Aqtaý qalasynda «QazAzot» AQ kelisimsharttyq aýmaqtarynda Qazaqstan Respýblikasy Ekologiialyq kodeksiniń keibir talaptarynyń oryndalýyn qamtamasyz etý máseleleri boiynsha «dóńgelek ústel» otyrysy ótkizildi. Basqosýda ekologtar jer qoinaýyn paidalanýshylarǵa aqbókenderdi saqtaý sharalaryna belsendi qatysýǵa shaqyrdy.
Aqbókender mekendeitin aimaqtarda turyp jatqan jergilikti qaýymdastyqtar bul máselege burynǵyǵa qaraǵanda endi nazar aýdara bastaǵandyǵy baiqalady. Bul týraly táýelsiz ekolog, Qazaqstan bioalýantúrlilikti saqtaý qaýymdastyǵynyń Mańǵystaý oblysyndaǵy filialynyń tóraǵasy Ádilbek Qozybaqov málimdedi.
Jalpy kiikterdi saqtaý sharalaryna qoǵamdaǵy barlyq uiymdardy barynsha tartý qajettigi burynnan aitylyp júr. Ásirese bul máseleni ońtaily sheshý úshin biznes qurylymdardy tartý mańyzdy. Alaida, kásipkerlik sýbektileri kóbine mundai jobalarǵa qatysýǵa niet bildire bermeidi. Al biznestiń áleýmettik jaýapkershiligi bar ekendigin esten shyǵarmasaq, kásipkerlerdi osyndai jobalarǵa belsendi qatystyrý mańyzdylyǵyn áli joǵalta qoiǵan joq.
Máselen, gis.geology.gov.kz resmi saityna kirseńiz aqbókenderdiń kóbine mekendeitin aýmaqtaryn kórýge bolady. Al olar negizinen Mańǵystaý oblysynyń Beineý aýdany, Atyraý óńiriniń Jylyoi aýdany jáne Aqtóbe aimaǵynyń Baiǵanin aýdanynda kóptep kezdesedi. Al bizdiń óńirde kelisimsharttyq aýmaqtyń biri retinde «Qaz Azot» AQ eń birinshi bolyp kózge túsedi. Osyny eskergen táýelsiz ekolog Ádilbek Qozybaqov, atalmysh kompaniia basshylyǵyna aqbókenderdi saqtaý boiynsha óz usynysymen shyqqanyn aitady. Onyń ústine bul talaptar ekologiialyq kodekste jazylǵan, tek bar másele kompaniia óz tarapynan qarjy bólýge daiyn ba?!
Aqtaý shaharynda ótken otyrystyń kún tártibinde birqatar taqyryptar qamtyldy. Atap aitqanda, jańa ekologiialyq qaýipsiz tehnologiialardy engizý ortalyǵy» qoǵamdyq qorynyń «Kiiktiń ústirt popýliatsiiasynyń saqtalýyna Qazaqstandaǵy Ústirt óńiriniń jergilikti qaýymdastyqtaryn tartý jobasy tanystyryldy. Kiiktiń ústirt popýliatsiiasynyń búlingen mekendeitin jerlerin qalpyna keltirý úshin múmkindikter qarastyrý joldary usynyldy.
Qandai da bolsyn sebeptermin jaramsyz bolyp qalǵan artezian uńǵymalaryn jóndeý úshin, sonymen qatar jabaiy jáne úi janaýarlaryna arnalǵan sýat salý úshin múmkindikter qarastyrý kerektigi de aityldy. Jergilikti qaýymdastyqtar men tabiǵatty qorǵaý úkimettik emes uiymdaryna janýarlar dúniesin jáne onyń mekendeý ortasyn qorǵaýyna qoǵamdyq qatysý boiynsha bastamalardy júzege asyrýǵa yqpal jasaý qajettigi de nazardan tys qalmady.
