Abai siiaqty men de meiirim toly oiǵa beiimmin – shotlandiialyq aqyn ári jazýshy Djon Bernsaid

Abai siiaqty men de meiirim toly oiǵa beiimmin – shotlandiialyq aqyn ári jazýshy Djon Bernsaid

Abaidyń Qara sózderin aǵylshyn tiline aýdarǵan shotlandiialyq aqyn ári jazýshy Djon Bernsaid uly aqynnyń shyǵarmasyn aýdaryp otyryp, ulaǵat alǵanyn aitady. «Abai da men de meiirimge toly oiǵa beiimbiz» deidi ol.

«Abaimen birge biz adamzattyń qateligi úshin nalimyz, qaiǵyramyz. Alaida aqyrynda adamshylyǵymyzǵa júginip, meiirim toly oiǵa beiim ekenimizdi túsinemiz. Abaidyń ózi ol týraly «Osy oiyma kelgen nárselerdi qaǵazǵa jaza bereiin, aq qaǵaz ben qara siiany ermek qylaiyn, kimde-kim ishinen kerekti sóz tapsa, jazyp alsyn, ia oqysyn» demei me?!» - deidi shotlandiialyq aqyn.

Djon Bernsaid Abaidyń Qara sózderin aǵylshyn tiline aýdaryp bolǵannan keiin jumys barysynda týyndaǵan oilarymen bólisti.

«Aqynǵa, ásirese mádeniet pen tabiǵatqa jany jaqyn oishylǵa jaqyndaǵan saiyn oǵan óz elińdegi paralleldi izdei bastaidy ekensiń. Mundaida biraq óte abai bolý kerek, alaida mundai taktika – bireýdiń ymy, filosofiialyq jáne dini baǵdarlar izdeý jolynda paidasyn da tigizedi, al formaldy ádisterdiń ózindik problemalary bar. Osylaisha, Abaidy aýdarǵanda qazaq halqynan tys oqyrmanǵa uǵynyqsyz keibir mádeni qyrlarǵa qaramastan, oqyp otyrǵanda oiyńyzǵa lirikalyq týys jannyń paiymy anyq sińedi», - deidi aqyn. 

D. Bernsaid Abaidy aýdaryp otyryp oiyna oralǵan aqyndardyń biri – Djonatan Svift ekenin atap ótti. Ol da satiralyq ótkir oi men ushqyr áleýmettik baqylaý paiymyn dostyq pen mahabbattyń názik poeziiasymen ushtastyra bilgen. 

«Alaida, shotlandiialyq aqyn retinde men Abai shyǵarmalaryn aýdarý barysynda kóbinese Robert Bernske júgindim. Biz Abaidyń Qara sózderi men Bernstiń shyǵarmalarynda birdei túiisý núktesi baryn baiqaimyz. Degenmen, biz olardyń poeziiasy men ánderiniń mátinin oqyǵanda bul kózqarastardyń, tipti bir-birine qatty uqsas ekenin odan saiyn ańǵara túsemiz. Berns sekildi Abai da romantikalyq mahabbattyń azabyn tartty, Berns sekildi Abai ekijúzdilikti, áleýmettik kemshilikti, saiasi jemqorlyqty sezindi, synady, Berns sekildi Abai Jer-anany súidi», - deidi ol.

Abaiǵa uqsastyq jaǵynan úlgi retinde Bernstiń 1971 jyly jazylǵan áigili shyǵarmasynan úzindi keltiredi. Sol tusta satqyndyqtyń keselinen Shotlandiia Angliia biliginiń qol astynda qalǵan edi.

Óńkei aram darhan eldi jailady

Qanshama kúsh, qansha qýlyq bolsa da

Ǵasyrlarda kórmep edik bailanyp. 

Biraq qazir satqyn bolǵan az ǵana

Qorqaýlardyń júzege asty oilary.

Aǵylshynnyń qarýynan qoryqpai

El edik qoi bekem bolǵan bailamy.

Biraq sol bir basqynshynyń altyny

Jurtymyzdyń shyǵardy ǵoi oiranyn – 

Óńkeń aram darhan eldi jailady.

Aýdarmashy Bernstyń osynaý qatal da ótkir oilaryn Abaidyń synyna teńeidi. Hakimniń Qara sózderine úńiledi.

«Alaida qos aqynnyń shyǵarmalaryn oqyp otyryp, kelesi betin aýdarsańyz, lirikalyq náziktikti kezdestiresiz. Jer-anaǵa bolsyn, dosqa bolsyn adal kóńildi sezinesiz. Mundaida qarapaiymdylyqtyń jai ǵana úlgisi aqynǵa ǵasyrlar boiy ólmes rýh beredi», - deidi D.Bernsaid. 

Qazirgi zamannyń paraleline keler bolsaq, Djon Bernsaid Abaidy bul rette Bob Dilanmen salystyrady. Bob Dilan qoǵamnyń kemshilikterin ashyp aitý úshin bibliialyq kitapty negizge alady.

«Abai men Dilan shynaiy senetin, moraldy-rýhani qundylyqtardy birinshi orynǵa qoiatyn adamnyń kózqarasy turǵysynan sóileidi», - deidi shotland aqyny.

Sóz sońynda Djon Bernsaid Abaidyń óz tusynda pessimizmge berilgenin, muny túsinetinin, onyń bári el úshin ýaiym ekenin aitady.

«Biraq, osynaý orasan zor ári alyp ýaiymnyń artynda óz halqyńa degen qamqorlyq, janashyrlyq jatqanyn umytpaý kerek. Abaidyń shyǵarmasynan biz osy janashyrlyqty sezinemiz», - deidi Djon Bernsaid.

QazAqparat