باۋىرجان مومىشۇلى 1942 جىلى «جاۋىنگەرلٸك قاسيەتتەردٸ تەربيەلەۋ تۋرالى ويلار» دەگەن جالپى تاقىرىپتا جەكە باسىنان ٶتكەن اۋىرتپالىق پەن قيىنشىلىقتاردىڭ, جەكە سولدات پەن تۇتاس جاۋىنگەر كوللەكتيۆتەردٸڭ ۇرىس قيمىلدارىنىڭ قورىتىندىلارىن جيناقتاپ جازۋعا ەرەكەت جاساعان. سول شاقتا قازاق سسر-ى حالىق كوميسسارلارى سوۆەتٸنٸڭ پرەدسەداتەلٸ ن.وڭداسىنوۆقا جازعان حاتىنان ٷزٸندٸ ۇسىنامىز.
مەن ٶزٸمنٸڭ ۇرىستاعى تەجٸريبەمنەن سولداتتاردىڭ بويىندا جاۋىنگەرلٸك قاسيەتتٸ تەربيەلەۋدە حالىقتىڭ باسىنان ٶتكەن جاۋىنگەرلٸك جولدارى مەن ۇلتتىق دەستٷرلەردٸڭ ماڭىزى اسا زور ەكەنٸنە كٶزٸم جەتتٸ.
1. ەدەت جەنە ەدەپ.
«ۇيادا نەنٸ كٶرسە, ۇشقاندا سونى الادى».
«ۇلىڭ ٶسسە ۇلى جاقسىمەن, قىزىڭ ٶسسە قىزى جاقٶسىمەن اۋىلداس بولعىن».
«تەنكسٸزدەن تەزەك ارتىق».
«جانىم ارىمنىڭ ساداعاسى».
«ٶلٸمنەن ۇيات كٷشتٸ».
«قوياندى قامىس, ەردٸ نامىس ٶلتٸرەدٸ».
بۇل ماقالداردىڭ تٷبٸرٸ مەن مەن-ماعىناسىن بايانداعىم كەلەدٸ. سىرىن اشساق, تەربيە انا سٷتٸمەن بٸرگە سانا-سەزٸمگە سٸڭٸپ داعدىعا, ەدەتكە اينالۋى قاجەت. ٷلكەندٸ سىيلاۋ, پارىز بەن ار-ۇياتتى قاسيەت تۇتۋ, قوعامدىق تەرتٸپتٸ مٷلتٸكسٸز ساقتاۋ, زاڭعا مويىنمۇنۋشىلىق, ادامدى بەرٸنەن دە ارداقتاۋ - ادام بويىندا ادامگەرشٸلٸك, وتانعا, ەلگە, حالىققا, ٷي ٸشٸنە, ادامعا, ٶمٸرگە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸك سيياقتى جاقسى قاسيەتتەرگە تەربيەلەيدٸ. ٶنەگەلٸ تەربيە العان ادام وتانعا بەرٸلگەندٸك, ەدٸلدٸك, تەرتٸپتٸلٸك سيياقتى جاۋىنگەرلٸك قاسيەتتەردٸڭ نەگٸزٸن بويىنا سٸڭٸرەدٸ.
2. اسىق, شٸلٸك, جاسىرىنباق ويناۋ, جارىس, كٷرەس, اقسٷيەك ويناۋ – جاستاردى ەپتٸلٸككە, شەبەرلٸككە, ايلاكەرلٸككە, مەرگەندٸككە, شيراقتىققا, تاباندىلىققا, سونداي-اق جەنە ۇرىستا سولداتقا اۋاداي قاجەت باسقا دا جاقسى ەسكەري (جاۋىنگەرلٸك) قاسيەتتەرگە تەربيەلەيدٸ.
سوعىس تەجٸريبەلەرٸ, ەدٸسسٸزدٸك – ەلسٸزدٸك, ەپتٸلٸك تە ەرلٸك ەكەنٸنە كٶزٸمدٸ جەتكٸزدٸم. قازاق حالقىنىڭ ٶتكەن تاريحىنداعى بارلىق جاقسى دەستٷرلەر بٷگٸنگٸ تاڭدا قايتا سالتانات قۇرۋعا تيٸس. حالىق دانالىعىنىڭ التىن قازىناسى بٸزدٸڭ جەتٸستٸگٸمٸزگە اينالىپ, بٸلٸمٸمٸز بەن تەجٸريبەمٸزدٸ بايىتىپ, ٸستەرٸمٸزگە قولعابىس جاساۋعا تيٸس.
تاريحىمىزداعى داڭقتى قازاق جٸگٸتتەرٸ – يساتاي, ماحامبەت, امانگەلدٸ جەنە تاعى باسقالاردىڭ ەرلٸك ٸستەرٸ بٸزدٸڭ قازٸرگٸ زامانعى جٸگٸتتەرٸمٸزدٸڭ دەستٷرٸنە اينالۋى كەرەك – جاستارىمىزدىڭ ولاردى ناشار بٸلەتٸنٸ قانداي ٶكٸنٸشتٸ دەسەڭشٸ.
3. «سٶز تاپقانعا قولقا جوق».
بەدٸك ايتۋ, توي, ايتىس – تەز ويلاۋعا, تاپقىرلىققا تەربيەلەيتٸن ٶنەر سايىسى. ايتىستاي ادامدى اڭداۋسىزدا كٷتپەگەن, ۇرىمتال جەردەن تٶپەپ تاستارلىق بٸر دە بٸر ٶنەر سايىسى جوق. ايتىس, بەدٸك ايتۋ, تويدا جاسٶسپٸرٸمدەر مەن قىزدار ٶلەڭدٸ سۋىرىپ سالىپ ايتۋعا ماشىقتانادى, اۋىز ەدەبيەتٸ مەن مۋزىكاعا سٷيٸسپەنشٸلٸگٸن ارتتىرادى, ولاردىڭ وي ٶرٸسٸن كەڭٸتەدٸ, تاپقىرلىق پەن ەپتٸلٸككە ٷيرەنەدٸ.
ال ۇرىستا كٷتپەگەن وقىس جاعدايلار كٶپ. تاپقىرلىق پەن پايىمداعىش قاسيەت سولداتتىڭ بويىندا ٷنەمٸ بولۋعا تيٸس, ول كەيدە تۇيىققا تٸرەلٸپ, شىعار جول جوقتاي كٶرٸنگەن جاعدايدا جەڭٸستٸ قامتاماسىز ەتەدٸ – بٸلەك بٸردٸ, ايلا, اقىل مىڭدى جەڭەدٸ.
4. كٶكپار, بەيگە, اۋدارىسپاق – باتىلدىققا, ەپتٸلٸككە, بۇلشىق ەتتٸ شىنىقتىراتىن, قۇمارلىقتى وياتار, ەسەپپەن تەۋەكەلگە بەل بايلاۋعا, تٸپتٸ ٶزٸنٸڭ ارى مەن اتاعى ٷشٸن ٶلٸمگە باس تٸگۋگە دەيٸن باراتىن دەستٷرلٸ ۇلتتىق سپورتتىق ويىندار. بۇل ويىنداردىڭ يگٸلٸكتٸ ەكەندٸگٸنە ەشقانداي كٷدٸك بولماۋعا تيٸس. بۇل ويىندار ەر جٸگٸتتٸڭ بويىندا, قىزىل ارمييا سولداتىنا سونشالىقتى قاجەتتٸ يگٸلٸكتٸ رىتسارلىق قاسيەت تەربيەلەيدٸ.
