«Bilimdi el – máńgi el». Óskemendegi drama teatrynyń ǵimaratynda ótken bilim salasy qyzmetkerleriniń dástúrli tamyz keńesi biyl osyndai taqyryppen ótti. Ótken oqý jylynyń qorytyndysyn shyǵaryp, aldaǵy mindetterin aiqyndaǵan alqaly jiynǵa oblys ákimi Danial AHMETOV, Parlamenti Májilisiniń depýtaty Irina Smirnova, Bilim jáne ǵylym vitse-ministri Elmira Sýhanberdieva qatysty.
Sońǵy úsh jylda 42 bilim ordasy boi kóterdi
Jyl saiyn dástúrli túrde ótetin tamyz keńesine jinalǵan qaýym eń aldymen teatr foiesinen oryn tepken kórmeni tamashalady. 2015-2016 oqý jylyndaǵy aimaqtaǵy bilim berý mekemeleriniń jetistikterine arnalǵan kórme Shyǵystyń bilim berý salasynyń qanshalyqty deńgeide ekenin de áigilep turǵandai. Aýyz toltyryp aitarlyq jetistikter men maqtanýǵa turarlyq tolaǵai tabystar da jeterlik. Ony tamyz keńesinde aimaqtyń bilim salasynyń ahýaly jaiynda arnaiy baiandama jasaǵan oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Aijan Sadyqova da erekshe atap aitty.
Oblystyń bas pedagogy tamyz keńesine tamyzyq bolar áńgimesiniń álqissasyn eń aldymen jinalǵan qaýymdy elimizdiń eń mańyzdy merekesi – Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵymen jáne Konstitýtsiia kúnimen quttyqtaýdan bastady.
- Jańa oqý jyly qarsańynda biz dástúrli túrde ótken oqý jylynyń qorytyndylaryn shyǵarýǵa jáne Elbasynyń jańa bastamalaryn negizge alyp, 2016-2017 oqý jylyndaǵy qyzmettiń keleshegin belgileýge jinalyp otyrmyz, - degen oblystyq bilim basqarmasy basshysy ekonomikalyq jáne qarjylyq qiyndyqtarǵa qaramastan bilim salasyna bólinetin qarjynyń jyldan-jylǵa artyp kele jatqanyn jetkizdi. 2016 jyly aimaqtyń bilim berý salasyna 92,6 mlrd. teńge qarjy bólinipti. Bul - 2015 jylmen salystyrǵanda 13,8 mlrd teńgege artyq. Bilim berý uiymdarynyń materialdyq¬-tehnikalyq bazasyn nyǵaitýǵa 2015 jyly 390,0 mln. teńge baǵyttalsa, aǵymdaǵy jyldyń tek 6 aiynda ǵana 236,7 mln. teńge jumsalǵan. Mundai qomaqty qarjy bilim berý uiymdarynyń jańa oqý jylyna daiyndalýyna zor múmkindik bergeni de sózsiz. 3,5 mlrd. teńgege 244 bilim berý nysanyna jóndeý júrgizilip, 1,5 mlrd. teńgege qajetti oqýlyqtar satyp alynǵan. Sonymen qatar biyl 22 jańa modifikatsiialanǵan kabinet ashylady dep kútilýde. Osynaý maqsatqa 102,7 mln. teńge jumsalypty. Bul zamanaýi kabinettermen jabdyqtalǵan mektepter qataryn 77,5 paiyzǵa deiin jetýine yqpal etpek.
Jalpy, sońǵy úsh jylda barlyǵy 42 jańa mektep paidalanýǵa berilse, onyń 31-i apattyq jaǵdaidaǵy mektepterdiń ornyna boi kótergen.
Oblystyq bilim basqarmasy basshysy Aijan Sadyqova jyl saiyn mektepterdi jóndeýge qomaqty qarjy bólingenimen, aýdandar men qalalarda aǵymdaǵy jóndeýlerdiń jarym-jartylai ǵana júrgiziletinin jasyrmady. Mysaly, bir mekteptiń shatyry ǵana jóndelse, taǵy bir mekteptiń terezesi nemese jylý berý júiesi ǵana jóndeýden ótkiziledi. Al bul óz kezeginde aldaǵy 5 jyldyń ishinde máseleni tolyq sheshýge múmkindik bermeidi. Oblys boiynsha paidalaný merzimi 50 jyldan asyp ketken 136 (20%) mektep bar.
