Múbarak Shah Miakhel Konsýltant, injener-elektrik.
Aýyl sharýashylyǵy naryǵynyń infraqurylym jobasy (AMIP) Aýyl sharýashylyǵy, irrigatsiia jáne mal sharýashylyǵy ministrligi, Kabýl, Aýǵanstan
Biz úshin ana tilimen qosa aǵylshyn tili de mańyzdy. Nege?
Til adamdar arasyndaǵy qarym-qatynastyń negizgi quraly bolyp tabylady jáne adamzat tarihynda mańyzdy ról atqardy. Tilder tarihy - el tarihy. Til tarihy arqyly biz keibir ulttaǵy ózgeristerdi baiqaimyz. Halyqtyń jany sóz ben til arqyly arqyly beriledi. Órkenietti halyqtardy taný - olardyń mádenietin bilý, azyq-túliginen bastap ómir súrýi stili deiin bilý, taný. Iaǵni, jaqsysyn úlgi retinde paidalanyp, jamanynan jerý.
Ár eldiń tilinde, sózdiń máni men maǵynasy til arqyly beriledi. Ár halyq tilin damytýǵa, saqtaýǵa kóp intellektýaldyq kúsh jumsaidy. Sózdiń mánin saqtaýǵa jáne maǵynasyn keńeitýge tyrysady. Olar óz tilin tek tiri saqtaýmen qatar jáne ary damytý, ǵylym men tehnikanyń qazirgi zamanǵy dáýiri sáikestendirýge óz tiline yqpal jasaýǵa tyrysady. Olar ana tilinde túrli ǵylymi, tarihi-dini kitaptar jazyp jatyr. Sonymen qatar, akademiialyq basylymdardyń barlyq túrlerin usynýǵa jáne olardyń ana tilin dinamikalyq bailanys jasap saqtaidy. Jáne de memlekettik qujattama quraly retinde paidalanady.
Biraq otarlyq kezeńde, AQSh, Resei, Frantsiia, Ulybritaniia siiaqty sýper derjavalar ózderiniń mádenietin otarlyq ádistermen táýeldi jurtqa óz tilin tyqpashtady. Sonymen qatar, qazirgi zamanǵy tehnologiialar jáne ǵylymi zertteýler men tehnologiialar tek uly tilder arqyly ǵana taraidy. Sondyqtan damyǵan halyqtardyń tilderin ustanýǵa jáne úirenýde biz kenjelemeýmiz kerek.
Aǵylshyn tili búginde eń ústem halyqaralyq tilderdiń birine sanalady. Keibir statistikalyq derekterde shamamen eki milliard adam bul tildi paidalanady. Aǵylshyn tili jańalyq tili, múmkindigii mol til. Al qujattamalarda resmi til retinde keń paidalanady. Aǵylshyn tili mektepterde, kolledjderde men joǵary oqý oryndarynda ǵylym men bilim quraly retinde óz qyzmetin atqarady. Germaniia siiaqty elderde, Norvegiia, Shvetsiia, Daniia, Niderlandy, Úndistan, Pákistan jáne basqa da kóptegen elderde is júzinde ekinshi resmi til retinde paidalanylady. Álemdik ǵylymi-zertteý jumysy, biznestiń kópshiligi aǵylshyn tilinde júrgiziledi.
Aǵylshyn tili kóptegen qyzyqty aqparattar beredi. Ony túsiný, jazý, oqytý men oqýy asa kúrdeli emes. Bul tildiń qytai tili siiaqty asa qiyndyǵy joq. Aǵylshyn tili - kópultty ortada kóptegen kommýnikatsiialyq múmkindikter beredi. Mundai jaǵdai biznes jáne ǵylymi-akademiialyq, ǵylymi-zertteý jumysqa jeńil jol ashady.
Alaida aǵylshyn tiliniń kásibi til retinde birqatar kemshilikteri bar. Álbette, ol ústemdik tili bolsa basqa tilderge, ásirese ana tilderine ziian keltirýi múmkin. Aziia jáne Afrikanyń keibir usaq taipalary, usaq etnostary qazirdiń ózinde óz ana tilderin umytyp, joilyp ketýdiń az-aq aldynda tur. Máselenki Reseide, Qytaida, Japoniiada, Tailandta jáne arab elderinde ana tilderine bógeý bolmai jáne jergilikti tilderge jaǵalaspai, beitaraptyqty ustanady. Ár elde óz tilin kótermeleý jáne oqý-ádistemelik, tildik ortany saqtap, bailanys jáne biznes kózine ainaldyrýǵa tyrysady. Ár memleket óz ana tilderinde ózderiniń ǵylymi zertteýlerin júrgiziedi. Tól tilge járdemdesý sharalaryn qarastyrýǵa yntaly.
Qorytyndylai kele, aǵylshyn tili jáne jergilikti tilder birdei mańyzdy ekenin aitqymyz keledi. Álemdik dárejede atalatyn tilder jahandyq aýmaqta qajettilik týdyrady. Egerde eki tildi parallel ustasańyz olardy úirenýge jeńil bolady. Ana tilin oqytýda, geografiia, tarihty qamtý mańyzdy, moraldyq máni men sol joldy tańdaǵandar mádenietin saqtai alady. Aǵylshyn tilin úirený mańyzdy, al biraq ult tilderin saqtamaý ózin aqtamaidy, ult tilderdi qorǵaǵan qoǵamdar garmoniiada ómir súre alady.
Aǵylshyn tilinen qazaq tiline aýdarǵan Ázimbai Ǵali
Ult portaly
