بٷگٸندە بٸلٸم ٸزدەگەن جاننىڭ جولى اشىق. ەلٸمٸزدە ازاماتتاردىڭ ساپالى بٸلٸم الىپ, بٸلٸكتٸ ماماندار قاتارىن تولىقتىرۋى ٷشٸن بارلىق مٷمكٸندٸكتەر قاراستىرىلعان. تٸپتٸ, ەلەمنٸڭ ٷزدٸك جوعارى وقۋ ورىندارىندا بٸلٸم الىپ جاتقان قازاقستاندىقتار قانشاما?! ەلبەتتە, جاستاردىڭ شەتەلدە بٸلٸم الىپ, ٶزگە مەملەكەتتە تەجٸريبە جيناقتاعانى قۇپتارلىق جاعداي. بٸراق شەتەلدە بٸلٸم العان جانداردىڭ كەيبٸرٸ قازاقستانعا ورالۋعا قۇلىقتى ەمەستٸگٸ تاعى بار. جالپى, جاستار نەگە شەت مەملەكەتتە بٸلٸم الۋعا قۇمار? قازاقستاندىقتاردىڭ شەتەلدە بٸلٸم الۋى ەلٸمٸزگە قانشالىقتى قاجەت? ەڭ تيٸمدٸ جولىن ٸزدەي مە?
شەتەلدە بٸلٸم الۋدىڭ جولى كٶپ
بۇرىندارى «شەتەلدە وقىپ كەلدٸ» دەگەندٸ جيٸ ەستي بەرمەيتٸن ەدٸك. بٷگٸندە شەكارا اسىپ, بٸلٸمٸن جەتٸلدٸرٸپ كەلگەندەردٸڭ قاراسى قالىڭ. الايدا تاياقتىڭ ەكٸ ۇشى بولاتىندىعى سەكٸلدٸ بۇل مەسەلەنٸڭ دە وڭى مەن تەرٸسٸ بار ەكەنٸ ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ. بٸلٸمسٸزدٸڭ كٷنٸ عارٸپ ەكەنٸن تٷيسٸنگەن بٷگٸنگٸ جاستار دا, اتا-انالار دا جوعارى بٸلٸم الۋدىڭ تيٸمدٸ جولىن ٸزدەيدٸ. بٸر ٶكٸنٸشتٸسٸ, قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلٸمٸزدەگٸ جوعارى وقۋ ورىندارىندا بٸلٸم العاننان گٶرٸ شەت مەملەكەتتە وقىعان ەلدەقايدا جەڭٸل.
بۇل رەتتە مەكتەپ بٸتٸرۋشٸ تٷلەكتەردٸڭ باستى كەدەرگٸسٸ – ۇلتتىق بٸرىڭعاي تەستٸلەۋ. مۇنى بيىلعى ۇبت تاپسىرۋعا نيەت بٸلدٸرگەن وقۋشىلاردىڭ سانىنان-اق بايقاۋعا بولادى. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە جٷگٸنسەك, 2016 جىلى 120 مىڭ تٷلەك مەكتەپ بٸتٸردٸ. بٸراق سونىڭ 87 مىڭى عانا ۇلتتىق بٸرىڭعاي تەستٸلەۋگە قاتىسۋعا ٶتٸنٸش بٸلدٸرگەن. ال تەستٸلەۋگە 84079 مەكتەپ بٸتٸرۋشٸ قاتىستى. ايتا كەتەيٸك, بيىلعى جىلى رەسپۋبليكا بويىنشا ۇبت-نىڭ ورتاشا كٶرسەتكٸشٸ 81,2 بالدى قۇراپ وتىر. ٶتكەن جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 79,4 بالل بولاتىن. ەڭ جوعارى 125 بالدى بيىل 19 تٷلەك جينادى. ال 2015 جىلى 5 مەكتەپ تٷلەگٸ عانا 125 بالعا قول جەتكٸزگەن. 100-دەن جوعارى بالل جيناعان بالالار سانى – 16565. تەستٸلەۋ بارىسىندا شەكتٸ 50 بالدى 14252 تٷلەك جيناي المادى. ۇبت-دان جوعارى بالل جيناعان تٷلەكتەر قازٸر جوعارى وقۋ ورىندارىنا قۇجات تاپسىرۋدا.