Sonymen qatar, oblysta, ásirese, aýyldy jerde jańa salynǵan mektepterdegi bala sanynyń azdyǵy da ótkir másele kúiinde qalýda. Kúrshim aýdanyndaǵy Aqjailaý, Sheńgeldi, Jańaaýyl eldi mekenderinde 80 oryndyq mektep salynǵanymen, ondaǵy oqityn bala sany 40-50 ǵana. Sondai-aq, Tarbaǵatai aýdanynda da 600 oryndyq mektep boi kóterýde. Janynda 300 balaǵa arnalǵan internaty taǵy bar. Al mundai mektepti toltyrý úshin aýdandyq bilim bólimi kem degende jaqyn ornalasqan 10 aýyldan oqýshy tasýy kerek ekenin aitqan bilim basqarmasynyń basshysy mektep turǵyzǵanda aýyldyń damý bolashaǵyn mindetti túrde eskerý qajet ekenin eske saldy.
Jas mamandar baspanasyz júr
Alys aýyldy jerde turatyn oqýshylardy mektepke tasý da bilim salasy qyzmetkerleriniń bas qatyratyn máselesi ekeni ras. A.Sadyqovanyń aitýynsha, oblysymyzda mektebi joq 382 eldi meken bar kórinedi. Ondaǵy oqý jasyndaǵy bala sany – 4 666. Olardyń 3 798-i, iaǵni 80 paiyzy tasymal kóligimen qamtamasyz etilgen. 2016 jyly oqýshylardy mektepke tasymaldaýǵa 175 avtobýs kóligi qarastyrylǵan. 1-shi qyrkúiekke qarsy 40,2 mln. teńgege 8 avtobýs satyp alý josparlanǵan. Dese de oqýshylardy mektepke tasymaldaý úshin áli de 28 avtobýs qajet. Bul máseleniń túiinin tarqatý balalardyń mektepke baryp-qaitýdaǵy qaýipsizdik máselesin de sheshetini sózsiz.
Óz baiandamasynda A.Sadyqova oblystaǵy mektepke deiingi tárbie jáne oqytý máselesine de egjei-tegjeili toqtalyp ótti. 2010 jyldan beri 170 balabaqsha ashylsa, onyń 46 paiyzy jekemenshik. Qazirgi tańda oblys boiynsha 794 mektepke deiingi mekeme bar bolsa, onyń 272-si balabaqsha.
Bilim sapasyn sóz etkende, eń aldymen UBT nátijesi tilge oralatyny sózsiz. Biyl UBT boiynsha ortasha ball 82-ni qurady. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 2 balǵa ǵana joǵary. Aýdandardyń ishinde Aiagóz, al oblystaǵy qalalardyń ishinde Óskemen qalasynyń tasy órge domalap, joǵary nátije kórsetken.
Sonymen qatar, Aijan Erhanqyzy oblystyń bilim berý mekemelerinde muǵalimderdiń jetispeitinin de jasyrmady. Ústimizdegi jyldyń 15-tamyzyndaǵy derek boiynsha, oblystyń bilim berý mekemeleri barlyǵy 514 pedagogikalyq bilikti mamanǵa muqtaj ekeni anyqtalyp otyr. Naqty aitar bolsaq, 92 matematika, 21 aǵylshyn tili, 22 fizika, 16 geografiia, 8 qazaq tili men ádebieti, 5 tarih, 4 informatika muǵalimi jetispeidi eken. Pedagog mamandarǵa degen muqtajdyq ásirese Óskemen (96), Ulan aýdany (92), Borodýliha aýdany (68), Shemonaiha aýdany (40), Semei qalasy (34), Zyrian aýdandarynda (39) aitarlyqtai seziledi.
