەن بۇرىن جەڭٸلدەتۋگە ەكەلۋٸ مٷمكٸن تەۋەكەلدەرٸ تۋرالى ەسكەرتە وتىرىپ, بۇل بولجامداردى جوققا شىعاردى. نەتيجەسٸندە, اقش دوللارى باعامىنىڭ رالليٸ جاڭا كٷشپەن قايتا جانداندى, DXY يندەكسٸ جاڭا 20 جىلدىق رەكوردتىق كٶرسەتكٸش 109,48 تارماققا (29 تامىزدا) جەتٸپ, بٸر اي ٸشٸندە 2,6%-عا نىعايدى. تامىزدا اقش دوللارىنىڭ باسىم بولۋى اياسىندا ەۋرونىڭ تەپە-تەڭدٸكتەن تٶمەندەۋٸ جاڭا «نورماعا» اينالدى.
اقش فرج-نىڭ قاتاڭ ريتوريكاسىمەن بٸرگە انگلييا بانكٸ مەن اۆسترالييا وب مٶلشەرلەمەلەردٸ كٶتەرۋگە بەيٸم ەكەنٸن كٶرسەتٸپ, مٶلشەرلەمەلەردٸ 50 بازيستٸك تارماققا ۇلعايتتى. سونىمەن قاتار ەوب تا كەلەسٸ وتىرىستا مٶلشەرلەمەنٸ كەزەكتٸ رەت ايتارلىقتاي كٶتەرۋگە دايىن ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
وسىلايشا, اقشاعا قاتىستى تالاپتاردىڭ كٶتەرٸلۋ تەۋەكەلدەرٸ اياسىندا اكتسييالار نارىعىندا قايتادان قۇبىلمالىلىق ورىن الدى. شٸلدەدە ايتارلىقتاي ٶسكەننەن كەيٸن MSCI World يندەكسٸ تامىزدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 4,3%-عا تٶمەندەدٸ.
تامىزدا مۇنايدىڭ باعاسى ەلەمدٸك ٶنەركەسٸپتٸك ٶندٸرٸستٸڭ باياۋلاۋ بەلگٸلەرٸ مەن جەتەكشٸ ورتالىق بانكتەردٸڭ مٶلشەرلەمەلەردٸ ودان ەرٸ كٶتەرۋ تەۋەكەلدەرٸ اياسىندا 12,3%-عا تٶمەندەدٸ. قحر-دا ٶنەركەسٸپتٸك ٶندٸرٸس 4,3% بولادى دەپ كٷتكەن جەنە الدىڭعى ايدا كٶرسەتكٸش 3,9% بولعان كەزدە ج/ج 3,8%-عا دەيٸن باياۋلادى. اقش-تاعى ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك 45 تارماققا دەيٸن تٶمەندەدٸ (S&P US PMI). ايدىڭ ورتاسىندا اقش پەن يران اراسىنداعى يادرولىق مەمٸلە بويىنشا ۋاعدالاستىققا قول جەتكٸزۋدٸ كٷتۋ دە مۇنايدىڭ باعاسىنا قىسىم كٶرسەتتٸ, الايدا تالداۋشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا شەشٸلمەگەن كەلٸسپەۋشٸلٸكتەرگە بايلانىستى بۇل ستسەنارييدٸڭ ورىن الۋى ەكٸتالاي. Goldman Sachs ەسەپتەۋلەرٸ بويىنشا, يران مۇنايىن ەلەمدٸك نارىققا قايتارۋ اعىمداعى بولجام 125 اقش دوللارى بولعان كەزدە ولاردىڭ 2023 جىلعا ارنالعان باعا بويىنشا بولجامىن 5-10 اقش دوللارىنا تٶمەندەتۋٸ مٷمكٸن.
قىركٷيەكتٸڭ باسىندا مۇنايدىڭ باعاسى وپەك+ ٶندٸرۋدٸ قازاندا 100 مىڭ باررەلگە تٶمەندەتۋ تۋرالى كٷتپەگەن شەشٸمٸ اياسىندا 95 اقش دوللارىنا دەيٸن ازداپ ٶستٸ.
