قازاقستانعا ورالىپ, «ەلەۋمەتتٸك ليفت» تاپپاعان جاستار ٷكٸمەت «بولاشاقپەن» نە ٷشٸن وقۋعا جٸبەرگەندەرٸن تٷسٸنبەيدٸ.
شىمكەنتتە تۋعان ٸڭكەر (اتى-جٶنٸن گازەت بەتٸندە تولىق كٶرسەتكٸسٸ كەلمەدٸ – رەد.) قازٸر يسپانييادا تۇرادى. مەكتەپتەن سوڭ استاناداعى جوعارى وقۋ ورنىنا تٷسكەن ول سول جىلى اقش مەملەكەتتٸك دەپارتامەنتٸنٸڭ SUSI Women Leadership باعدارلاماسى بويىنشا امەريكادا ٸس-تەجٸريبەدەن ٶتكەن. ودان كەيٸن ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ اكادەمييالىق ۇتقىرلىق باعدارلاماسىمەن ليتۆاداعى ۆيلنيۋس ۋنيۆەرسيتەتٸندە دەرٸس العان. استاناعا قايتىپ كەلگەن سوڭ, بٸر جىل اكادەمييالىق ٷزٸلٸس الىپ, Erasmus Mundus باعدارلاماسىمەن يسپانيياعا كەتكەن. ول شەتەلدە جٷرگەن قازاقستاندىق جاستاردىڭ ارمانى ەۋروپادا قالۋ ەكەنٸن ايتادى. ونىڭ سٶزٸنشە, قازاقستاندىق جاستار ەلدەگٸ ەسكٸلٸكتەن شارشاعان. ەركٸن ٶمٸر سٷرٸپ, ەڭبەگٸنە ساي قارجى تاپقىسى كەلەدٸ. سول ٷشٸن شەتەلگە اڭسارلارى اۋادى.
– جاستاردى «تىڭ, كرەاتيۆتٸ باستاما الىپ كەلٸڭدەر» دەپ «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتەلگە جٸبەرٸپ جاتىر. بٸراق ەلگە ورالعان جاستار يكەمسٸز ەسكٸ «ماشينانىڭ» بولمايتىن بٸر تەتٸگٸنە اينالۋدا. ٷيرەنگەنٸن قولداناتىن, مەڭگەرگەنٸن ٸسكە اسىراتىن مٷمكٸندٸك جوق. قازاقستاننان كٶشٸپ كەتكٸم كەلەدٸ. كەيبٸرەۋلەر «بولاشاقتى» بٸتٸرگەندەر كٶپ, سولار نە ٸستەپ جٷر, نە جاڭالىق اشتى?» دەيدٸ. شەتەلدە بٸر-ەكٸ جىل تۇرعان ادامنىڭ كٶزقاراسى تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸپ, قازاقستانداعى جاعدايلارعا باسقاشا كٶزقاراسپەن قارايدى. تٸپتٸ ەلٸم نەگە وسىنداي دەپ كٷيزەلٸسكە تٷسەدٸ. مەنسٸز, قاعازباستى, قاربالاسى كٶپ جۇمىستاردى ٸستەۋگە ىنتاسى جوعالادى. كەيدە «بولاشاققا» جاستاردى نە ٷشٸن جٸبەرگەنٸن تٷسٸنبەيمٸن, – دەيدٸ ٸڭكەر.
«بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتەلدە بٸلٸم العان 12 مىڭنان استام ستۋدەنتتٸڭ بٸرٸ دەرمەن (اتى-جٶنٸن گازەت بەتٸندە تولىق كٶرسەتكٸسٸ كەلمەدٸ –رەد.) ۇلىبريتانييادا ەكٸ جىل وقىعان. ول باعدارلاماداعى بٸرنەشە ساناتتىڭ ٸشٸندەگٸ «جوعارى وقۋ ورىندارى تٷلەگٸ» (جوو) كاتەگوريياسىمەن وقىپ كەلگەندەردٸڭ «جۇمىستا جٸپسٸز بايلاۋلى ەكەندەرٸن» ايتادى.
– «بولاشاقتىڭ» وڭ تۇستارى بارشىلىق. بٸراق مەنٸڭ كاتەگورييام بويىنشا وقۋ بٸتٸرٸپ كەلگەندەرگە جاعداي جاسالماعان. ياعني جوو تٷلەگٸ رەتٸندە شەتەلگە بارعاندار بەس جىل سول ۋنيۆەرسيتەتتە جۇمىس ٸستەۋٸ مٸندەت. بٸر كەمشٸن تۇسى – «بولاشاقتان» كەلگەن مامانعا قانداي جۇمىس بەرەتٸنٸن جوو-نىڭ ٶزٸ شەشەدٸ. ال ولار جالاقىسى ەڭ تٶمەن – عىلىمي-پەداگوگيكالىق جۇمىستى ۇسىنادى, – دەيدٸ دەرمەن.