ال بٸرىڭعاي تەستٸلەۋگە قاتىسپاعان 33 مىڭعا جۋىق مەكتەپ بٸتٸرۋشٸنٸڭ بولاشاعى قانداي بولماق? ولاردىڭ بارلىعى بٸردەي جوعارى بٸلٸم الۋدان باس تارتتى دەپ ايتا المايمىز. ەدەتتە شەتەلدەگٸ جوعارى وقۋ ورىندارىندا بٸلٸم الۋعا نيەتتٸ جاس تٷلەكتەر ۇلتتىق بٸرىڭعاي تەستٸلەۋگە قاتىسۋدان باس تارتادى. سەبەبٸ شەتەلدە بٸلٸم الۋ ٷشٸن قازاقستاندىق ۇبت سەرتيفيكاتىنىڭ ەش قاجەتٸ جوق. بيىلعى ۇبت-عا قاتىسپاعان مەكتەپ تٷلەكتەرٸنٸڭ بارلىعى بٸردەي شەتەلدە بٸلٸم الادى دەي الماسپىز. دەسەك تە, ولاردىڭ جارتىسىنان كٶبٸ كٶرشٸلەس قىرعىزستان, قىتاي, رەسەي ەلدەرٸنەن باستاپ, ەرٸسٸ ۇلىبريتانييا مەن اقش-تىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا قۇجات تاپسىراتىنى بەلگٸلٸ. بۇل تٷلەكتەردٸڭ ەلٸمٸزدەگٸ وقۋ ورىندارىندا بٸلٸم الۋعا تالپىنىس تا جاساماعانىن ەسكەرسەك, جاس تالاپكەرلەر ٷشٸن شەتەلدە بٸلٸم العان تيٸمدٸ بولىپ تۇرعان سەكٸلدٸ. ونىڭ ٷستٸنە ەلٸمٸزبەن شەكارالاس جاتقان كەي مەملەكەتتەر جىل سايىن قازاقستاندىقتار ٷشٸن بٸلٸم گرانتىن قاراستىرىپ وتىر. مەسەلەن, بيىلعى جىلى رەسەي قازاقستاننىڭ جاس تالاپكەرلەرٸنە 300-گە جۋىق بٸلٸم گرانتىن بەرمەك. قازٸردٸڭ ٶزٸندە رەسەيدٸڭ وقۋ ورىندارىندا بٸلٸم الىپ جاتقان قازاقستاندىقتار سانى 15 مىڭعا جۋىق ەكەن. رەسەي تاراپىنان بٶلٸنەتٸن بٸلٸم گرانتتارى, تٸلدٸك كەدەرگٸنٸڭ جوقتىعى, وقۋ اقىسىنىڭ قازاقستاندىق بٸلٸم وردالارىنا قاراعاندا ارزان بولۋى ەلٸمٸزدەگٸ جاس بۋىننىڭ كٶرشٸ ەلدٸڭ ٷلكەن قالالارىنا كەتۋٸنە جول اشىپ وتىر.
قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى دا قازاقستاندىق مەكتەپ بٸتٸرۋشٸلەردٸڭ بەتتەرٸن قاعىپ وتىرعان جوق. مۇنىڭ دەلەلٸ – اسپان استى ەلٸندە بٸلٸم الۋعا باراتىن جاستاردىڭ كٶپتٸگٸ. قىتاي مەملەكەتٸ قازٸرگٸ تاڭدا شەتەلدٸك ستۋدەنتتەر ٷشٸن بٶلٸنەتٸن بٸلٸم گرانتتارىنا باسا مەن بەرۋدە. سوندىقتان بۇل ەلدٸڭ بٸلٸم گرانتىنا قول جەتكٸزۋ جەڭٸلدەۋ. ونىڭ ٷستٸنە, قىتايدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا قۇجات تاپسىرۋدىڭ دا ەشقانداي قيىندىعى جوق. ياعني, تالاپكەرلەر عالامتور ارقىلى قۇجاتتارىن قاجەتتٸ وقۋ ورنىنا جٸبەرٸپ, قىتايداعى بٸلٸم وردالارىنىڭ جاۋابىن كٷتسە بولعانى. ەسٸرەسە, وقۋ ٷلگەرٸمٸ جوعارى تالاپكەردٸڭ قىتايداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنا قابىلدانۋ مٷمكٸندٸگٸ جوعارى.