Jalpy, muǵalim mamandardyń aýyldy jerge barǵysy kelmeitininiń de ózindik sebebi joq emes. Onyń basty sebebi – qyzmettik baspananyń joqtyǵy men oqý júktemesiniń tómengi deńgeii. Sondai-aq, arnaiy zertteý barysynda Óskemen qalasynda da 318 jas pedagog mamannyń basynda baspanasy joqtyǵy anyqtalypty. Osyǵan orai oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy A.Sadyqova aimaq basshysyna «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aiasynda jumys isteitin jastar úshin Óskemende salynyp jatqan jataqhanadan jas muǵalimderge jaldamaly páter bólýge yqpal etip, qol ushyn sozýdy ótindi.
11 maqtaýly oqý oshaǵy mártebesinen aiyrylady
Sondai-aq, ótken jyly gimnaziialar men litseilerdiń bilim sapasy saraptamadan ótip, nátijesinde 11 mekteptiń óz ataýyna sai emestigi anyqtalǵan. Osyǵan orai qala jáne aýdan ákimdikteri gimnaziia men litsei ataýyn alyp tastaý boiynsha birqatar sheshimder qabyldaǵan kórinedi. Sondai-aq, Zaisan, Kókpekti aýdandary men Semei qalasyndaǵy 3 mektepke litsei ataýy berilipti.
Oblystyq bilim basqarmasy basshysy nazarynan daryndy balalarmen júrgizilip jatqan jumys jaiy da tys qalmady. Ótken oqý jyly túrli baiqaýlar men olimpiadalarǵa, jarystarǵa 125 543 oqýshy qatysyp, olardyń jartysynan kóbi (55,6%) júldeger atanǵan.
Biylǵy jazda 919 túrli baǵyttaǵy lager jumys istep, onda barlyǵy 88 376 bala tynyǵypty.
Oblysta 14 myńnan astam múmkindigi shekteýli bala bar. Bilim basqarmasy basshysy óz baiandamasynda osynaý erekshe balalarǵa jasalyp jatqan jaǵdai týraly da aityp ótti. Sonymen qatar, ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan jetim balalar, jastarǵa tehnikalyq jáne kásiptik bilim berý máselelerin de sóz etip, aldaǵy mindetterge toqtaldy.
Biylǵy jańa oqý jylynda oblysqa qarasty aýdandardaǵy jalpy bilim beretin mektepte 21 sport klasy, 19 aýdanda «Shyǵys ulandary» atty kadet synyptary jumysyn bastamaq.
Budan soń sóz kezegin Bilim jáne ǵylym vitse-ministri Elmira Sýhanberdieva alyp, zalda jinalǵan qaýymdy jańa bastalar oqý jylymen quttyqtap, táýelsizdik alǵan 25 jylda elimizdiń bilim berý júiesinde qol jetkizgen jetistikterine toqtaldy. El egemendigin alǵan 25 jylda elimizde 449 balabaqsha salynyp, jekemenshik balabaqshalardyń sany on esege artqan. Memlekettik «Balapan» baǵdarlamasynyń arqasynda 3 jastan 6 jasqa deiingi balalardy balabaqshamen qamtý kórsetkishi 81,6 paiyzǵa jetipti. Jeke investitsiialardyń 100 mlrd. teńgeden astam qarjysy mektepke deiingi uiymdardy damytýǵa jumsalǵan eken. Halyqaralyq olimpiadalarda júlde alatyn oqýshylardyń qatary da jyl saiyn ósýde.
Ministrlik ókili sondai-aq jańa oqý jylynda engiziletin ózgerister týraly da baian etti. Biylǵy jańa oqý jylynan bastap elimizdiń mektepteri bes kúndik oqý standartyna kóshpek. E.Sýhanberdievanyń aitýynsha, bes kúndik bilim berýge kóshý muǵalimder men oqýshylardyń jazǵy demalysyna eshqandai áser etpeitin kórinedi. Al 2017 jyly elimizdiń mektepteriniń barlyǵyna elektrondy kúndelik engizilmek. Vitse-ministr sondai¬-aq, óz sózinde biryńǵai bazalyq oqýlyqtardy engizý, shaǵyn komplektili mektepterge qoldaý kórsetý, 12 jyldyq bilim berý men úsh tuǵyrly til máselesiniń elimizdiń bilim berý júiesi úshin erekshe mańyzdy ekenin atap ótti. Óz kezeginde úsh tildi oqytýda erekshe belsendilik tanytyp otyrǵan aimaqtardyń biri Shyǵys óńiri ekenin atap ótken vitse-ministr oblys ákimi Danial AHMETOVKE rizashylyǵyn bildirýdi de umytqan joq.
