Qasqa joldyń boiynda ornalasqan eki qabat shaǵyn úidiń aýlasyna at basyn tiredik. Ústinde sport kostiými bar, burynǵy qarabuira shashy aqshyltym tartqan, jigit aǵasy qarsy aldy. Ata dástúr boiynsha sálemdestik. Adamdy alǵashqy túisigi aldamaidy deýshi edi, áýeli ańǵarǵanymyz: tulǵasy - shiki sýy qurǵap, qaqtai tartylǵan aq samyrsynnyń kepken ózegindei shymyr, bet álpetinde jasandy tańdanystyń syzy da joq, beiǵam kóz tastap, baiyppen qaraityn jitit aǵasynyń bastaýymen tabaldyryq attadyq.
- Úige jóndeý jumystaryn júrgizip jatyr edik, búgin jumysshylardy doǵaryp qoidyq... sizder kelemiz degen soń.
- Oqasy joq.
Osylai qysqa qaiyrǵan ekiaýyz sózden soń, jailanyp tórden oryn aldyq. Álqissa dep áńgimeni bastadyq.
Bizdi qarsy alǵan jigit aǵasy, iaǵni bas keiipkerimizdiń aty-jóni – Eleýsinov Marat Tálipuly. Mamandyǵy - bapker. Naqtyraq aitqanda: 2006 jyly stýdentter arasynda álem chempiony atanǵan, 2009 jyly Aziia birinshiliginde qola júldeni jeńip alǵan, Qazaqstan birinshilikterinde top jaryp júrgen boksshy Dáýren Eleýsinov pen 2006 jyly Stambýl qalasynda ótken kadetter arasynda álem chempionatynyń jeńimpazy, 2008 jyly Gvadalahara qalasynda (Meksika) jastar arasynda ótken álem chempionatynyń kúmis júldegeri. 2010 jyly Gýandjoý qalasynda Aziia oiyndarynyń chempiony bolǵan Daniiar Eleýsinovtiń týǵan ákesi hám bapkeri.
Qudai bergen qos ulyn qiiaǵa samǵatyp, qyzyǵyn kórip, ámbe áke, ámbe bapker mindetin qatar atqaryp, jetistigine jelpinip, qaiyrylsa qamyǵyp, samǵasa saǵynyp, boiyndaǵy bapkerlik nárin basqaǵa emes, tula boiyn jaryp shyqqan óz uldaryna sińirip júrgen qadirli áke Marattyń týǵan jeri sonaý itarqasy qiiandaǵy Qaiyńdy aýyly eken. Qaiyńdy aýyly Kaztalovkaǵa qaraidy. Iaki burynǵy Oral oblysy.
Atasy jaýdan qaitpaǵan...
Daniiar Eleýsinov oń jaqta
Marat Tálipulynyń balalyq shaǵy keńestik dáýirdiń toqyraý-tynyshtyq kezeńine dóp kelgendikten aýyldyń qatardaǵy qarapaiym qarasiraq balalary tárizdi - mal qaiyryp, shóp shaýyp, júgirip júrip... erjetipti. Ákesi Tálip aýylda ustaz. Bastaýysh klasqa sabaq bergen. Alǵashqy álippeni ákesi úiretipti. Qyzyq. Ýaqyt shirkin bir aýnap ótkende, bala Marat bapker bolyp ákesi siiaqty óz uldaryna boks álppesin ózi úiretti. Ata qazaqtyń «Áke kórgen oq jonar» deitini osy shyǵar.
Aitpaqshy, Mákeńniń záý-zaty ejelden Qazaqiianyń Kishi Ordasynyń irgeli ustyny on eki ata Baiulynyń «Alasha» tarmaǵynan eken. HÚIII ǵasyrdyń basynda ómir súrgen Qudaiqululy Baibaraq batyr bul áýlettiń arǵy atasy. Baibaraq batyr 14 jasqa tolǵanda jaý túsirip, mal almaqqa Edil qalmaqtaryn shabady. Biraq qapyda jaýdyń qolyna túsip qalady. Qalmaqtyń hany qoly bailaýly jatqan jap-jas balaǵa, «ei, qazaq seni qazir bosatyp jibersem, ne ister ediń?» dep synai suraq qoiady. Sonda jas batyr: «Urandap kelip seniń elińdi qaita shabar edim» depti. Qysqasy, Marattyń babalary jaýdan qaitpaǵan...