تالابى تاۋداي جاستارعا كەز كەلگەن ەلدە قولداۋ كٶرسەتٸلەتٸنٸ ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ. مۇنداي قولداۋ ەلەم ەلدەرٸندە جوعارى وقۋ ورنىن بٸتٸرگەننەن كەيٸن دە جالعاسىن تابادى. ياعني, مەملەكەتتٸك بٸلٸم گرانتى ارقىلى وقىعان ستۋدەنتتەردٸڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىن دا قامتاماسىز ەتەدٸ. ٶكٸنٸشكە قاراي, بٸزدٸڭ ەلدە وقۋ بٸتٸرگەن جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ مەسەلەسٸ شەشٸمٸن تاپپاي كەلەدٸ. ديپلومى بولعانىمەن, جۇمىسسىز سەندەلٸپ جٷرگەن جاستار قانشاما?! ەلدەگٸ مۇنداي جاعدايدان حاباردار شەتەلدە بٸلٸم العان جاستار وسىدان كەيٸن قازاقستانعا ورالۋعا قايدان قۇلىقتى بولسىن?! ال جاستاردان قامقورلىعىن ايامايتىن ٶزگە مەملەكەتتەر دارىندى تٷلەكتەردٸ ٶزدەرٸندە قالدىرۋ ٷشٸن بارىن سالادى. وسىلايشا, بٸلٸكتٸ جاس ماماندار ٶزگە ەلدٸڭ ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا قىزمەت ەتەدٸ. ٶزگە مەملەكەتتٸڭ ازاماتتارىنا تەگٸن بٸلٸم گرانتىن ٷلەستٸرگەن ەلدەردٸڭ ولاردان قايتارىمىن تالاپ ەتەتٸنٸ سٶزسٸز. سوندىقتان جات جۇرتتا بٸلٸمٸن شىڭداعانداردىڭ ايتارلىقتاي بٶلٸگٸ وقۋ بٸتٸرگەن ەلٸندە قالاتىنى شٷبەسٸز. ەىدۇ بٸلٸم بەرۋ ينستيتۋتىنىڭ مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا, شەتەلدٸك ستۋدەنتتەردٸڭ 15-تەن 35-كە دەيٸنگٸ پايىزى ديپلوم العاننان كەيٸن ٶزدەرٸ شەتەلدە, كٶپ رەتتە, بٸلٸم العان ەلدە جۇمىس ٸستەۋگە قالادى.
سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا شەتەلدە بٸلٸم الاتىن قازاق ستۋدەنتتەرٸنٸڭ سانى 30 مىڭنان اسقان. 2016 جىلدىڭ باسىندا بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ وسىنداي مەلٸمەت تاراتتى. ونىڭ ٸشٸندە 15 مىڭ ستۋدەنت رەسەيدە, 10 مىڭعا جۋىعى قىتايدا, قالعان 5 مىڭى ەۋروپا مەن اقش-تا بٸلٸم الۋدا.