Sondai-aq, bilim qyzmetkerleriniń alqaly jiynynda Parlament Májilisiniń depýtatty Irina Smirnova «Adami kapital – memleket damýynyń negizi» taqyrybynda arnaiy baiandama jasasa, Semei qalasyndaǵy geologiialyq barlaý kolledjiniń direktory Maral Álmuhanov bilim ordasynda iske asyrylyp jatqan úshtildi oqytý tájiribesin ortaǵa saldy.
«Aq niet» atty 100 oryndyq mektep-internat ashylady
Keńesti qorytyndylaǵan oblys ákimi Danial AHMETOV óz sózinde el bolashaǵynyń búgingi bilim salasyna tikelei qatysty ekenin erekshe atap aitty. Sondyqtan da bilim salasyna qoiylatyn talap qashan da joǵary. Biyl aimaqtaǵy 45 gimnaziia men litseidiń 11-i óz mártebesinen aiyrylatynyn, al kerisinshe Zaisan, Kókpekti aýdandary men Semei qalasyndaǵy úsh mekteptiń litsei dárejesin alǵanyn aitqan oblys basshysy:
- Osylai bolýy kerek. Nátijesi tómen, keri tartatyn mektepter jańashyl mektepterge jol berý kerek. Bul - zańdylyq. Óitkeni, el jańaryp jatyr, endeshe bilim berý salasy da jańarý kerek. Bizdiń bilim salasyndaǵy tómen nátijemen keliskimiz kelmeidi, - dedi.
Memleket jas urpaqtyń sapaly bilim alýy úshin barlyq jaǵdaidy jasaýda. Biylǵy jyly salynyp jatqan 12 bilim nysanynyń 7-eýi qoldanysqa beriledi. Sonymen qatar 29 balabaqsha ashylmaq. «Jańarý» baǵdarlamasy boiynsha da 140 mektep qaita túlemek. Olai bolsa, bilim sapasynyń nashar bolýyna eshqandai negiz joq. Sondai-aq, biyl múmkindigi shekteýli erekshe balalarǵa arnalyp «Aq niet» dep atalatyn 100 oryndyq mektep-internat ashylady dep kútilýde. Bul oqý ordasynyń oqýshylary bilimmen birge ómirge qajetti mamandyq ta alyp shyǵatyn kórinedi.
- Pedagog degenimiz – bul elita. Qazaqstandyq qoǵamnyń sút betine shyǵar qaimaǵy. Ol barsha qoǵamǵa úlgi bolý kerek, - degen oblys basshysy shyǵysqazaqstandyq mektep túlekteriniń kórshi memlekettiń joǵary oqý oryndaryna túsýge umtylatynyn da synǵa alyp, bul máseleni zertteý qajet ekenin aitty.
Eki saǵattan astam ýaqytqa sozylǵan tamyz keńesiniń ekinshi bólimi bilim salasyna eńbegi sińgen ustazdardy marapattaý rásimine ulasty. «Ybyrai Altynsarin» atyndaǵy tósbelgimen marapattalǵandar arasynda Úrjar aýdanynyń bilim, dene shynyqtyrý jáne sport bóliminiń basshysy Sáýle Júnisova, Semei qalasyndaǵy №28 orta mekteptiń direktory A.Feldman, Óskemendegi daryndy balalarǵa arnalǵan Jambyl atyndaǵy mektep-gimnaziia-internatynyń joǵarǵy sanattaǵy biologiia pániniń muǵalimi Baqytjamal Qusaiynova jáne taǵy basqalar bar. Al Óskemen qalasyndaǵy Oralhan Bókei atyndaǵy №44 mektep-litsei «Orta bilim beretin úzdik uiym-2016» baiqaýynyń grant iegeri bolyp tanylyp, 18 million teńge kólemindegi sertifikatqa ie boldy.
- Bul – meniń ǵana eńbegim emes, barsha ujymnyń, ustazdar qaýymynyń eńbegi, - deidi mektep direktory Tańatqan Túmenbaev.
Meiramtai Imanǵali
Sýretterdi túsirgen - Esimhan Orynbaev
"Didar" gazeti
