سۋرەت: اشىق دەرەككٶز
2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا قازاقستاننىڭ قارجى مينيسترلٸگٸ سالىقتىق جەنە كەدەندٸك ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸ جاڭعىرتۋعا, مەملەكەتتٸك باقىلاۋدى جاقسارتۋعا جەنە مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋدى وڭتايلاندىرۋعا باسا نازار اۋداردى. نەگٸزگٸ جەتٸستٸكتەرگە دەكلاراتسييالاۋدىڭ جاڭا جٷيەسٸن ەنگٸزۋ, ترانسفەرتتٸك باعا بەلگٸلەۋگە باقىلاۋدى كٷشەيتۋ جەنە مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ تسيفرلاندىرۋ كٸرەدٸ. سونىمەن بٸرگە زاڭسىز ساتىپ الىنعان اكتيۆتەردٸ قايتارۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلۋدە, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" PrimeMinister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
سالىق سالۋ
2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا مەملەكەتتٸك بيۋدجەتكە 8,9 ترلن تەڭگە تٷستٸ.
سونىمەن قاتار جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى مەن تٶلەم قابٸلەتٸن قالپىنا كەلتٸرۋدٸڭ زاماناۋي ينستيتۋتىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلدٸ. جاڭا زاڭ ەنگٸزٸلگەن سەتتەن باستاپ 43 ملرد تەڭگە بەرەشەگٸ بار 13 مىڭنان استام ازامات بانكروت دەپ تانىلدى.
2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جەكە تۇلعالاردى جالپىعا بٸردەي دەكلاراتسييالاۋدىڭ ٷشٸنشٸ كەزەڭٸ باستالدى. بيزنەس قۇرىلىمدارى «كٸرۋ» دەكلاراتسيياسىن تاپسىرادى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا 1 ملن-نان استام ەسەپ قابىلداندى.
ەكسپورتتىق-يمپورتتىق وپەراتسييالار سالاسىنداعى ۆاليۋتالىق باقىلاۋ فۋنكتسيياسىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر كوميتەتٸنە بەرٸلدٸ. بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ورىندالماعان مٸندەتتەمەلەر مەسەلەلەرٸ بويىنشا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا $3,3 ملرد سوماسىنا 335 ماتەريال بەرٸلدٸ.
2024 جىلعى 25 ناۋرىزدا مەملەكەت باسشىسى سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلاردى باقىلاۋدى كٷشەيتۋگە باعىتتالعان ترانسفەرتتٸك باعا بەلگٸلەۋ تۋرالى زاڭعا ەنگٸزٸلگەن تٷزەتۋلەرگە قول قويدى. بۇل مەملەكەت كٸرٸستەرٸن جوعالتۋعا جول بەرمەۋگە جەنە ەكسپورتتالاتىن تاۋارلارعا ەدٸل نارىقتىق باعا بەلگٸلەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونىمەن قاتار ترانزيت ەلەۋەتٸ كٷشەيٸپ كەلەدٸ. ٷشٸنشٸ ەلدەرمەن ٶتكٸزۋ پۋنكتتەرٸنٸڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ 36%-عا ارتتى. 2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا 600 مىڭنان استام اۆتوكٶلٸك قۇرالدارى ٶتكٸزٸلدٸ, بۇل 2023 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 160 مىڭعا ارتىق.
مينيسترلٸك كەدەندٸك بيزنەس-پروتسەستەردٸ تسيفرلاندىرۋ مەن وڭتايلاندىرۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرۋدا. 2024 جىلدىڭ سەۋٸر ايىندا ەكسپرەسس-جٷكتەردٸ ەلەكتروندى دەكلاراتسييالاۋ جٷيەسٸ ٸسكە قوسىلدى. جىل سوڭىنا دەيٸن «كەدەن» اج جاڭا كەدەن جٷيەسٸن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ەنگٸزۋ جوسپارلانۋدا. جاڭا سالىق كودەكسٸنە قاتىستى جۇمىس جٷرگٸزٸلۋدە, ونىڭ ماقساتى – بيزنەس ٷشٸن قولايلى جاعداي جاساۋ جەنە سەرۆيستٸك قىزمەت كٶرسەتۋ مەن تسيفرلاندىرۋعا باعدارلاۋ.
مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ
2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا مەملەكەتتٸك باسقارۋدى جاقسارتۋداعى ماڭىزدى قادام 2024 جىلدىڭ 1 شٸلدەسٸندە كٷشٸنە ەنگەن «مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ تۋرالى» جاڭا زاڭنىڭ قابىلدانۋى بولدى.
بۇل زاڭ ساتىپ الىناتىن تاۋارلاردىڭ, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردٸڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا, رەسٸمدەردٸ جەڭٸلدەتۋگە جەنە پروتسەستەردٸ ودان ەرٸ اۆتوماتتاندىرۋعا باعىتتالعان. ساتىپ الۋلاردىڭ قوعامدىق مونيتورينگٸ, ولاردىڭ قورىتىندىسىنا شاعىمدانۋ تەرتٸبٸن قايتا قاراۋ جەنە ٶنٸم بەرۋشٸلەردٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن كٷشەيتۋ ٷشٸن جاڭا شارالار ەنگٸزٸلدٸ.
زاڭ مەرزٸمدەردٸ قىسقارتۋدى جەنە ساتىپ الۋ رەسٸمدەرٸن جەڭٸلدەتۋدٸ كٶزدەيدٸ, شاعىمداردى ۇيىمداستىرۋشىنىڭ ٶزٸ قارايدى, بۇل پروتسەستٸ جەدەلدەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ساتىپ الۋ قورىتىندىلارى سوتقا شاعىمدانعان جاعدايدا رەسٸمدەر توقتاتىلمايدى.
جوبالاۋدان باستاپ پايدالانۋعا بەرۋ ٷشٸن جوبانى باسىنان اياعىنا دەيٸن بٸر مەردٸگەر ٸسكە اسىراتىن قۇرىلىس ينستيتۋتىن ەنگٸزۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى.
بۇدان باسقا, وففتەيك-كەلٸسٸمشارتتاردى پايدالانا وتىرىپ, تاۋارلاردى كەپٸلدەندٸرٸلگەن ساتىپ الۋ ەنگٸزٸلۋدە, ال قوسالقى مەردٸگەرلٸككە بەرٸلەتٸن جۇمىس كٶلەمٸ 50%-دان 30%-عا دەيٸن قىسقاردى.
ۇلتتىق كومپانييالار مەن «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ ساتىپ الۋلارىن بٸرٸكتٸرەتٸن بٸرىڭعاي ساتىپ الۋ پلاتفورماسىن قۇرۋ ماڭىزدى جاڭالىق بولدى. اتالعان پلاتفورما ساتىپ الۋ تۋرالى اقپارات پەن پروتسەدۋرالارعا بٸرىڭعاي قول جەتكٸزۋدٸ قامتاماسىز ەتەدٸ, پروتسەستەردٸ ەدەۋٸر جەڭٸلدەتٸپ, جەدەلدەتەدٸ.
2024 جىلعى ناۋرىزدا وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸ قولداۋ شارالارى قابىلداندى, ونىڭ ٸشٸندە 30% مٶلشەرٸندە مٸندەتتٸ اۆانس تٶلەۋ, قامتاماسىز ەتۋدٸڭ بارلىق تٷرلەرٸنەن بوساتۋ جەنە مٸندەتتەمەلەردٸ تيٸسٸنشە ورىنداماعانى ٷشٸن تۇراقسىزدىق ايىبىن شارت سوماسىنان 10%-دان 3%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋ قاراستىرىلعان.
مەملەكەتتٸك اۋديت
بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىقتا 2 ترلن تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتىنا 847 اۋديتورلىق ٸس-شارا ٶتكٸزٸلدٸ. شامامەن 218 ملرد تەڭگە سوماسىنا قارجىلىق بۇزۋشىلىق انىقتالدى. 174 ملرد تەڭگەگە بۇزۋشىلىق جويىلدى. مينيسترلٸك اۋديتتٸڭ تسيفرلىق قۇرالدارىن كەڭەيتە وتىرىپ, بيۋدجەت قاراجاتىن, مەملەكەتتٸك جەنە كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور اكتيۆتەرٸن باسقارۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرۋدا.
تەكسەرۋ كوميسسييالارىنىڭ تٶراعالارى مەن مٷشەلەرٸنٸڭ لاۋازىمدارىنا كانديداتتى ٸرٸكتەۋ تەرتٸبٸ مەن باعالاۋ ٶلشەمشارتتارىن بەكٸتە وتىرىپ, تەكسەرۋ كوميسسييالارىنىڭ قىزمەتٸن جەتٸلدٸرۋ جٶنٸندە زاڭنامالىق شارالار قابىلداندى.