مەملەكەت تاراپىنان قاراستىرىلعان بٸلٸم گرانتىنا قول جەتكٸزە الماعان تالاپكەرلەرگە دە شەت مەملەكەتتەردە بٸلٸم الۋدىڭ تٷرلٸ جولدارى جەتەرلٸك. مەسەلەن, بٷگٸندە ەلەمنٸڭ كەز كەلگەن ەلٸندە جاستاردىڭ بٸلٸم الۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى بار. وسىنداي باعدارلامالار ارقىلى قۇجاتتارىن رەسٸمدەپ, شەت مەملەكەتتەردە بٸلٸم الىپ جاتقان قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر دە از ەمەس. تٷرلٸ باعدارلامالار مەن ارنايى گرانتتار ارقىلى ەلٸمٸزدە بٸلٸم الىپ جاتقان شەتەلدٸك ستۋدەنتتەر دە بارشىلىق. بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ دەرەكتەرٸنە سٷيەنسەك, قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاقستاندا 7 مىڭعا جۋىق شەتەلدٸك ستۋدەنت بٸلٸم الۋدا.
شەتەلدە وقۋ سەن بە ەكەن?
قازاقستاندىق جاستار شەت مەملەكەتتە بٸلٸم الۋعا قۇمار, ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ مۇنداي ۇمتىلىسىن مەملەكەت تە قولداپ وتىر. ال الىپ قىتايدا شەتەلدە بٸلٸم الۋشىلارعا قويىلاتىن بەلگٸلٸ بٸر شەكتەۋلەر بار. اسپان استى ەلٸ جىلىنا وقۋ ماقساتىندا ازاماتتارىن جارتى نەمەسە بٸر جىلدىق بٸلٸم بەرۋ كۋرستارىنا عانا اتتاندىرىپ, شەكارا اسىرادى. ولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ – مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەر. 120 ميلليوننان استام حالقى بار جاپونييا مەملەكەتٸ دە جىلىنا 15-اق ازاماتتى شەتەلدە وقىتۋعا رۇقسات بەرەدٸ ەكەن. مۇنىڭ سىرى نەدە? حالقىنىڭ سانى قازاقستاننان ەلدەنەشە ەسە ارتىق بۇل مەملەكەتتەر ازاماتتارىن شەتەلدە وقىتۋدان نەگە قاشادى? ال قازاقستاندا بەرٸ كەرٸسٸنشە…
قازٸر ەلەمنٸڭ كەز كەلگەن نٷكتەسٸندە بٸلٸم الىپ جٷرگەن قازاقستاندىقتاردى كەزدەستٸرۋگە بولادى. شەت مەملەكەتتەردە بٸلٸم العان جاستار قازاقستانعا قانشالىقتى جاڭا يدەيالار مەن تىڭ جاڭالىقتار ەكەلۋدە? ولاردىڭ بارلىعى بٸردەي ەلٸمٸزدٸڭ مٷددەسٸ ٷشٸن قىزمەت ەتٸپ جٷر مە? دەگەنمەن شەتەلدە بٸلٸم الۋعا نيەتتٸ جاستاردى نازاردا ۇستاۋ اسا ماڭىزدى. سەبەبٸ سوڭعى ۋاقىتتا جات جۇرتتا بٸلٸم الىپ جٷرگەن كەيبٸر جاستاردىڭ تٷرلٸ كەلەڭسٸز جاعدايلارعا ۇشىراپ جٷرگەندٸگٸنەن جۇرت حاباردار. بٸلٸم ٸزدەپ كەتكەن كەي جاستاردىڭ تەمٸر تورعا قامالىپ, تٸپتٸ كەيبٸرٸنٸڭ جات اعىمنىڭ جەتەگٸندە كەتٸپ جاتقانىنا دا دەلەلدەر جەتكٸلٸكتٸ.
