قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا قر 2020 جىلعى قاڭتارداعى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ قورىتىندىلارى جەنە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ ورىندالۋى مەسەلەلەرٸ قارالدى. قر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ رۋسلان دەلەنوۆ, پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى – قارجى مينيسترٸ ەليحان سمايىلوۆ, ۇلتتىق بانك تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى اقىلجان بايماعامبەتوۆ بايانداما جاسادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ ر. دەلەنوۆ اتاپ ٶتكەندەي, 2020 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ ايىنىڭ قورىتىندىلارى ماكروەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەردٸڭ وڭ قارقىنىن كٶرسەتتٸ.
«قاڭتاردا جٸٶ ٶسۋٸ 3,6%-عا دەيٸن جەدەلدەدٸ. ال ٶتكەن جىلعى قاڭتاردا 2,9% بولعان. نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالار 3,1%-عا ٶستٸ. جىلدىق ينفلياتسييا 5,6%-دى قۇرادى. بۇل 4-6% نىسانالى دەلٸزٸ شەڭبەرٸندە», — دەدٸ مينيستر.
ەكونوميكانىڭ بارلىق بازالىق سالالارىندا وڭ نەتيجەگە قول جەتكٸزٸلدٸ. قۇرىلىس 12,5%-عا, بايلانىس – 9,8%-عا, ساۋدا 5,2%-عا, ٶنەركەسٸپ – 4,1%-عا, كٶلٸك – 3,6%-عا جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى – 2,6%-عا ٶستٸ.
ٶنەركەسٸپ ٶندٸرٸسٸ 4,1%-عا ٶستٸ. ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ (7,8%) كەن ٶندٸرۋ ٶنەركەسٸبٸنە قاراعاندا (2,8%) وزىق قارقىنمەن ٶسۋدە. 7 ٶڭٸردە ٶنەركەسٸپ 4,4%-دان 19,5% ارالىعىندا ٶستٸ.
ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ قارقىندى ٶسٸم كٶرسەتۋدە. ٶڭدەۋدٸڭ ٶسۋٸ 7,8%-عا دەيٸن جوعارىلادى. 5 ٶڭٸردە ورتاشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن جوعارى ٶسۋٸ بايقالدى. ونىڭ ٸشٸندە 3 ٶڭٸردە 15%-دان 40%-عا دەيٸنگٸ ارالىقتا ٶسۋ تٸركەلدٸ. اتاپ ايتقاندا, قوستاناي وبلىسى اسا جوعارى ٶسٸم كٶرسەتتٸ. بۇعان ماشينا جاساۋ سالاسى وڭ ىقپال ەتتٸ. اتىراۋ وبلىسى 18,2% جەنە تٷركٸستان وبلىسى 15,2% ٶسٸم كٶرسەتتٸ.
ٶڭٸرلەردٸڭ كٶبٸندە ينۆەستيتسييالار ٶسۋدە. جالپى العاندا, ينۆەستيتسييالاردىڭ ٶسۋٸ 3,1%-دى قۇرادى. 7 ٶڭٸردە ٶسٸم 20%-دان 76% ارالىعىندا بولدى. ەڭ جوعارى ٶسۋدٸ شىعىس قازاقستان وبلىسى كٶرسەتتٸ – 1,8 ەسە دەڭگەيٸندە.
ەكونوميكانىڭ بازالىق سالالارى اراسىندا ەڭ جوعارى ٶسۋ قۇرىلىس سەكتورىندا بايقالدى, ول 12,5%-دى قۇراپ وتىر. ەڭ جوعارى ٶسٸمدٸ تٷركٸستان وبلىسى كٶرسەتتٸ – 80%. بۇل تٷركٸستان قالاسىن وبلىس ورتالىعى رەتٸندە دامىتۋدىڭ بەلسەندٸ جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىن كٶرسەتەدٸ. 5%-دان (نىسانالى ٶسۋ) جوعارى ٶسٸمگە 6 ٶڭٸر قول جەتكٸزدٸ.
قاڭتاردا 732 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارىندا جەنە ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ەڭ كٶپ تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلدٸ.
اۋىل شارۋاشىلىعىندا ٶسٸم 2,6%-دى قۇرادى, ونىڭ ٸشٸندە مال شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ 2,8%-عا ٶستٸ. جالپى, اۋىل شارۋاشىلىعى بويىنشا 5 ٶڭٸر ورتاشا رەسپۋبليكالىق مەننەن جوعارى ٶسۋگە قول جەتكٸزدٸ.
ەكونوميكانىڭ ٶسۋٸن قامتاماسىز ەتۋدە ٶڭٸرلەر ٷلەسٸ تٶمەندەگٸدەي. قوستاناي وبلىسىندا 6 كٶرسەتكٸشتٸڭ 5-ۋٸ بويىنشا ورتاشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن جوعارى قارقىن بايقالدى. پاۆلودار, شىعىس قازاقستان, ماڭعىستاۋ جەنە اتىراۋ وبلىستارىندا 5 كٶرسەتكٸش بويىنشا ورتاشا رەسپۋبليكالىق قارقىننان جوعارى ٶسۋ بايقالدى.
