1 shildeden bastap Elbasy Jarlyǵymen bazalyq zeinetaqy ósetini belgili. Al onyń qandai ereksheligi bar, sonymen qatar ataýly kómektiń endigi sipaty qandai bolmaq? Birinshi top múgedekterine qamqorlyq jasaityn azamattarǵa qansha mólsherde járdemaqy tólenedi? Bul saýaldar jeńildikti paidalanytyn Qazaqstan azamattary úshin kókeikesti ekeni túsinikti. Osyǵan orai Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministri Mádina Ábilqasymova Elbasy tapsyrmalaryn oryndaýda júzege asyrylyp jatqan áleýmettik-eńbek salasyndaǵy aitarlyqtai ózgerister týraly málim etti.
30 myń teńge kóleminde kómek alady
Áleýmettik qoldaý júiesin jetildirý maqsatynda biyl 2 shildede Memleket basshysy «Áleýmettik qamsyzdandyrý máseleleri boiynsha Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoidy. Atalǵan zań 18 jasqa tolǵan bala kezinen I toptaǵy múgedekterdiń qamqorshysyna arnalǵan jańa nusqaýlyqty engizýdi kózdeidi. Bul shamamen 14 myń otbasyǵa ai saiyn 30 myń teńge kóleminde aqshalai kómek alýǵa múmkindik beredi.
5 aida AÁK shamamen 72 myń otbasyna berildi
Áleýmettik-eńbek salasyndaǵy taǵy bir oń ózgeris, 2018 jyly Ataýly áleýmettik kómek kórsetýdiń jańa formaty engizildi. Bul az qamtylǵan otbasylardyń eńbekke qabiletti múshelerin jumysqa ornalastyrýǵa járdemdesedi. Sonymen, biyl sońǵy 5 aida AÁK shamamen 72 myń otbasyna berildi. Atalǵan kómekti alǵan eńbekke qabiletti azamattardyń 70 paiyzy jumyspen qamtý sharalaryna tartylyp otyr, al, járdemaqylar kólemi ortasha esepppen eki esege ósti.
2 millionnan astam zeinetkerdiń zeinetaqysy ósedi
Ministr biyl 1 shildeden bastap zeinetaqynyń negizgi deńgeii jańǵyrtylyp, eńbek ótiliniń merzimine bailanysty ózara qamtamasyz etetinin aitty.
–Memleket basshysynyń Joldaýyn iske asyrý maqsatynda zeinetaqy júiesi tolyq eńbek ótiliniń merzimine bailanysty bolady. 2 millionnan astam zeinetkerdiń zeinetaqysy ósedi, onyń ishinde 1 millionǵa jýyq adam eń joǵarǵy mólsherde bazalyq zeinetaqy alatyn bolady, al 930 myń adamnyń zeinetaqysy 37 payzdan 81 paiyzǵa deiin kóteriledi. Osylaisha, bazalyq zeinetaqynyń ortasha mólsheri 2017 jylmen salystyrǵanda 1,8 esege artady, –dedi Mádina Ábilqasymova.
14 myń adam shaǵyn nesie alatyn bolady
Elbasynyń shaǵyn nesieleýdi keńeitýge baǵyttalǵan tórtinshi áleýmettik bastamasyn iske asyrý– halyqty tabyspen qamtamasyz etýdiń mańyzdy sharty. Memleket basshysynyń qoiǵan mindetine sáikes, bul úshin qosymsha 20 mlrd teńge bólinip, oǵan jumsalatyn qarjy 62,4 mlrd teńgege jetip otyr. Osynyń nátijesinde jeke isin ashqysy keletin 14 myń adam shaǵyn nesiemen qamtylatyn bolady.
2017 jylǵy áleýmettik mindetteme tolyǵymen oryndaldy
Sondai-aq, Ministr Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrliginiń 2017 jylǵa arnalǵan jumysynyń qorytyndysyn shyǵardy
Vedomstva basshysy atap ótkendei, 2017 jyly qabyldanǵan áleýmettik mindettemeler tolyǵymen oryndaldy.
–Memlekettik áleýmettik járdemaqylar men áleýmettik kómek salasyna 2017 jyly 2,1 trln. teńge qarjy qarastyryldy, bul 2016 jylmen salystyrǵanda 13% -ǵa joǵary boldy jáne respýblikalyq biýdjet shyǵystarynyń 26%-yn qurady. 2017 jyly 2 millionnan astam qazaqstandyqtyń zeinetaqysy eki ese artty, onyń mólsheri 20 paiyzǵa ósti. Bir jasqa deiingi bala kútimine beriletin áleýmettik tólemder kólemi 7% -ǵa artty, –dedi Mádina Ábilqasymova.
Nátijeli jumyspen qamtý jáne jappai kásipkerlikti damytý baǵdarlamasy sheńberinde 576 myń azamat jumyspen qamtylyp, 450 myń adam turaqty jumysqa ornalasty.
Jappai kásipkerlikti damytý týraly aitqan vedomstva basshysy, «Atameken» UQP-men birlesip júzege asyrylyp jatqan «Bastaý-Biznes» jobasynyń aiasynda mikrokreditteýdiń jańa formatyna jáne kásipkerlik negizderin oqytýdyń múmkindikterine toqtaldy. Jalpy byltyr 15 myń
adam kásipkerlik negizderin oqydy. Budan bólek, 7,2 myń adam shaǵyn nesie alyp, olardyń 4 myńnan astamy iske asyrylatyn start-up jobalarǵa baǵyttaldy. Osynyń kómegimen 4,3 myń qosymsha turaqty jumys oryndaryn qurýda mańyzdy mýltiplikativtik nátijege qol jetti.