شەتەلدٸك ستۋدەنتتەردٸ قۋانا قارسى الاتىن مەملەكەتتەر اراسىندا كٶش باستاپ تۇرعانداردىڭ بٸرٸ – قىتاي. اسپان استى ەلٸنٸڭ پەكين ۋنيۆەرسيتەتٸندە شەتەلدٸك ستۋدەنتتەرگە ارنالعان شەكٸرتاقىلار كٶپتەپ بٶلٸنەدٸ. ەسٸرەسە, قىتاي تٸلٸ مۇعالٸمدەرٸن دايىنداۋعا باسا مەن بەرٸلەدٸ. قىتاي ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ تەحنيكالىق جەنە ەكٸمشٸلٸك بازالارىن جابدىقتاۋ, زەرتتەۋلەر جٷرگٸزٸپ, شەتەلدەن ماماندار شاقىرۋ ٷشٸن ٷكٸمەتتەن قوماقتى كٶلەمدە قاراجات الاتىن كٶرٸنەدٸ. ال اسپان استى ەلٸندە بٸلٸم الۋدىڭ اقىلى تٷرٸ جىلىنا 2 مىڭ دوللاردان اسپايدى. بٸراق بۇل ەلدە قىتاي تٸلٸن بٸلمەگەندەرگە بٸلٸم دە, قىزمەت تە جوق.
قازاق ستۋدەنتتەردٸڭ تاڭداۋى كٶپ تٷسەتٸن ەلدەردٸڭ بٸرٸ – چەحييا. بۇل ەلدە بٸلٸم الاتىن ستۋدەنتتەردٸڭ قاراسى قالىڭ. چەحييانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقيتىن قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر كٶبٸنەسە گۋمانيتارلىق عىلىمدار, شەت تٸلدەرٸ, حالىقارالىق قاتىناس, بيزنەسكە قاتىستى ماماندىقتار بويىنشا بٸلٸم الادى. ال جاپونييادا شەتەلدٸك ستۋدەنتتەر ٷشٸن ۆيزالىق تەرتٸپ جەڭٸلدەتٸلگەن, تۇرمىستىق جاعداي جاقسارتىلعان, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ باعدارلامالارى قاراستىرىلعان. جوعارى وقۋ ورىندارىندا بولاشاق ستۋدەنتتەرگە قويىلاتىن تالاپتار ەرتٷرلٸ بولۋى مٷمكٸن. كەي جەردە جالپىۇلتتىق بٸرىڭعاي ەمتيحان تاپسىرۋدى تالاپ ەتسە, كەي جەردە وقۋعا تٷسۋ ٷشٸن ارنايى سىناقتان ٶتۋ قاجەت بولادى. شەتەلدەن كەلەتٸن بارلىق ستۋدەنتتەرگە قويىلاتىن مٸندەتتٸ تالاپ – جاپون تٸلٸ بويىنشا بٸلٸكتٸلٸك ەمتيحانىن تاپسىردى دەگەن سەرتيفيكاتتىڭ بولۋى.
وڭتٷستٸك كورەيا – ستۋدەنتتەر سانى بويىنشا ەلەمدٸك كٶشباسشىلاردىڭ بٸرٸ. ۋنيۆەرسيتەتتەردە شەتەلدٸك وقۋ ورىندارىمەن ستۋدەنت الماسۋ باعدارلامالارى جاقسى جولعا قويىلعان. حالىقارالىق رەيتينگتەردەگٸ بەدەلٸن ارتتىرۋ ٷشٸن مەملەكەت شەتەلدٸك پروفەسسورلاردى كٶپتەپ شاقىرادى. مەملەكەتتٸك جوعارى وقۋ ورىندارىنا تٷسۋ ٷشٸن شەتەلدٸك ابيتۋريەنتتەر ەل ازاماتتارىمەن بٸردەي بٸرىڭعاي ەمتيحان جەنە TOPIK تەستٸن (Test of Proficiency in Korean) تاپسىرادى.
