QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda QR 2020 jylǵy qańtardaǵy áleýmettik-ekonomikalyq damýynyń qorytyndylary jáne respýblikalyq biýdjettiń oryndalýy máseleleri qaraldy. QR ulttyq ekonomika ministri Rýslan Dálenov, Premer-Ministrdiń Birinshi orynbasary – qarjy ministri Álihan Smaiylov, Ulttyq Bank tóraǵasynyń orynbasary Aqyljan Baimaǵambetov baiandama jasady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
Ulttyq ekonomika ministri R. Dálenov atap ótkendei, 2020 jyldyń birinshi aiynyń qorytyndylary makroekonomikalyq kórsetkishterdiń oń qarqynyn kórsetti.
«Qańtarda JIÓ ósýi 3,6%-ǵa deiin jedeldedi. Al ótken jylǵy qańtarda 2,9% bolǵan. Negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialar 3,1%-ǵa ósti. Jyldyq infliatsiia 5,6%-dy qurady. Bul 4-6% nysanaly dálizi sheńberinde», — dedi ministr.
Ekonomikanyń barlyq bazalyq salalarynda oń nátijege qol jetkizildi. Qurylys 12,5%-ǵa, bailanys – 9,8%-ǵa, saýda 5,2%-ǵa, ónerkásip – 4,1%-ǵa, kólik – 3,6%-ǵa jáne aýyl sharýashylyǵy – 2,6%-ǵa ósti.
Ónerkásip óndirisi 4,1%-ǵa ósti. Óńdeý ónerkásibi (7,8%) ken óndirý ónerkásibine qaraǵanda (2,8%) ozyq qarqynmen ósýde. 7 óńirde ónerkásip 4,4%-dan 19,5% aralyǵynda ósti.
Óńdeý ónerkásibi qarqyndy ósim kórsetýde. Óńdeýdiń ósýi 7,8%-ǵa deiin joǵarylady. 5 óńirde ortasha respýblikalyq deńgeiden joǵary ósýi baiqaldy. Onyń ishinde 3 óńirde 15%-dan 40%-ǵa deiingi aralyqta ósý tirkeldi. Atap aitqanda, Qostanai oblysy asa joǵary ósim kórsetti. Buǵan mashina jasaý salasy oń yqpal etti. Atyraý oblysy 18,2% jáne Túrkistan oblysy 15,2% ósim kórsetti.
Óńirlerdiń kóbinde investitsiialar ósýde. Jalpy alǵanda, investitsiialardyń ósýi 3,1%-dy qurady. 7 óńirde ósim 20%-dan 76% aralyǵynda boldy. Eń joǵary ósýdi Shyǵys Qazaqstan oblysy kórsetti – 1,8 ese deńgeiinde.
Ekonomikanyń bazalyq salalary arasynda eń joǵary ósý qurylys sektorynda baiqaldy, ol 12,5%-dy qurap otyr. Eń joǵary ósimdi Túrkistan oblysy kórsetti – 80%. Bul Túrkistan qalasyn oblys ortalyǵy retinde damytýdyń belsendi júrgizilip jatqanyn kórsetedi. 5%-dan (nysanaly ósý) joǵary ósimge 6 óńir qol jetkizdi.
Qańtarda 732 myń sharshy metr turǵyn úi paidalanýǵa berildi. Nur-Sultan, Almaty qalalarynda jáne Mańǵystaý oblysynda eń kóp turǵyn úi paidalanýǵa berildi.
Aýyl sharýashylyǵynda ósim 2,6%-dy qurady, onyń ishinde mal sharýashylyǵy ónimderin óndirý 2,8%-ǵa ósti. Jalpy, aýyl sharýashylyǵy boiynsha 5 óńir ortasha respýblikalyq mánnen joǵary ósýge qol jetkizdi.
Ekonomikanyń ósýin qamtamasyz etýde óńirler úlesi tómendegidei. Qostanai oblysynda 6 kórsetkishtiń 5-ýi boiynsha ortasha respýblikalyq deńgeiden joǵary qarqyn baiqaldy. Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan, Mańǵystaý jáne Atyraý oblystarynda 5 kórsetkish boiynsha ortasha respýblikalyq qarqynnan joǵary ósý baiqaldy.