– مۇناي باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸنە جەنە سىرتقى تەرٸس احۋالعا قاراماستان, تەڭگە باعامى بٸر ايدا نىعايدى, بۇل قانداي جاعدايعا بايلانىستى?
– شىن مەنٸندە, تامىزدا تەڭگە باعامى 472,29 تەڭگەگە دەيٸن 1%-عا نىعايدى. ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ توقساندىق سالىق تٶلەمدەرٸ ٷشٸن شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتۋى تەڭگەنٸڭ ايىرباستاۋ باعامىنىڭ قالىپتى نىعايۋىنا ىقپال ەتتٸ. وسىلايشا, ٸشكٸ فاكتورلار ۆاليۋتا نارىعىنا كٶبٸرەك ىقپال ەتتٸ.
كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور سۋبەكتٸلەرٸ ەدب ارقىلى 469,5 ملن اقش دوللارىن ساتتى. نارىقتىڭ تەڭگەرٸمدٸلٸگٸ اياسىندا ۇلتتىق بانك ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسييالار جٷرگٸزگەن جوق. ۇلتتىق قوردان بيۋدجەتكە ترانسفەرتتٸ جٷزەگە اسىرۋ تەڭگەدەگٸ تٷسٸمدەرمەن قامتاماسىز ەتٸلدٸ, سوندىقتان ۇلتتىق قوردىڭ ۆاليۋتالىق اكتيۆتەرٸن ساتۋ تالاپ ەتٸلمەدٸ.
– تامىزدا التىن-ۆاليۋتا اكتيۆتەرٸ قالاي ٶزگەردٸ?
– الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا, ايدىڭ سوڭىنداعى جاعداي بويىنشا اۆا كٶلەمٸ 32,7 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. تامىزدا بٸز اۆا 131 ملن اقش دوللارىنا دەيٸن بٸرشاما تٶمەندەگەنٸن بايقادىق, بۇل التىن باعاسى تروي ۋنتسيياسى ٷشٸن 1712,40 اقش دوللارىنا دەيٸن 2,6%-عا تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى بولدى. باعالى مەتالعا باعا بەلگٸلەۋ بۇرىنعىسىنشا كٷتٸلٸپ وتىرعان اقش فرج مونەتارلىق ساياساتىن ودان ەرٸ قاتاڭداتۋى اياسىندا قىسىمعا ۇشىراپ وتىر.
«التىن» پورتفەلٸنٸڭ ەدەۋٸر دەرەجەدە تٶمەندەۋٸ ەدب قاراجاتىنىڭ ۇلتتىق بانكتەگٸ ۆاليۋتالىق شوتتارعا كەلٸپ تٷسۋٸ ەسەبٸنەن اۆا ۆاليۋتالىق بٶلٸگٸنٸڭ ٶسۋٸمەن تەڭەستٸرٸلگەنٸن اتاپ ٶتكەن جٶن.
– ۇلتتىق قورداعى ۆاليۋتالىق اكتيۆتەردٸڭ كٶلەمٸ تامىزدا قالاي ٶزگەردٸ جەنە وعان قانداي فاكتورلار ەسەر ەتتٸ?
– الدىن الا دەرەكتەرگە سەيكەس, تامىزدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇلتتىق قورداعى ۆاليۋتالىق اكتيۆتەردٸڭ كٶلەمٸ ٶتكەن ايدا 500 ملن اقش دوللارىنا ۇلعايىپ, 53,8 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى.