Otyrys jumysyna «QazAzot» AQ «Shaǵyrly-Shómishti» filialynyń ekology Batyrhan Ómirhanov, Mańǵystaý oblysynyń tabiǵi resýrstar jáne tabiǵat paidalanýdy retteý basqarmasynyń ókili Orynbasar Toqjanov, oblystyq orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúniesi aýmaqtyq inspektsiiasynyń ókili Turǵanbai Shapaǵatov, Mańǵystaý oblysy boiynsha ekologiia departamentiniń ókili Raýshan Tólepova, oblystyq ishki ister departamenti jergilikti politsiia qyzmetiniń tabiǵatty qorǵaý politsiiasy bólimshesiniń inspektory Mańǵystaý Jailaýbaev, «Mańǵystaý tabiǵaty» qoǵamdyq birlestiginiń basqarma tóraǵasy Qairat Muqashev, QR Investitsiialar jáne damý ministrligi Geologiia jáne jer qoinaýy komiteti «BatysQazJerQoinaýy» óńiraralyq departamentiniń Mańǵystaý óńirlik geologiia inspektsiiasynyń ókili Almagúl Kelbet jáne «Jańa, ekologiialyq qaýipsiz tehnologiialardy engizý ortalyǵy» qoǵamdyq qorynyń «Kiiktiń ústirt popýliatsiiasynyń saqtalýyna Qazaqstandaǵy Ústirt óńiriniń jergilikti qaýymdastyqtaryn tartý» jobasynyń úilestirýshisi Ádilbek Qozybaqov qatysty.
Onyń aitýynsha, jergilikti qaýymdastyqtar men tabiǵatty qorǵaý ÚEU-na janýarlar dúniesin jáne onyń mekendeý ortasyn qorǵaýyna qoǵamdyq qatysý boiynsha bastamalardy júzege asyrýǵa yqpal jasaý úshin múmkindiktir qarastyrý qajet.
Mysaly, qoǵamdyq inspektsiianyń materialdyq-tehnikalyq qamtamasyz etilýine úles qosý, qoǵamdyq inspektorlardyq reid kezinde paidalanatyn kordondar salyp berý nemese burynnan bar nysandardy kordon retinde paidalana alatyndai etip jóndep berý kerek. Sonymen qatar, ekologiialyq aǵartý baǵytyndaǵy is-sharalardy uiymdastyrý, atap aitqanda taqyryptyq plakattar, býkletter, jadynamalar shyǵarýǵa qarjylai qoldaý kórsetý kerektigi dóńgelek ústelde otyrysynda aityldy.
«Basqosý joǵary deńgeide ótti dep aita alamyn. Shaqyrylǵan barlyq múddeli taraptar sharaǵa belsendi qatysty. Birqatar suraqtar kóterildi jáne usynystar da aityldy. Talqylaý nátijesinde, «QazAzot» AQ kelisimsharttyq aýmaqtarynda QR Ekologiialyq kodeksi 237 jáne 250 baptary talaptarynyń oryndalýyn qamtamasyz etý maqsatynda, «QazAzot» AQ basshylyǵyna birqatar usynystar berildi. Ekologiialyq zańnamalardyń oryndalysyn qatań baqylaýda ustaǵan jón. Ol úshin kez-kelgen máselelerdi jan-jaqty qarap, naqtylaý úshin sarapshy retinde óz keńesterimdi berýge óz basym daiynmyn», - deidi Ádilbek Qozybaqov.
Jalpy shikizat óndirýshi kásiporyndarǵa úkimettik emes sektormen jumys jasaǵandary durys jáne eki aradaǵy yntymaqtastyq ýaqyt kele óz nátijesin bereri sózsiz. Jergilikti qaýymdastyqpen jáne tabiǵatty qorǵaý úkimettik emes uiymdarmen qarym-qatynas jasaý «Qaz Azot» AQ tigizer paidasy zor bolmaq. Iaǵni, qorshaǵan ortany qorǵaý boiynsha josparynyń «Flora men faýnany qorǵaý» jáne «Ekologiialyq nasihat pen aǵartý» taraýlarynyń tiimdi oryndalyp, is júzinde naqty nátijelerge qol jetpek.
Onyń ústine ekologiialyq zańnama talaptaryn sapaly túrde saqtaý memlekettik organdar aldynda ekologiialyq zań buzýshylyqtarǵa jol bermeitin tabiǵat paidalanýshy ataǵyn qalyptastyrady. Eń bastysy jurtshylyq aldynda áleýmettik jaýapkershiligi bar kompaniia retinde bedeliniń óseri aidan anyq.
Kámshat Izbasarova,
QR Jýrnalister Odaǵynyń múshesi
Mańǵystaý oblysy, Aqtaý qalasy