R. Dálenov Memleket basshysy Úkimettiń jyl basynda ótken keńeitilgen otyrysynda birqatar tapsyrmalar bergen bolatyn. Osyǵan bailanysty, Úkimet 2020 jyly qol jetkizilýi qajet nysanaly indikatorlardy aiqyndady.
Osy jyly birinshi kezekke kelesi mindetter qoiyldy:
- JIÓ ósýin 4,7-5%-ǵa deiin qamtamasyz etý. Bul 0,2 paiyzdyq tarmaqqa joǵary;
- negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialar kólemin jalpy ishki ónimniń 20%-yna deiin jáne shaǵyn jáne orta biznestiń úlesin 30%-na deiin jetkizý;
- shikizattyq emes eksport kólemin $18,6 mlrd deiin ulǵaitý, iaǵni bul $3,4 mlrd artyq;
- 15 mln sharshy metr turǵyn úidi paidalanýǵa berý, bul 1,9 mln m2 joǵary;
- 430 myń jumys ornyn qurý;
- halyqtyń naqty tabysyn 6%-ǵa arttyrý.
«Úlken mindetter qoiylǵan. Olardy oryndaýǵa barlyq resýrstar jetkilikti. Búginde belsendi jumystar júrgizilýde», — dedi túiindep R. Dálenov.
Premer-Ministrdiń Birinshi orynbasary – qarjy ministri Álihan Smaiylov memlekettik biýdjettiń kiristeri eseptilik kezeńniń josparyna qaraǵanda 104,8%-ǵa, onyń ishinde respýblikalyq – 86,8%-ǵa jáne jergilikti biýdjetter – 153%-ǵa oryndaldy. Respýblikalyq biýdjettiń kiristeri 331 mlrd teńgeni qurady.
«Jergilikti biýdjetterdiń óz kiristeri 75 mlrd teńgege artyǵymen oryndalyp, 217 mlrd teńgeni qurady. Asyra oryndalý somasynyń 68 mlrd teńgesi salyqtyq túsimderge keledi», — dedi Á. Smaiylov.
Kiristerdiń jospary barlyq óńirlerde artyǵymen oryndalyp otyr. Sebebi, jyldyń alǵashqy ailaryna jergilikti biýdjettiń kiristeri tómen josparlanǵan.
Sonymen birge, orta jáne shaǵyn biznesten túsetin korporativtik tabys salyǵynyń jergilikti biýdjetterge túsýi de áser etti. Esepti kezeńde bul salyq boiynsha 27 mlrd teńge tústi.
Á. Smaiylov málimdegendei, memlekettik biýdjettiń shyǵystary esepti kezeńde 1 trln 50 mlrd teńgeni qurady. Ótken jyldyń osyndai kezeńimen salystyrǵanda olar 5,1%-ǵa ósti. Respýblikalyq biýdjet shyǵystary 1 trln 18 mlrd teńgege atqaryldy nemese 94,3%-ǵa oryndaldy. Jergilikti biýdjetterdiń shyǵystary 213 mlrd teńgeni qurady.
Memlekettik satyp alý protsedýralary jáne biýdjettiń shyǵystarynyń jumsalý barysy baqylaýda.
«Qańtar aiynda 159 aýditorlyq is-sharalarmen 96 mlrd teńge biýdjet qarajaty qamtyldy. Sonyń nátijesinde 39 mlrd teńgege qarjylyq buzýshylyqtar anyqtaldy. Tekserý kezinde atqarylǵan jumys, kórsetilgen qyzmet, taýardy jetkizip berýmen biýdjetke qaitarýmen, esepte kórsetý jáne ony sáikestendirý jolymen 33 mlrd teńgege buzýshylyqtar joiyldy», — dedi Á. Smaiylov.
Esepti kezeńde jalpy somasy 1 trln 730 mlrd teńgege 396 myńnan asa memlekettik satyp alý protsedýralary kameraldyq baqylaýmen qamtyldy.
