
AQSh memlekettik departamenti “Shyńjańdaǵy uiǵyr, qazaq jáne ózge de az ult ókilderiniń qysymǵa ushyraýyna qatysy bar" Qytai biliginiń ókilderine vizalyq shekteý qoidy. Bul shekteý sheneýnikterdiń otbasyna da qoldanylady.
AQSh memlekettik departamentiniń 8 qazanda jaryq kórgen málimdemesinde "Qytai biliginiń etnikalyq uiǵyrlar, qazaqtar, qyrǵyzdar jáne ózge de musylman ulttar ókilderin qýdalap jatqany" aitylǵan.
AQSh memlekettik hatshysy Maik Pompeonyń aitýynsha, bilik az ult ókilderin ustap, qaita saiasi tárbieleý lagerlerine jappai qamap jatyr. Olardy baqylaý kameralarynyń kómegimen ańdyp, dini nanym-senimin bildirý quqyqtaryn shekteidi. Buǵan qosa, shetelde júrgen azamattaryn Qytaiǵa qaitýǵa májbúrlep jatyr.
AQSh memlekettik departamenti Qytaidy "Shyńjańdaǵy qysymdy toqtatyp, qamaýda otyrǵandardy bosatýǵa" shaqyrdy.
6 qazanda AQSh "Shyńjańdaǵy uiǵyrlar, qazaqtar jáne basqa da musylmandarǵa qysym jasaýǵa atsalysqan" Qytaidyń 28 kompaniiasyna sanktsiia salǵan. Qara tizimge engen kompaniialar arasynda Qytaidyń 20 qoǵamdyq qaýipsizdik biýrosy, video baqylaý júrgizetin Hikvision firmasy, adam júzin anyqtaý qurylǵylaryn daiyndaityn Sense Time jáne Megvii Technology kompaniialary bar. AQSh sanktsiia salǵan Qytai kompaniialary endi Amerikadan Vashingtonnyń ruqsatynsyz taýar satyp ala almaidy.
Qytai syrtqy ister ministrliginiń resmi ókili Gen Shýan AQSh-tyń Qytaidyń 28 kompaniiasyna salǵan sanktsiiasyn "basqa eldiń ishki isine aralasý" dep aiyptady.
2017 jyldyń kókteminen bastap Qytaidyń Shyńjań aimaǵynda etnikalyq azshylyqtarǵa, sonyń ishinde etnikalyq qazaqtarǵa da qysym kórsetilip, "saiasi lager" atalǵan jappai qamaý oryndary paida bolǵany týraly habar tarai bastaǵan. Qytaidan oralǵan etnikalyq qazaqtar Qytaiǵa Qazaqstannan jolaýshylap barǵanda qaita almai, keibiri saiasi lagerge alyp ketkeni jaily shaǵymdanǵan.
Ótken jyly BUU Shyńjańda millionǵa jýyq etnikalyq uiǵyr men ózge de túrkitildes ult ókilderin Qytaidyń soltústik-batysyndaǵy "saiasi tárbie lagerlerinde" ustap otyrǵany týraly málimdegen. Bastapqyda mundai aqparatty teristegen Pekin keiin ony "ekstremizmge qarsy shara" dep túsindirgen jáne saiasi lagerlerdi "til úirenip, kásipke baýlityn" ortalyqtar dep ataǵan.
AQSh pen Batys elderi Pekinniń Shyńjańdaǵy saiasatyn "az ulttardyń mádenieti men dinin joiý amaly" dep atady. Qyrkúiek aiynda AQSh memlekettik hatshysy Maik Pompeo Ortalyq Aziia elderiniń syrtqy ister ministrlerimen kezdesýinde Pekinniń etnikalyq uiǵyrlardy Qytaiǵa qaitarý týraly talabyn oryndamaýǵa shaqyrdy.
Ótken aptada Qazaqstan syrtqy ister ministri Muhtar Tileýberdi "Shyńjańdaǵy lagerde qazir qazaqtar joq" dep málimdegen. Ol Qytaidaǵy qaita tárbieleý ortalyǵynda qansha qazaq qamaýda otyryp shyqqanyn ashyp aitpady. Biraq Shyńjańdaǵy qazaqtar máselesin kóterip júrgen Qazaqstandaǵy "Atajurt eriktileri" uiymy "lagerde qazaqtar qalmady" degen ministr sózin joqqa shyǵarady.