ٶتكەن ايدا ۇلتتىق قوردان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ترانسفەرتتەر تٷرٸندە 384 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ. ترانسفەرتتەردٸڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ قورعا شامامەن 338 ملرد تەڭگەنٸ قۇراعان تەڭگەدەگٸ تٷسٸمدەر ەسەبٸنەن, سونداي-اق ۇلتتىق قوردىڭ تەڭگەلٸك شوتىنداعى قالدىق ەسەبٸنەن بٶلٸندٸ. وسىلايشا, بۇرىن كٶرسەتٸلگەندەي, ٶتكەن ايدا ۇلتتىق بانك ۇلتتىق قوردىڭ ۆاليۋتالىق اكتيۆتەرٸن ٸشكٸ ۆاليۋتا نارىعىندا ساتقان جوق. بۇل رەتتە قورعا ۆاليۋتالىق تٷسٸمدەر تامىزدا 1,76 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى.
ٶتكەن ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, ۇلتتىق قوردىڭ ينۆەستيتسييالىق كٸرٸسٸ تەرٸس قالىپتاسىپ, (-)1 251 ملن اقش دوللارىن قۇرادى. بۇعان دەيٸن اتاپ كٶرسەتكەندەي, ٶتكەن ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وبليگاتسييالار مەن اكتسييالار نارىعىنىڭ تٶمەندەۋٸ ەلەمنٸڭ جەتەكشٸ ورتالىق بانكتەرٸنٸڭ اقشا-كرەديت ساياساتىن قاتاڭداتۋدى جالعاستىرۋى اياسىندا كاپيتالدىڭ اقشا نارىعى قۇرالدارىنا جاھاندىق ەكەتٸلۋٸنە بايلانىستى بولدى. بۇل رەتتە ۇلتتىق قوردىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ كٸرٸستٸلٸگٸ قۇرىلعان كەزدەن باستاپ جىلدىق مەندە 3,05% بولادى.
– مۇنايدىڭ جاعدايى نە بولماق? تالداۋشىلاردىڭ ەلەمدٸك ۆاليۋتا نارىعىنا قاتىستى بولجامدارى قانداي?
– اقش فرج باسشىسىنىڭ دجەكسون-حوۋل سيمپوزيۋمىندا سٶيلەگەن سٶزٸنەن كەيٸن ەلەمدٸك ۆاليۋتا نارىعىندا اقش دوللارى پوزيتسيياسىنىڭ بۇدان بىلاي دا نىعايۋى مٷمكٸن دەگەن بولجام قالىپتاستى. اقش رەتتەۋشٸسٸ ەزٸرگە مٶلشەرلەمەلەردٸ ارتتىرۋ قارقىنىن تٶمەندەتۋدٸڭ قاجەتٸ جوق ەكەنٸن بٸلدٸردٸ, بۇل اقش دوللارى باعامىنىڭ جاھاندىق نىعايۋىن جالعاستىرىپ, دامۋشى نارىقتاردىڭ ۆاليۋتالارىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزۋٸ مٷمكٸن.
تالداۋشىلار مۇناي نارىعىنا قاتىستى ورتاق پٸكٸرگە كەلە المادى. كەيبٸر ەكونوميستەر, اتاپ ايتقاندا, Goldman Sachs كارانتين شارالارىنان كەيٸن قالپىنا كەلە باستاۋى جەنە قىمباتتاپ بارا جاتقان گازدىڭ ورنىنا مۇنايدى پايدالانۋ سالدارىنان سۇرانىستىڭ ۇلعايۋىن كٷتۋگە بايلانىستى مۇناي باعاسىنىڭ ٶسەتٸنٸن كٷتەدٸ. بۇل رەتتە, تالداۋشىلار قازٸرگٸ ديناميكانى ەسكەرە وتىرىپ, جىل سوڭىنداعى باعاعا قاتىستى ٶز بولجامىن باررەلٸنە 130 اقش دوللارىنان 125 اقش دوللارىنا دەيٸن بٸرشاما تٷزەتتٸ. بارىنشا پەسسيميستٸك بولجامدار رەتسەسسييا تەۋەكەلدەرٸ اياسىندا باررەلٸنە 85 اقش دوللارى دەڭگەيٸندە قالىپ وتىر.
دەرەككٶز: Kapital.kz
