اقش مەملەكەتتٸك دەپارتامەنتٸ “شىڭجاڭداعى ۇيعىر, قازاق جەنە ٶزگە دە از ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ قىسىمعا ۇشىراۋىنا قاتىسى بار" قىتاي بيلٸگٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸنە ۆيزالىق شەكتەۋ قويدى. بۇل شەكتەۋ شەنەۋنٸكتەردٸڭ وتباسىنا دا قولدانىلادى.
اقش مەملەكەتتٸك دەپارتامەنتٸنٸڭ 8 قازاندا جارىق كٶرگەن مەلٸمدەمەسٸندە "قىتاي بيلٸگٸنٸڭ ەتنيكالىق ۇيعىرلار, قازاقتار, قىرعىزدار جەنە ٶزگە دە مۇسىلمان ۇلتتار ٶكٸلدەرٸن قۋدالاپ جاتقانى" ايتىلعان.
اقش مەملەكەتتٸك حاتشىسى مايك پومپەونىڭ ايتۋىنشا, بيلٸك از ۇلت ٶكٸلدەرٸن ۇستاپ, قايتا ساياسي تەربيەلەۋ لاگەرلەرٸنە جاپپاي قاماپ جاتىر. ولاردى باقىلاۋ كامەرالارىنىڭ كٶمەگٸمەن اڭدىپ, دٸني نانىم-سەنٸمٸن بٸلدٸرۋ قۇقىقتارىن شەكتەيدٸ. بۇعان قوسا, شەتەلدە جٷرگەن ازاماتتارىن قىتايعا قايتۋعا مەجبٷرلەپ جاتىر.
اقش مەملەكەتتٸك دەپارتامەنتٸ قىتايدى "شىڭجاڭداعى قىسىمدى توقتاتىپ, قاماۋدا وتىرعانداردى بوساتۋعا" شاقىردى.
6 قازاندا اقش "شىڭجاڭداعى ۇيعىرلار, قازاقتار جەنە باسقا دا مۇسىلماندارعا قىسىم جاساۋعا اتسالىسقان" قىتايدىڭ 28 كومپانيياسىنا سانكتسييا سالعان. قارا تٸزٸمگە ەنگەن كومپانييالار اراسىندا قىتايدىڭ 20 قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸك بيۋروسى, ۆيدەو باقىلاۋ جٷرگٸزەتٸن Hikvision فيرماسى, ادام جٷزٸن انىقتاۋ قۇرىلعىلارىن دايىندايتىن Sense Time جەنە Megvii Technology كومپانييالارى بار. اقش سانكتسييا سالعان قىتاي كومپانييالارى ەندٸ امەريكادان ۆاشينگتوننىڭ رۇقساتىنسىز تاۋار ساتىپ الا المايدى.
قىتاي سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ رەسمي ٶكٸلٸ گەن شۋان اقش-تىڭ قىتايدىڭ 28 كومپانيياسىنا سالعان سانكتسيياسىن "باسقا ەلدٸڭ ٸشكٸ ٸسٸنە ارالاسۋ" دەپ ايىپتادى.
2017 جىلدىڭ كٶكتەمٸنەن باستاپ قىتايدىڭ شىڭجاڭ ايماعىندا ەتنيكالىق ازشىلىقتارعا, سونىڭ ٸشٸندە ەتنيكالىق قازاقتارعا دا قىسىم كٶرسەتٸلٸپ, "ساياسي لاگەر" اتالعان جاپپاي قاماۋ ورىندارى پايدا بولعانى تۋرالى حابار تاراي باستاعان. قىتايدان ورالعان ەتنيكالىق قازاقتار قىتايعا قازاقستاننان جولاۋشىلاپ بارعاندا قايتا الماي, كەيبٸرٸ ساياسي لاگەرگە الىپ كەتكەنٸ جايلى شاعىمدانعان.
ٶتكەن جىلى بۇۇ شىڭجاڭدا ميلليونعا جۋىق ەتنيكالىق ۇيعىر مەن ٶزگە دە تٷركٸتٸلدەس ۇلت ٶكٸلدەرٸن قىتايدىڭ سولتٷستٸك-باتىسىنداعى "ساياسي تەربيە لاگەرلەرٸندە" ۇستاپ وتىرعانى تۋرالى مەلٸمدەگەن. باستاپقىدا مۇنداي اقپاراتتى تەرٸستەگەن پەكين كەيٸن ونى "ەكسترەميزمگە قارسى شارا" دەپ تٷسٸندٸرگەن جەنە ساياسي لاگەرلەردٸ "تٸل ٷيرەنٸپ, كەسٸپكە باۋليتىن" ورتالىقتار دەپ اتاعان.
اقش پەن باتىس ەلدەرٸ پەكيننٸڭ شىڭجاڭداعى ساياساتىن "از ۇلتتاردىڭ مەدەنيەتٸ مەن دٸنٸن جويۋ امالى" دەپ اتادى. قىركٷيەك ايىندا اقش مەملەكەتتٸك حاتشىسى مايك پومپەو ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترلەرٸمەن كەزدەسۋٸندە پەكيننٸڭ ەتنيكالىق ۇيعىرلاردى قىتايعا قايتارۋ تۋرالى تالابىن ورىنداماۋعا شاقىردى.
ٶتكەن اپتادا قازاقستان سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ مۇحتار تٸلەۋبەردٸ "شىڭجاڭداعى لاگەردە قازٸر قازاقتار جوق" دەپ مەلٸمدەگەن. ول قىتايداعى قايتا تەربيەلەۋ ورتالىعىندا قانشا قازاق قاماۋدا وتىرىپ شىققانىن اشىپ ايتپادى. بٸراق شىڭجاڭداعى قازاقتار مەسەلەسٸن كٶتەرٸپ جٷرگەن قازاقستانداعى "اتاجۇرت ەرٸكتٸلەرٸ" ۇيىمى "لاگەردە قازاقتار قالمادى" دەگەن مينيستر سٶزٸن جوققا شىعارادى.