Eńbek utqyrlyǵyn yntalandyrý úshin jumys kúshi mol aimaq turǵyndary soltústik óńirlerge kóshirilip, 1565 otbasy qonys aýdardy. Bul kórsetkish 2016 jylmen salystyrǵanda 8 esege artty.
Qaýipti eńbek jaǵdailary men óndiristik jaraqattardyń aldyn alý úshin jumys berýshiler kásipodaqtarmen birge 12 myńnan astam óndiristik keńester qurdy. Respýblikadaǵy 1700-den astam iri kásiporyn eńbek qorǵaý standarttaryn engizdi, 1500 jumys berýshi jumys oryndarynda attestatsiialaý júrgizdi.
Ministrliktiń qabyldaǵan sharalary nátijesinde 2017 jyly 3 mlrd teńge kóleminde bereshek ótelip, 25 myń jumysshynyń quqyǵy qorǵaldy.
2017 jyly qol jetkizilgen oń nátijeli isterdiń barlyǵy 2018 jyly halyqtyń áleýmettik qorǵaýlýy men azamattardyń ómir sapasyn odan ári arttyrýǵa negiz bolady.
Áleýmettik tólemder 16 paiyzǵa deiin ulǵaidy
Madina Ábilqasymovanyń aitýynsha, 2018 jyly Memleket basshysynyń alǵa qoiǵan mindetterin eskere otyryp, ministrliktiń jumysy birqatar basymdyqtarǵa baǵyttalǵan. Olar – azamattardyń jekelegen sanattaryn áleýmettik qoldaý júiesin jetildirý; jańa ekonomika úshin jańa qalyptasqan kadrlar daiarlaý; jumyspen qamtýdy resimdeý jáne barlyq qazaqstandyqtardy áleýmettik qamsyzdandyrý júiesine qosý; laiyqty eńbek jaǵdailaryn qamtamasyz etý jáne qyzmetkerlerdiń eńbek quqyqtaryn qorǵaý bolyp tabylady.
Osy maqsattardy iske asyrý úshin 2018 jyldyń 1-qańtarynan bastap eń tómengi kúnkóris deńgeiiniń qurylymy qaita qaraldy. Nátijesinde osyǵan bailanysty 3 millionnan astam qazaqstandyqqa beriletin barlyq áleýmettik tólemder 16 paiyzǵa deiin ulǵaidy.
Áleýmettik saqtandyrý júiesinde áleýmettik tólemderdiń parametrleri olardyń jumys tájiribesimen bailanysyn kúsheitý úshin qaita qaralady jáne koeffitsientterdiń artýy qoldanylady. Tiisti zań jobasyn jyl sońyna deiin ázirlenetin bolady.
Erekshe qajettilikterge muqtaj adamdarǵa áleýmettik qyzmet kórsetý júiesi túbegeili ózgeredi. Múgedekterdiń meditsinalyq-áleýmettik saraptamasynyń tártibi men merzimderin ońtailandyrý maqsatynda meditsinalyq jáne áleýmettik saraptamanyń jańa formaty jasaldy jáne pilotty rejimde júrgizildi.
2018 jyldyń sońyna deiin múgedektikke qatysty 8 qyzmet belsendi rejimge kóshedi. Áleýmettik jumysshylar biliktiligin jetildirý úshin 2018 jyly Áleýmettik jumys jónindegi ulttyq resýrstyq ortalyq qurylady.
Osy sharalardyń nátijesinde 500 myńnan astam múmkindigi shekteýli jandarǵa jáne ómirlik qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan 100 myńnan astam adamǵa qyzmet kórsetýdiń qoljetimdiligi jaqsarady.
Qandai kadrǵa suranys bary zertteledi
Besinshi basymdyqty iske asyrý sheńberinde 2018 jyly Jumyspen qamtýdy damytý baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa 110,6 mlrd teńge bólindi, bul 500 myńnan astam azamatqa jumysqa ornalasýǵa járdemdesý sharalaryn qamtýǵa múmkindik beredi.
Biyl ministrlik eńbek naryǵyn jańǵyrtý jáne synaqtarǵa daiyndaý boiynsha jańa jumysty bastady. Ol –qandai kadrlarǵa suranys bar soǵan boljam jasaityn júieni damytý. Biyl jańa kásipterdiń Ulttyq jiktemesi engizildi. Onyń kómegimen eńbek resýrstarynyń quramy myńǵa jýyq mamandyqtar toptamasyna baǵalanady. Ulttyq biliktilik sheńberin qalyptastyrý jalǵasady. Sol boiynsha jumys berýshiler mamandyqtar boiynsha bilim men daǵdylar jiyntyǵynyń kásibi standarttaryn anyqtaityn bolady.
Búgingi tańda, iri kásiporyndarmen birlesip, eńbek resýrstaryn basqarýǵa arnalǵan «Jol kartalaryn» ázirleý jáne oǵan qol qoiý, bosaǵan qyzmetkerlerdiń boljamyn, olardy qaita daiarlaýǵa jáne odan ári jumysqa ornalasýǵa járdemdesýdi kózdeitin jumystar júrgizilýde.
Qazirgi kezde respýblikanyń 387 kásipornymen 400 myńnan astam adam jumys isteitin Jol kartalaryna qol qoiyldy. 139 iri kásiporynmen jumys júrgizilýde.Eńbek daýlarynyń qaýpin boldyrmaý úshin ony sheshýdiń jańa sharalary bekitiledi.
Erkin QALDAN,
"Aiqyn" gazeti