ر. دەلەنوۆ مەملەكەت باسشىسى ٷكٸمەتتٸڭ جىل باسىندا ٶتكەن كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا بٸرقاتار تاپسىرمالار بەرگەن بولاتىن. وسىعان بايلانىستى, ٷكٸمەت 2020 جىلى قول جەتكٸزٸلۋٸ قاجەت نىسانالى ينديكاتورلاردى ايقىندادى.
وسى جىلى بٸرٸنشٸ كەزەككە كەلەسٸ مٸندەتتەر قويىلدى:
- جٸٶ ٶسۋٸن 4,7-5%-عا دەيٸن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل 0,2 پايىزدىق تارماققا جوعارى;
- نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸن جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ 20%-ىنا دەيٸن جەنە شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٷلەسٸن 30%-نا دەيٸن جەتكٸزۋ;
- شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورت كٶلەمٸن $18,6 ملرد دەيٸن ۇلعايتۋ, ياعني بۇل $3,4 ملرد ارتىق;
- 15 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ٷيدٸ پايدالانۋعا بەرۋ, بۇل 1,9 ملن م2 جوعارى;
- 430 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋ;
- حالىقتىڭ ناقتى تابىسىن 6%-عا ارتتىرۋ.
«ٷلكەن مٸندەتتەر قويىلعان. ولاردى ورىنداۋعا بارلىق رەسۋرستار جەتكٸلٸكتٸ. بٷگٸندە بەلسەندٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە», — دەدٸ تٷيٸندەپ ر. دەلەنوۆ.
پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى – قارجى مينيسترٸ ەليحان سمايىلوۆ مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸستەرٸ ەسەپتٸلٸك كەزەڭنٸڭ جوسپارىنا قاراعاندا 104,8%-عا, ونىڭ ٸشٸندە رەسپۋبليكالىق – 86,8%-عا جەنە جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەر – 153%-عا ورىندالدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸستەرٸ 331 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى.
«جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەردٸڭ ٶز كٸرٸستەرٸ 75 ملرد تەڭگەگە ارتىعىمەن ورىندالىپ, 217 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. اسىرا ورىندالۋ سوماسىنىڭ 68 ملرد تەڭگەسٸ سالىقتىق تٷسٸمدەرگە كەلەدٸ», — دەدٸ ە. سمايىلوۆ.
كٸرٸستەردٸڭ جوسپارى بارلىق ٶڭٸرلەردە ارتىعىمەن ورىندالىپ وتىر. سەبەبٸ, جىلدىڭ العاشقى ايلارىنا جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸستەرٸ تٶمەن جوسپارلانعان.
سونىمەن بٸرگە, ورتا جەنە شاعىن بيزنەستەن تٷسەتٸن كورپوراتيۆتٸك تابىس سالىعىنىڭ جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەرگە تٷسۋٸ دە ەسەر ەتتٸ. ەسەپتٸ كەزەڭدە بۇل سالىق بويىنشا 27 ملرد تەڭگە تٷستٸ.
ە. سمايىلوۆ مەلٸمدەگەندەي, مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸڭ شىعىستارى ەسەپتٸ كەزەڭدە 1 ترلن 50 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. ٶتكەن جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا ولار 5,1%-عا ٶستٸ. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى 1 ترلن 18 ملرد تەڭگەگە اتقارىلدى نەمەسە 94,3%-عا ورىندالدى. جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەردٸڭ شىعىستارى 213 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى.
مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ پروتسەدۋرالارى جەنە بيۋدجەتتٸڭ شىعىستارىنىڭ جۇمسالۋ بارىسى باقىلاۋدا.
«قاڭتار ايىندا 159 اۋديتورلىق ٸس-شارالارمەن 96 ملرد تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتى قامتىلدى. سونىڭ نەتيجەسٸندە 39 ملرد تەڭگەگە قارجىلىق بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى. تەكسەرۋ كەزٸندە اتقارىلعان جۇمىس, كٶرسەتٸلگەن قىزمەت, تاۋاردى جەتكٸزٸپ بەرۋمەن بيۋدجەتكە قايتارۋمەن, ەسەپتە كٶرسەتۋ جەنە ونى سەيكەستەندٸرۋ جولىمەن 33 ملرد تەڭگەگە بۇزۋشىلىقتار جويىلدى», — دەدٸ ە. سمايىلوۆ.
ەسەپتٸ كەزەڭدە جالپى سوماسى 1 ترلن 730 ملرد تەڭگەگە 396 مىڭنان اسا مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ پروتسەدۋرالارى كامەرالدىق باقىلاۋمەن قامتىلدى.
پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى – قارجى مينيسترٸ وسى جىلدىڭ باستى ماقساتتارى بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸستەرٸ مەن شىعىستارى بٶلٸكتەرٸنٸڭ تولىقتاي ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ, مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋدىڭ بٸرىڭعاي ۇيىمداستىرۋشىسى پيلوتتىق جوباسىن ٸسكە اسىرۋ, سالىق جەنە كەدەن سالالارىنداعى بيزنەس-پروتسەسستەردٸ تسيفرلاندىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋ, اعىمداعى جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ جوبالارىن قالىپتاستىرۋ ەكەٸن اتاپ ٶتتٸ.
ٶز كەزەگٸندە ۇلتتىق بانك تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ا. بايماعامبەتوۆ وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا جىلدىق ينفلياتسييا 5,6%-دى قۇراعانىن حابارلادى. ازىق-تٷلٸك ەمەس جىلدىق ينفلياتسييا ٶتكەن ايدا اكتسيزدەردٸڭ جوعارىلاۋىنا بايلانىستى بەنزيننٸڭ قىمباتتاۋى ەسەبٸنەن 5%-بەن سالىستىرعاندا 5,2%-دى قۇرادى.
«ازىق-تٷلٸك ينفلياتسيياسى ٶتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنداعى 9,6%-بەن سالىستىرعاندا جەمٸستەر مەن كٶكٶنٸستەرگە, ەت جەنە ەت ٶنٸمدەرٸنە, نان-توقاش ٶنٸمدەرٸ مەن جارمالارعا, بالىققا, مايلارعا باعانىڭ ٶسۋ قارقىنىنىڭ تٶمەندەۋٸ ەسەبٸنەن وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا 9,2%-عا دەيٸن باياۋلادى. وسىلايشا, ٶتكەن جىلى بەلگٸلەنگەن ينفلياتسيياعا بۇل ٶنٸمدەر باعاسىنىڭ ٶسۋٸنٸڭ قوسقان ٷلەسٸ بٸرتٸندەپ تٶمەندەپ, 2020 جىلى ازىق-تٷلٸك ينفلياتسييانىڭ باياۋلاۋى كٷتٸلۋدە», — دەدٸ ا. بايماعامبەتوۆ.
وسى جايدايدا, بيىل 3 اقپاندا ۇلتتىق بانك بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ جەنە ونىڭ پايىزدىق دەلٸزٸن 9,25% دەڭگەيٸندە ساقتاۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى. ٷكٸمەت پەن جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ ازىق-تٷلٸك نارىقتارىندا بەسەكەلەستٸكتٸ ارتتىرۋ جەنە وڭتايلى تاريفتٸك ساياسات جٷرگٸزۋ جٶنٸندە شارالاردى قابىلداعان جاعدايدا بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ اعىمداعى دەڭگەيٸ ينفلياتسييا بويىنشا ماقساتتارعا قول جەتكٸزۋدٸ قامتاماسىز ەتەتٸن بولادى.
ۇلتتىق بانك تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى حابارلاعانداي, الدىن الا مەلٸمەتتەر بويىنشا, التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرٸ بيىلعى قاڭتار ايىندا التىنمەن جٷرگٸزٸلگەن وپەراتسييالار مەن ونىڭ باعاسىنىڭ ارتۋى نەتيجەسٸندە 1,2%-عا $29,3 ملرد-قا دەيٸن ٶستٸ.
2019 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىندا دەپوزيتتەر كٶلەمٸ بٸر ايدا 4%-عا ارتۋمەن 19 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى. ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى سالىمدار 4,1%-عا, شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى سالىمدار 3,9%-عا ٶستٸ. سونىڭ نەتيجەسٸندە دەپوزيتتەردٸڭ دوللارلاندىرۋ دەڭگەيٸ الدىڭعى جىلعى جەلتوقسانداعى 48,4%-بەن سالىستىرعاندا 2019 جىلعى جەلتوقساندا 43,1%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ.
«تەڭگەدەگٸ سالىمدار بويىنشا مٶلشەرلەمەلەر تارتىمدى بولىپ قالا بەرەدٸ جەنە شەتەلدٸك ۆاليۋتاداعى 2%-بەن سالىستىرعاندا 14,5%-عا جەتەدٸ. 2019 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ەكونوميكاعا بەرٸلەتٸن نەسيەلەر 13,9 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 1,4%-عا, ونىڭ ٸشٸندە بيزنەسكە بەرٸلەتٸن نەسيەلەر 1,2%-عا, حالىققا بەرٸلەتٸن نەسيەلەر 1,6%-عا ارتتى», — دەدٸ ا. بايماعامبەتوۆ.
«7-20-25» باعدارلاماسىن جٷزەگە اسىرۋ اياسىندا اعىمداعى جىلدىڭ 30 قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا 173,4 ملرد تەڭگەگە 15 134 ٶتٸنٸم ماقۇلداندى, ونىڭ ٸشٸندە 146,8 ملرد تەڭگەگە 12 777 قارىز بەرٸلدٸ.