Marattyń ákesi Tálip Eleýsinov aýyl-aimaqqa tanymal kúishi bolǵan desedi. Tipti Máskeýde ótken KSRO ulttar óneriniń festivalyna da shaqyrtý alǵan kezinde. Anasy Qajymuratova Ziba bala-shaǵanyń qamyn kúittegen abzal ana. Kóp jyl Qaraǵandy oblystyq drama teatrynda qyzmet etken, QR-ǵa Eńbek sińirgen ártis Qajymuratov Serdesh Mákeńniń týǵan naǵashy aǵasy. Jaratqan iem, bul shańyraqqa óner men sportty qatar darytqan. Oǵan dálel aityp jatýdyń ózi artyq siiaqty.
Jiyrma jasymda boks qolǵabyn kidim
Joǵarydaǵy oilardy sanaǵa saralai otyryp, Mákeńe: «Ózińiz sportpen qashan ailanystyńyz?» dep, suraq qoidym. Mákeń asa bir ustamdylyqpen, qolynda qalamy shoshaiyp otyrǵan maǵan barlai-baiyptai qarap alyp sóz bastady.
- Men sportpen sonyń ishinde bokspen 20 jasymda, iaǵni 1981 jyldan bastap ainalystym. Odan buryn bizdiń aýylda deneshynyqtyrý páninen kásibi túrde sabaq ótkizetin ustaz bolmady. Kadr bolmaǵandyqtan Armiiada boryshyn ótep kelgen azamattar áskeri daiyndyq pánimen qosyp úiretip júrdi. 1979 jyly el qatarly mende áskerge attandym. Eki jyl Ýkraina jerinde boryshymdy ótep kelip, 1981 jyly kúzde Almatydaǵy Aýylsharýashylyq institýtynyń daiyndyq bólimine oqýǵa tústim. Institýttyń ishinde boks úiirmesi bar eken. Ony Ǵazez Qudaibergenov deitin aǵamyz júrgizip júrdi. Osylai boks sportynyń alǵashqy álippesin úirendim. Bul qadamym uzaqqa barmady. Aýyldaǵy ata-anamnyń jaǵdaiyna bailanysty oqýdy doǵara turýǵa týra keldi. Ainalyp aýylǵa keldim. Jaǵydai ońalǵan soń kelesi jyly Almatyǵa qaita kelip zaýytqa jumysqa ornalastym. Ǵazez aǵanyń úiirmesine qalmai baryp turdym. Jaqsy sportshy bolý úshin bilim kerek ekeni túsinikti. Sóitip, Balqash qalasyndaǵy pedogogikalyq tehnikýmǵa qujat tapsyryp, deneshynyqtyrý mamandyǵy boiynsha oqýǵa qabyldandym. Boksqa degen ynta-yqylasymdy arqalap Aleksandr Apachinskiige (boksshy V.Jirovtyń bapkeri) baryp, jattyǵýdy jalǵastyrdym. Keiin Kókeshev Joldas deitin aǵamyzda jattyqtym. Jasym áýdem jerge kelip qalǵany bolmasa, qabiletim de, beiimdiligimde jaqsy boldy.1984 jyly qazirgi balalarymnyń anasy Ǵaliia Nurmuqanqyzy Manabaeva ekeýmiz otaý qurdyq. 1985 jyly oqýymdy aiaqtap, qasyma jubaiymdy ertip týǵan aýylyma oraldym...
Tomar móshek hám qoidyń júninen jasalǵan qolǵap
Osylai jiyrma jasynda boks qolǵabyn kigen azamat týǵan aýylyna ustaz bolyp oralady. Bilikti bolý úshin bilim kerek ekenin erte eskergen Marat Tálipuly qaǵaz-qujatyn arqalap baryp, Oral pedogogikalyq institýtynyń Dene tárbiesi fakýltetinde syrttai oqýǵa tapsyryp qoiady da, Qaiyńdynyń sabannan turǵyzǵan shaǵyn mektebinde boks úiirmesin ashyp kep jiberedi. Ózi jetpegen biikke shákirtteri jetsin, ózi qonbaǵan qiiaǵa balǵyn balalary qonsyn. Alla baiandy ǵumyr, myqty densaýlyq berse, bilgen-túigenińdi balaǵa úiretkennen artyq baqyt bar ma?! Sol balań qyrandar ǵana qonatyn tuǵyrdan ózińe qasqaiyp qarap tursa... Budan ótken lázzat bola ma?! Demek eńbek etý kerek!!!