Premer-Ministrdiń Birinshi orynbasary – qarjy ministri osy jyldyń basty maqsattary biýdjettiń kiristeri men shyǵystary bólikteriniń tolyqtai oryndalýyn qamtamasyz etý, memlekettik satyp alýdyń biryńǵai uiymdastyrýshysy pilottyq jobasyn iske asyrý, salyq jáne keden salalaryndaǵy biznes-protsessterdi tsifrlandyrý jumysyn jalǵastyrý, aǵymdaǵy jylǵa arnalǵan respýblikalyq biýdjettiń jobalaryn qalyptastyrý ekein atap ótti.
Óz kezeginde Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary A. Baimaǵambetov osy jyldyń qańtar aiynda jyldyq infliatsiia 5,6%-dy quraǵanyn habarlady. Azyq-túlik emes jyldyq infliatsiia ótken aida aktsizderdiń joǵarylaýyna bailanysty benzinniń qymbattaýy esebinen 5%-ben salystyrǵanda 5,2%-dy qurady.
«Azyq-túlik infliatsiiasy ótken jyldyń jeltoqsan aiyndaǵy 9,6%-ben salystyrǵanda jemister men kókónisterge, et jáne et ónimderine, nan-toqash ónimderi men jarmalarǵa, balyqqa, mailarǵa baǵanyń ósý qarqynynyń tómendeýi esebinen osy jyldyń qańtar aiynda 9,2%-ǵa deiin baiaýlady. Osylaisha, ótken jyly belgilengen infliatsiiaǵa bul ónimder baǵasynyń ósýiniń qosqan úlesi birtindep tómendep, 2020 jyly azyq-túlik infliatsiianyń baiaýlaýy kútilýde», — dedi A. Baimaǵambetov.
Osy jaidaida, biyl 3 aqpanda Ulttyq Bank bazalyq mólsherlemeni jáne onyń paiyzdyq dálizin 9,25% deńgeiinde saqtaý týraly sheshim qabyldady. Úkimet pen jergilikti atqarýshy organdardyń azyq-túlik naryqtarynda básekelestikti arttyrý jáne ońtaily tariftik saiasat júrgizý jóninde sharalardy qabyldaǵan jaǵdaida bazalyq mólsherlemeniń aǵymdaǵy deńgeii infliatsiia boiynsha maqsattarǵa qol jetkizýdi qamtamasyz etetin bolady.
Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary habarlaǵandai, aldyn ala málimetter boiynsha, altyn-valiýta rezervteri biylǵy qańtar aiynda altynmen júrgizilgen operatsiialar men onyń baǵasynyń artýy nátijesinde 1,2%-ǵa $29,3 mlrd-qa deiin ósti.
2019 jyldyń jeltoqsan aiynyń sońynda depozitter kólemi bir aida 4%-ǵa artýmen 19 trln teńgeni qurady. Ulttyq valiýtadaǵy salymdar 4,1%-ǵa, shetel valiýtasyndaǵy salymdar 3,9%-ǵa ósti. Sonyń nátijesinde depozitterdiń dollarlandyrý deńgeii aldyńǵy jylǵy jeltoqsandaǵy 48,4%-ben salystyrǵanda 2019 jylǵy jeltoqsanda 43,1%-ǵa deiin tómendedi.
«Teńgedegi salymdar boiynsha mólsherlemeler tartymdy bolyp qala beredi jáne sheteldik valiýtadaǵy 2%-ben salystyrǵanda 14,5%-ǵa jetedi. 2019 jyldyń jeltoqsan aiynda ekonomikaǵa beriletin nesieler 13,9 trln teńgege deiin 1,4%-ǵa, onyń ishinde bizneske beriletin nesieler 1,2%-ǵa, halyqqa beriletin nesieler 1,6%-ǵa artty», — dedi A. Baimaǵambetov.
«7-20-25» baǵdarlamasyn júzege asyrý aiasynda aǵymdaǵy jyldyń 30 qańtaryndaǵy jaǵdai boiynsha 173,4 mlrd teńgege 15 134 ótinim maquldandy, onyń ishinde 146,8 mlrd teńgege 12 777 qaryz berildi.