«ۇلتتىق قور – بالالارعا» جوباسى
2024 جىلدىڭ اقپان ايىندا قازاقستاندىق بالالار ۇلتتىق قوردان العاشقى تٶلەمدەردٸ الدى. پرەزيدەنت باستاماشىلىق ەتكەن «ۇلتتىق قور – بالالارعا» جوباسى ۇلتتىق قوردىڭ جىل سايىنعى ينۆەستيتسييالىق تابىسىنىڭ 50%-ىن 18 جاسقا دەيٸنگٸ بالالاردىڭ جيناقتاۋشى شوتتارىنا اۋدارۋدى كٶزدەيدٸ. ولاردى پايدالانۋدىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى – تۇرعىن ٷي جاعدايىن جاقسارتۋ جەنە بٸلٸم الۋعا اقى تٶلەۋ.
بىلتىر ەلەۋمەتتٸك جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ بويىنشا كٶپ جىلدىق تەجٸريبەنٸ ەسكەرە وتىرىپ, تيٸستٸ زاڭ قابىلداندى, وپەراتور رەتٸندە بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى انىقتالدى.
بيىل 18 جاسقا تولعان بالالارعا $100,05 ەسەپتەلدٸ. 2023 جىلعى 31 جەلتوقسانداعى جاعداي بويىنشا 18 جاسقا دەيٸنگٸ بالالاردىڭ جالپى سانى 6,9 ملن ادامدى قۇرادى. اۋدارىمداردى egov.kz پلاتفورماسى مەن enpf.kz سايتىنان باقىلاۋعا بولادى.
بجزق دەرەكتەرٸنە سەيكەس, 1 شٸلدەگە قاراي تۇرعىن ٷي جاعدايىن جاقسارتۋعا جەنە بٸلٸم بەرۋ اقىسىن تٶلەۋگە 16,6 مىڭ ٶتٸنٸم بەرٸلدٸ, ونىڭ ٸشٸندە 13 مىڭعا جۋىعى جالپى سوماسى $1,3 ملن-عا ورىندالدى. بالالارعا كەلەسٸ قاراجات ەسەپتەۋ 2025 جىلدىڭ اقپانىنا جوسپارلانعان.
زاڭسىز ساتىپ الىنعان اكتيۆتەردٸ قايتارۋ
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى شەڭبەرٸندە زاڭسىز ساتىپ الىنعان اكتيۆتەردٸ مەملەكەتكە قايتارۋ جەنە ولاردى ەكونوميكالىق اينالىمعا تارتۋ بويىنشا جۇمىس باستالدى.
اكتيۆتەردٸ قايتارۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستى باس پروكۋراتۋرا جانىنان ارنايى قۇرىلعان كوميتەت تٸكەلەي اتقارادى. قارجى مينيسترلٸگٸ وسى اكتيۆتەردٸ باسقارۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك جەنە ەكونوميكالىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋعا قاراجات باعىتتاۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزۋدە.
بارلىق قاجەتتٸ زاڭنامالىق بازا قابىلدانىپ, ارنايى مەملەكەتتٸك قور اشىلدى, وندا قايتارىلعان اكتيۆتەردٸ ساتۋدان تٷسكەن قاراجات, سونداي-اق زاڭدى جٷزەگە اسىرۋ شەڭبەرٸندە تٸكەلەي تٷسەتٸن اقشا قاراجاتى جيناقتالاتىن شوت اشىلدى.
بارلىق قايتارىلعان قاراجات بۇدان ەرٸ ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك جوبالاردى ٸسكە اسىرۋعا باعىتتالادى, قازاقستان ەكونوميكاسىنا جۇمىس ٸستەيتٸن بولادى.