Mákeń shynynda aýylda júrip aianbai eńbek etti. Búgingi jetken biigi sol aýylda júrgende tókken teriniń, kórgen qiynshylyǵynyń óteýi ispettes. Qudai adal eńbekke beredi degen osy. Aitalyq, alǵash aýylda úiirme ashqanda balalar dúńkildetip uratyn móshek joq. Sodan jubaiy Ǵaliia ekeýi tomyrsyqtai kepken tomar taýyp kelip, ony júni qalyń qoidyń terisimen qaptap, arasyna aǵash úgindisin nyǵyzdap salyp, joqtan bar jasaidy. Odan keiin qaladan dermantin (qatty mata) satyp ákelip, ony kesip-piship qolǵap, shlem jasaidy. Shákirtteri kenepten jasalǵan shlemdi kiip alyp, qoi júni qolǵappen qasqyrdai qyrylysady. Mákeńniń kóńili toq.
«Ýa, qyrandar biz qaida ketip baramyz?»
Qaiyńdy aýyly Reseidiń poselkalarymen irgeles qonystanǵan. Arasy bar-joǵy 18 shaqyrym. Mákeń shákirtterin shubyrtyp kórshi aýyldardy aralap shyǵady. Olarmen joldastyq kezdesýler ótkizedi, oraiy kelse olarda qaiyńdylyqtardy jarystan qaldyrmaidy. Kúnder óte kele Mákeńniń shákirtteri jyly-jumsaqqa dándegen bóltiriktei qarsy shaýyp, olja túsire bastaidy. Áiteý aýyl-aýdan aralyq jarystarda des beretin túri joq.
Qaiyńdylyqtardyń osylai aty shyǵa bastaidy. 1989 jyly oqýshylar arasyndaǵy aýdandyq birinshilikte Qaiyńdy komandasy barlyq salmaqty shappai baǵyndyrady. Osy quramdy alyp Mákeń oblystyq birinshilikke atanady. Jolai bapker shákirtterine: «Ýa, qyrandar biz qaida ketip baramyz?» deidi. Balǵyn jastar bir aýyzdan, «jarysqa ketip baramyz?» dep jamyraidy. «Oǵan ne úshin ketip baramyz?». Balalar únsiz, bári de belgili emes pe, degendei ustazyna barlai qarap qoiady. Marat: «Ýa, jigitter biz tek jeńý úshin ketip baramyz» dep sańq etedi. Bala qyrandar dúr silkinip, qanatyn qomdaidy. Ejelgi úndi jurtynda, «Qoidy arystan basqarsa, qoilar arystanǵa ainalady, al, arystandy qoi basqarsa, arystandar qoiǵa ainalady» deitin tereń támsil bar. Joǵarydaǵy oqiǵa dál sonyń kebi.
Qysqasy, oblystyq birinshiliktiń 12 salmaǵynyń 9-ynda qaiyńdylyqtar finaldyq básekege joldama alady. Osylardyń 5-ýi chempion, 4-ýi kúmis júldeger.
Joǵalǵan shákirtter
El eriksiz qoldaǵy mal-múlkin tamaqqa aiyrbastap, jumys izdep qalaǵa qarai aǵyldy. Beipil aǵynnyń ishinde bizdiń keiipkerimiz Marat Tálipulyda bar-tyn. Osy bir alasapyranyń ortasynda Mákeń buryn syrttai oqyǵan Oral pedogogikalyq institýty jańa titýl ielenip «Mahambet Ótemisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan Memlekettik Ýniversiteti» bolyp ózgerip shyǵa kelmesi bar ma! Ýniversitet Maratty jarty stavkaǵa jumysqa qabyldaidy.
«Óte bir qiyn kúnder edi bul» – dep, eske alady bizdiń keiipkerimiz. Rasynda solai, onyń shet jaǵyn kórgender biledi. Mákeńniń alatyn jalaqysy 3 jarym myń teńge, onyń 2 myńyn páter aqyǵa tóleidi. Jubaiy Ǵaliiaǵa maman jumys tabylmai bazarǵa baryp saýda isteýge májbúr bolypty. Úsh balasy bar. Úlkeni Dinara orta mektepte oqidy. Ortanshy balasy Dáýren 12 jasta, kenjesi Daniiar mektep tabyldyryǵyn jańa attaǵan...
