QR BǴM Memleket tarihy institýtynyń bólim bastyǵy, pedagogika ǵylymdarynyń kandidaty Jabai Qaliev QR Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń «Abai jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasyna qatysty pikir bildirdi, dep habarlaidy QazAqparat.
«Elimiz, biyl, iaǵni 2020 jyly birneshe mańyzdy mereitoidy atap ótkizgeli otyr. Solardyń qatarynda Konstitýtsiiamyzdyń 25 jyldyǵyn, Altyn ordanyń 750 jyldyǵyn, ál-Farabidiń 1150-jyldyǵyn, Abaidyń 175 jyldyǵyn memleket deńgeiinde atap ótetin boldyq. Sondai-aq, Qazaqstan halqy Assambleiasynyń qurylǵanyna shirek ǵasyr tolady. Tiisti is-sharalardyń barlyǵyn ysyrapshyldyqqa jol bermei, mazmundy oi týdyratyn deńgeide ótkizemiz» dedi Qasym-Jomart Toqaev. Osy mereitoilardyń ishindegi eń mańyzdylarynyń biri – ol Abai Qunanbaiulynyń 175 jyldyǵy», - deidi Jabai Qaliev.
Ol Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Abai jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» degen maqalasyndaǵy aitylǵan pikirleri men tujyrymdary qatty qýantqanyn aitty.
«Prezidentimiz aitqandai, qazirgi órkenietti memleketterdiń barlyǵy derlik shoqtyǵy biik tarihi tulǵalarymen maqtana alady. Olardyń qatarynda saiasatkerler, memleket jáne qoǵam qairatkerleri, qolbasshylar, aqyn-jazýshylar, óner jáne mádeniet maitalmandary bar. Qazaq jurty da birtýar perzentterden kende emes. Solardyń ishinde Abaidyń orny erekshe.
Qasym-Jomart Kemelulynyń maqalasynyń basty ereksheligi – ol bul eńbeginde Abai týraly oi-pikirlerin qazirgi zamanǵy talaptarmen úilesimdi ushtastyryp otyr. Onyń aitýynsha, qazir álem kún saiyn emes, saǵat saiyn ózgerýde. Barlyq salada jańa mindetter men tyń talaptar qoiylýda. Ǵylymdaǵy jańalyqtar adamdy alǵa jeteleidi. Aqyl-oimen ǵana ozatyn kezeń keldi. Zaman kóshine ilesip, ilgeri jyljý úshin biz sananyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýimiz kerek. Bul qadam órkeniettiń ozyq tustaryn ulttyq múddemen úilestire bilýdi talap etedi», - deidi ol.
Abaidyń shyǵarmalaryna zer salsaq, onyń únemi eldiń alǵa jyljýyna, ósip-órkendeýine shyn nietimen tileýles bolǵanyn, osy ideiany barynsha dáriptegenin baiqaýǵa bolady.
«Al ilgerileýdiń negizi bilim men ǵylymda ekenin anyq bilemiz. Abai qazaqtyń damylsyz oqyp-úirengenin bar jan-tánimen qalady. «Ǵylym tappai maqtanba» dep, bilimdi igermeiinshe, biikterdiń baǵyna qoimaitynyn aitty. «Paida oilama, ar oila, Talap qyl artyq bilýge» degen ónegeli ósietin de osy turǵydan uǵynýymyz qajet.
Bul tujyrymdar qazir de asa ózekti. Tipti burynǵydan da zor mańyzǵa ie bolyp otyr, sebebi HHI ǵasyrdaǵy ǵylymnyń maqsaty biikke umtylý, alysqa qulash sermeý ekenin kórip otyrmyz. Al bizdiń mindetimiz – osy ilgeri kóshke ilesip qana qoimai, aldyńǵy qatardan oryn alý.
Abai airyqsha dáriptegen igilikti istiń biri – til úirený. Aqyn «Árbireýdiń tilin, ónerin bilgen kisi onymenen birdeilik daǵýasyna kiredi, asa arsyzdana jalynbaidy», – deidi. Demek, ózimizden ozyq turǵan jurtpen deńgeiles bolý úshin de onyń tilin meńgerýdiń mańyzy zor», - deidi Jabai Qaliev.
Ol qazir ana tilimizdiń damýyna nazar aýdaryp, onyń mártebesin arttyrý kerektigine toqtaldy.
«Aǵylshyn tilin úirenýge de basymdyq berý qajet. Jastarymyz neǵurlym kóp tildi meńgerse, soǵurlym múmkindigi keńeiedi. Biraq olardyń ana tilin bilýine basa mán bergen jón. Memleket basshysynyń pikirinshe, biz Abaidy tereń tanýǵa basa mán bergenimiz jón. Abaidy taný – adamnyń ózin-ózi tanýy. Adamnyń ózin-ózi tanýy jáne únemi damyp otyrýy, ǵylymǵa, bilimge basymdyq berýi – kemeldiktiń kórinisi. Intellektýaldy ult degenimiz de – osy. Osyǵan orai, Abai sózi urpaqtyń baǵyt alatyn temirqazyǵyna ainalýy qajet. Abai qazaqtyń ár balasyn ultjandy azamat etip tárbieleýge shaqyrdy. Onyń murasy – parasatty patriotizmniń mektebi, eldikti qadirleýdiń negizi. Osy mindetterdi halyq arasynda keńinen nasihattap, júzege asyrýǵa belsendi atsalysý – ziialy qaýymnyń abyroily paryzy dep bilemiz», - deidi Jabai Nurmaquly.