سينگاپۋردىڭ بٸلٸم جٷيەسٸ ەلەمدەگٸ ەڭ تيٸمدٸ جٷيە بولىپ سانالادى. مۇندا ەلەمدەگٸ ونداعان جەتەكشٸ ۋنيۆەرسيتەتتەر ٶز فيليالدارىن اشقان. ەل ٷكٸمەتٸ بٸلٸم سالاسىن دامىتۋعا قوماقتى قارجى قاراستىرادى. سينگاپۋردا وقۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى – اعىلشىن تٸلٸ, بريتاندىق بٸلٸم جٷيەسٸ, وقىتۋدىڭ ەلەمدٸك ستاندارتتارى, زاماناۋي ەكونوميكالىق تالاپتار, قاۋٸپسٸزدٸك جەنە ٶمٸر سٷرۋدٸڭ جوعارى دەڭگەيٸ. ال مالايزييادا بٸلٸم بەرۋدٸڭ حالىقارالىق ستاندارتىن بٸلٸم مينيسترلٸگٸ باقىلاپ وتىرادى. بارلىق جەكەمەنشٸك جەنە كەيبٸر مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقۋ اعىلشىن تٸلٸندە جٷرگٸزٸلەدٸ, سول ٷشٸن مالايزيياعا شەتەلدٸك ستۋدەنتتەر كٶپتەپ كەلٸپ, كٶپۇلتتى ستۋدەنتتٸك ورتا قالىپتاسقان. مالايزييالىق جەنە شەتەلدٸك جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى سەرٸكتەستٸك باعدارلامالارىنىڭ ارقاسىندا ستۋدەنتتەر ەڭ ٷزدٸك دەگەن ەلەمدٸك وقۋ ورىندارىنىڭ ديپلومدارىنا قول جەتكٸزە الادى.
ەۋروپالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەيتينگٸندە اۆسترييالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ دە بەدەلٸ جوعارى. مۇنداعى بٸلٸم نىساندارى مەن وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ ساپاسىن بٷكٸل ەلەم مويىندايدى. جالپى, اۆسترييا ٶزگە ەلدەردەن كەلەتٸن ستۋدەنتتەردٸ قۋانا قارسى الادى. سوندىقتان ەلدەگٸ ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقيتىن ستۋدەنتتەردٸڭ ٷشتەن بٸر بٶلٸگٸ – شەتەلدٸكتەر. ال اقش-تا بٸلٸم الۋدىڭ ٶز باسىمدىقتارى بار. اقش-تا ماماندىقتاردىڭ نەشە تٷرٸ كەزدەسەدٸ. تەحنولوگييالارى جەتٸك, تاڭداۋ مٷمكٸندٸگٸ كٶپ: قاي سەمەستردە, قانداي كۋرستاردى وقيتىنىن, قاي مۇعالٸممەن, قانشا ساعات وقيتىنىن ستۋدەنتتٸڭ ٶزٸ شەشەدٸ. بٸلٸم جٷيەسٸ جاھاندىق ٷردٸستەر مەن جالپىەلەمدٸك قۇندىلىقتارعا نەگٸزدەلگەن. سونىمەن قاتار, ستۋدەنت كامپۋستا ٶز بەتٸنشە كٷنٸن كٶرٸپ, ٶمٸرلٸك تەجٸريبە جيناقتايدى.
بٷگٸندە اتى اتالعان مەملەكەتتەردٸڭ بارلىعىندا دەرلٸك قازاقستان ازاماتتارى بار. ولاردىڭ بٸرٸ ارنايى مەملەكەتتٸك باعدارلاما ارقىلى بٸلٸمٸ مەن بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرىپ جاتسا, ەكٸنشٸلەرٸ ٶز قاراجاتتارىمەن ەلەمدٸك جوعارى وقۋ ورىندارىندا دەرٸس تىڭداپ جٷر. قانداي جاعدايدا دا سول جاستاردىڭ تەورييا مەن تەجٸريبەنٸ ۇشتاستىرعاننان كەيٸن, تۋعان ەلگە ورالىپ, قازاقستاننىڭ قارىشتاپ دامۋى ٷشٸن ەڭبەك ەتكەنٸن, تەر تٶككەنٸن قالايمىز. بٸراق ەلٸمٸزدەگٸ ۋنيۆەرسيتەتتەردٸ شەتكە ىسىرىپ, شەتەلدٸك وقۋ ورنىن تاڭداعان جاستاردىڭ تاڭداۋىنا شەك قويۋعا قاقىمىز جوق. تەك ەربٸر قازاقستاندىقتىڭ پاتريوتتىق سەزٸمٸ جوعارى بولسا دەيمٸز.
ەسەل ەنۋاربەك,