ونىڭ ايتۋىنشا, ۋنيۆەرسيتەت شەتەلدە وقىپ كەلگەن ماماندى جۇمىستان شىعارىپ جٸبەرسە, «بولاشاقتىڭ» تٷلەگٸ كٸنەلٸ بولىپ شىعادى. سوندىقتان جاس ماماندار باسشىلىقتىڭ تالاپتارىنا ەرٸكسٸز كەلٸسٸپ, قاجەتسٸز جۇمىستاردى ٸستەۋگە مەجبٷر.
قازٸر دەرمەننٸڭ ساعاتى از بولعاندىقتان, ايلىعى 70 مىڭعا جەتپەيدٸ. باسقا جۇمىستى قاتار ٸستەۋگە رۇقسات بولعانىمەن, وعان «كەڭسەدەگٸ قاعازباستى قىزمەت» ۋاقىت جەتكٸزبەيدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى ساناتپەن بٸتٸرٸپ كەلگەن باسقا دا ستۋدەنتتەر جينالىپ, بٸر عانا ۋنيۆەرسيتەتتە ەمەس, قازاقستان اۋماعىندا جۇمىس ٸستەۋدٸ مٸندەتتەۋ تۋرالى پەتيتسيياعا قول جيناعان. بٸراق ولاردىڭ بۇل تالاپتارىن ۋنيۆەرسيتەت اراسىندا عانا اۋىسۋعا بولاتىنداي ەتٸپ ٶزگەرتٸپ, جارتىلاي قاناعاتتاندىرعان.
بٸزبەن سٶيلەسكەندەردٸڭ كٶبٸ قازاقستاندا دامۋ مەن ٶرلەۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ جول اشاتىن ەلەۋمەتتٸك ليفتٸنٸڭ جوقتىعىنان جاستاردىڭ شەتەلگە كەتكٸسٸ كەلەتٸنٸن ايتادى. بۇل پٸكٸردٸ ەلەۋمەتتٸك زەرتتەۋلەر دە راستاپ وتىرعانداي. مەسەلەن, 2014 جىلى «جاستار» زەرتتەۋ ورتالىعى 14-29 جاس ارالىعىنداعى 4,7 ميلليون جاستىڭ اراسىندا ساۋالناما جٷرگٸزگەن. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, جاۋاپ بەرگەندەردٸڭ 30 پايىزى قازاقستاننان «كەتكٸسٸ كەلەتٸنٸن» ايتقان. ساۋالناماعا قاتىسقان جاستار ولاردى ەلدەن كەتۋگە يتەرمەلەيتٸن مەسەلەلەر رەتٸندە تابىستىڭ ازدىعىن (17,7 پايىزى), جۇمىسقا تۇرۋ قيىندىعى (15,8 پايىزى) جەنە باسپانا مەسەلەسٸن (12,6 پايىزى) ايتقان. حالىقارالىق ميگراتسييا بويىنشا ساراپشى ەلەنا سادوۆسكايا 2016 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعى مەن وعان دەيٸنگٸ ستاتيستيكاعا سٷيەنٸپ, ەلدەن كەتەتٸن ەربٸر تٶرتٸنشٸ ازاماتتىڭ 30 جاسقا تولماعانىن ايتقان.
ال اقش-تا بٸلٸم العان, ەقىۇ-دا «حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸك جەنە ساياسات» ماماندىعىنىڭ ماگيسترٸ اتانعان, كەيٸننەن قازاقستانداعى كونراد ادەناۋەر اتىنداعى نەمٸس قورىندا جۇمىس ٸستەگەن ساراپشى ەلكەي مارعۇلان شەتەلگە كەتكٸسٸ كەلەتٸن جاستاردىڭ كٶبەيۋٸن زاڭدى قۇبىلىسقا بالايدى. ونىڭ ويىنشا, كەز كەلگەن جاستىڭ عىلىم-بٸلٸم, سپورت نە مەدەنيەت بولسىن ٶز مٷمكٸندٸگٸ مەن ٶرەسٸن, قابٸلەت-قارىمىن اشاتىن ورتاعا ۇمتىلۋى تابيعي زاڭدىلىق.
– قازاقستاندا ەلەۋمەتتٸك ليفت بار. بٸراق كەمشٸلٸكتەرٸ دە جەتكٸلٸكتٸ. بۇعان مەملەكەتتٸك جەنە جەكەمەنشٸك ينستيتۋتتاردىڭ جاڭا-جاڭا قالىپتاسىپ جاتقانى سەبەپ. ال تامىر-تانىستى سٷيرەۋ مەن كٶتەرمەلەۋ باستى كەمشٸلٸكتٸڭ بٸرٸ, – دەيدٸ ول.
ستاتيستيكا كوميتەتٸنٸڭ سوڭعى دەرەگٸ بويىنشا, 2016 جىلى قازاقستاننان شەتەلگە كٶشكەن ازاماتتاردىڭ سانى 34 965-كە جەتكەن. بۇل 2015 جىلعى كٶرسەتكٸشپەن سالىستىرعاندا 16,4 پايىزعا كٶپ. مامانداردىڭ ەسەپتەۋٸنشە, ەلدەن كەتكەن ەربٸر تٶرتٸنشٸ ازامات 30 جاسقا تولماعان.
ايان قالمۇرات,
"جاس الاش" گازەتٸ