تسيفرلاندىرۋ جەنە مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر
قازاقستاننىڭ قارجى مينيسترلٸگٸ مەملەكەتتٸك قارجىنىڭ تسيفرلى ەكوجٷيەسٸ ٷشٸن جاڭا قۇرىلىمدى ەزٸرلەدٸ. ول مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن كەسٸپكەرلەردٸڭ تسيفرلى پروفيلٸن قۇرۋدى قامتيدى. بيۋدجەتتٸ جوسپارلاۋدىڭ اقپاراتتىق جٷيەسٸ شەڭبەرٸندە ەربٸر جوباعا ٶتپەلٸ ID-نٶمٸر بەرٸلەتٸن بولادى, بۇل ونىڭ ٸسكە اسىرىلۋىن باسىنان اياعىنا دەيٸن باقىلاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بيۋدجەت قاراجاتىن تيٸمدٸ پايدالانۋعا باقىلاۋدى جاقسارتادى.
سونداي-اق «جوسپارلاۋ جەنە ساتىپ الۋ كەزٸندە نارىقتى تالداۋ» قۇرالى جٷزەگە اسىرىلادى, ول ارتىق جوسپارلاۋدى بولدىرماۋعا جەنە كوممەرتسييالىق ۇسىنىستاردى قولدانۋ قاجەتتٸلٸگٸن بولدىرماي, پروتسەستٸ جەڭٸلدەتۋگە كٶمەكتەسەدٸ. «بۋحگالتەرلٸك وپەراتسييالار دەرەكتەرٸنٸڭ بٸرىڭعاي قويماسى» جوباسى بارلىق قارجىلىق وپەراتسييانىڭ بٸرىڭعاي ەسەبٸن قامتاماسىز ەتەدٸ. 2023 جىلى جٷيەگە ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگاندار قوسىلدى, ال بيىل جەرگٸلٸكتٸ ورگاندار دا قوسىلادى.
مينيسترلٸك سونىمەن قاتار تاسىمالداۋشىلار ٷشٸن ٶزبەكستان اۋماعىنان ٶتۋگە رۇقسات بەرۋدٸ جەڭٸلدەتتٸ. 2024 جىلعى 15 سەۋٸردەن باستاپ قازاقستان مەن ٶزبەكستاننىڭ اقپاراتتىق جٷيەسٸن ينتەگراتسييالاۋدىڭ ارقاسىندا پروتسەسس تولىعىمەن اۆتوماتتاندىرىلىپ, تسيفرلى فورماتقا اۋىستىرىلدى. پيلوتتىق جوبا ٸسكە قوسىلعان سەتتەن باستاپ 28 ناۋرىزدا شرب-نىڭ 11,2 مىڭ رۇقساتى بەرٸلدٸ.
ماۋسىم ايىنان باستاپ egov.kz جەنە ە-ليتسەنزييالاۋ پورتالىندا مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر ٷشٸن تٶلەم رەسٸمٸ جەڭٸلدەتٸلدٸ. ەندٸ پايدالانۋشىلارعا كٶپتەگەن مەلٸمەتتٸ تولتىرۋدىڭ قاجەتٸ جوق, بۇل قاتەلٸك قاۋپٸن ازايتادى جەنە تٶلەم پروتسەسٸن جەڭٸلدەتەدٸ. دەرەكتەمەلەردٸ اۆتوماتتى تٷردە قويۋ قازٸر 198 اقىلى مەملەكەتتٸك قىزمەت ٷشٸن جارامدى.2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا سالىق رەجيمٸن ٶزگەرتۋ ٷشٸن جاڭا سەرۆيس ٸسكە قوسىلدى, ول ققس بويىنشا شەكتەن اسىپ كەتۋ جەنە بانكتٸڭ موبيلدٸ قوسىمشاسى ارقىلى رەجيمدٸ ٶزگەرتۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋرالى ەسكەرتەدٸ. بۇل ايىپپۇلدار مەن سالىق تٶلەۋشٸلەردٸڭ قولايسىزدىعىن بولدىرماۋعا كٶمەكتەسەدٸ.
قارجى مينيسترلٸگٸ 48 مەملەكەتتٸك قىزمەت كٶرسەتەدٸ, ونىڭ 44-ٸ ەلەكتروندى تٷردە ۇسىنىلادى. 2024 جىلدىڭ العاشقى التى ايىندا 11,5 ملن مەملەكەتتٸك قىزمەت كٶرسەتٸلدٸ. ولارعا سمارتفون ارقىلى قول جەتكٸزۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلۋدە. «eGov mobile» موبيلدٸ قوسىمشاسىندا سالىق جەنە كەدەن باعىتتارى, سونداي-اق اۋديتورلىق قىزمەت بويىنشا 22 مەملەكەتتٸك قىزمەت قولجەتٸمدٸ.