Qiyn kúndermen arpalysa júrip Marat oidaǵy armanynan ainyǵan joq. Basqalar siiaqty saýda qýyp ketse nemese irgedegi Reseimen seriktestik quryp, biznes júrgizse, qoi dep turǵan kim bar. Biraq Mákeń bárin jiyp qoiyp ýniversitetiń ishinen boks úiirmesin ashty. Alǵash aýylda bokstyń qyr-syryn úiretken uly Dáýrendi baptaýǵa kiristi. Osy bir aýyr kúnder jaily bapker, «nebir talantty shákirtterim bar edi, kóbi turmys taýqymetinen bolyp bokstan qol úzip ketti, áipegende...» dep, sóziniń aiaǵyn jutyp, eske alady. Naryq daýyly jalmap ketken shákirtterin oilap, basyn shaiqaidy.
Boksqa kegi ketpegen bapker
Biraq... Marattyń boksta kegi ketken joq. Dáýrenin baptai berdi, baptai berdi. Dáýreni 2000 jyly 14 jasynda Serik Qonaqbaevtyń Olimpiada júldesin alýyna 20 jyl tolǵan úlken týrnirde tusaýy kesilip, qola medalǵa ie boldy. Odan keiin kelesi jyly Atbasarda ótken jasóspirimder arasyndaǵy el birinshiliginde 51 keli salmaqta atoi salyp top jardy. Ile 2002 jyly Qyzylorda qalasynda uiymdastyrylǵan oqýshylar spartakiadasynda jeńis tuǵyrynan túspedi. 2003 jyly jastar arasynda QR chempionatynda kúmis medal alyp, kelesi jyly spartakiada da top jaryp elimiz quramasyna alyndy. 2004 jyly eresekter arasyndaǵy Qazaqstan birinshiliginde sheshýshi saiysta Baqyt Sársekbaevpen qolǵap túiistirip, 21: 22 esebimen sál jeńilis tapty. Qysqasy Dáýrenniń qarsylastary bolǵan – Baqtiiar Artaev pen Baqyt Sársekbaevtyń ekeýi de Olimpiada jeńimpazy ekenin eskersek, Dáýrenniń de osal boksshy emes ekenin paiymdaýǵa bolady.
Al, Dáýrenniń izin basyp entelep kele jatqan inisi Daniiardyń qazirgi aiaq tastasy bólek. Jasóspirimder arasynda eki dúrkin álem chempiony, Jastar arasynda álem chempionatynyń kúmis jáne qola júldegeri. Aziia oiyndarynyń jeńimpazy,
Halyqaralyq dárejedegi sport sheberi.
«Daniiar Eleýsinov óziniń tehnikasy men taktikasyn únemi jetildirip otyratyn boksshy. Óz basym tehnikalyq boksty jaqsy kórem jáne Daniiardyń stiline kóńilim tolady» deidi, bokstan Qazaqstan ulttyq quramasynyń bas jattyqtyrýshysy Myrzaǵali Aitjanov.
Daniiardyń boksqa kelýi de oida joqta bolǵan syńaily. Ákesi men anasy Daniiardyń boksshy bolýyn qalai qoimaǵan. Marat myrza jumysqa attanǵanda 7 jasar Daniiardy da ala ketetin. Ol jas qulyndai oinaqtap zalda shaýyp júretin. Mákeń aq ter, kók ter bolyp shákirtterine boks úiretedi. Qyraǵy bala oinap júrip-aq qaǵyp ala bergen ǵoi. Sodan bir kúni Daniiar ákesine kelip: «Mende bokstasaiynshy» dep suranyp qoimaidy. Iaki, zary kelgende túlki ańsaityn bala búrkittei tilenip bolmaidy. «Seni áli balasyń ǵoi...». Daniiar topshysyn túiip alǵan, qyran qabaǵy qatýly, áli tilenip tur. Qaitar túri joq. Sodan... áýselesin kóreiin dep ákesi jattyǵýǵa birshama tóselgen ózinen jasy úlken balamen shyǵaryp jiberedi. Qarap tursa Daniiardyń soqqysy jattyq, tehnikasy táp-táýir, jeti jyl bokspen ainalysqan balany op-ońai sylq etkizip utyp ketedi. Sol kúnnen bastap Daniiar boksshy boldy.
Beken Qairatuly,
Ult portaly
