بٷگٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ ە. ساعاديەۆ پەن مەدەنيەت جەنە سپورت ۆيتسە-مينيسترٸ ا. رايىمقۇلوۆا تٸلدەردٸ دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ 2011–2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ ٸسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى باياندادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
ا. رايىمقۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, ەلٸمٸزدٸڭ تٸل ساياساتى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تٸل تۋرالى» زاڭى مەن تٸلدەردٸ دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ 2011–2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنا سەيكەس جٷزەگە اسىرىلادى.
مەملەكەتتٸك باعدارلاما پرەزيدەنتتٸڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا كٶرسەتٸلگەن مٸندەتتەردٸ ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا قازاق تٸلٸن لاتىن گرافيكاسىنا كەزەڭ-كەزەڭٸمەن كٶشٸرۋدٸ تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ, ورفوگرافييانى جەتٸلدٸرۋ, ونىڭ كٶپشٸلٸككە قولجەتٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ مٸندەتتەرٸمەن تولىقتىرىلدى. باعدارلامادا 9 ينديكاتور مەن 12 نەتيجەلٸ كٶرسەتكٸشكە قول جەتكٸزۋ قاراستىرىلعان.
قازٸرگٸ ۋاقىتقا دەيٸن مەملەكەتتٸك باعدارلاما اياسىندا بٸرقاتار ٸس-شارالار جٷزەگە اسىرىلدى. ەل بويىنشا مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸ ٷش تٸلدە وقىتۋ جۇمىسى بەلسەندٸ جٷرٸپ جاتىر. قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى مەملەكەتتٸك باسقارۋ اكادەميياسى مەن بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ اراسىنداعى ٶزارا تٷسٸنٸستٸك تۋرالى كەلٸسٸمگە سەيكەس, بيىلعى جىلى ورتالىق اتقارۋشى ورگانداردان تٸل وقىتۋ كۋرسىنا 558 ادام (2017 جىلى – 610 ادام) قاتىسقان. قازاقستاندىقتاردىڭ لينگۆيستيكالىق كاپيتالىن ساقتاۋ ماقساتىندا 2018 جىلى 26 ەتنوستىڭ انا تٸلٸن وقۋىنا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كٶرسەتٸلدٸ (2017 جىلى – 225).
ەلٸمٸز بويىنشا 1 مەملەكەتتٸك جەنە 88 ايماقتىق تٸلدەردٸ وقىتۋدىڭ ۇلتتىق ورتالىقتارى جۇمىس ٸستەيدٸ. وقىتۋ ورتالىقتارى «تٸل تۋرالى» زاڭعا سەيكەس تiل وقىتۋ كۋرستارىن ۇيىمداستىرادى. 2018 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا بۇل ورتالىقتاردا 42 مىڭنان استام ادام بٸلٸم العان. «قازتەست» جٷيەسٸ نەگٸزٸندە قازاق تٸلٸن بٸلۋ دەڭگەيٸن انىقتاۋ ماقساتىندا 2018 جىلدىڭ 7 ايىندا 52 مىڭ 245 ادام تەستٸلەۋدەن ٶتكەن. ونىڭ ٸشٸندە مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەر سانى — 20 057 ادام.
«بيىلعى جىلدىڭ 9 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتٸك تٸلدەگٸ جالپى قۇجاتاينالىمنىڭ ٷلەسٸ 93% بولدى. ونىڭ ٸشٸندە ورتالىق اتقارۋشى ورگانداردا — 91%, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردا — 95%, ال ۇلتتىق كومپانييالاردا 46%-دى كٶرسەتتٸ», — دەدٸ ا. رايىمقۇلوۆا.
مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان «Tilalemi.kz» پورتالى, «Atau.kz» ونوماستيكالىق بازاسى, «Emle.kz» ورفوگرافييالىق بازاسى, «تermincom.kz» بازاسى, «Tilmedia.kz» ٷش تٸلدٸ سايتى, بالالارعا ارنالعان «Balatili.kz» جەنە بارلىق سالا قۇجاتتارىنىڭ قازاقشا ٷلگٸسٸ مەن قاتەسٸز تولتىرۋ نۇسقاۋلىعى بەرٸلگەن «Qujat.kz» سايتتارى جۇمىس جاساۋدا.
سونداي-اق, ا. رايىمقۇلوۆانىڭ مەلٸمدەۋٸنشە, مينيسترلٸك بٷگٸنگە دەيٸن بەكٸتٸلگەن تەرميندەرگە مونيتورينگ جٷرگٸزگەن. بەكٸتٸلگەن 21 مىڭ تەرميننٸڭ 40,8%-ى — تٶل تەرميندەر بولسا, ال 59,2%-ى كٸرمە جەنە ارالاس تەرميندەر ەكەن.
بۇل رەتتە تٸلٸمٸزدٸڭ تازالىعىن ساقتاپ, ونى عىلىمي تٸلگە اۋدارۋ ٷشٸن تەرميندەردٸڭ پرينتسيپتەرٸ مەن قولدانبالى تەرمينتانۋدىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتتەرٸن ايقىنداۋ مەسەلەسٸ قولعا الىندى. تەرميندەردٸ بەكٸتۋمەن قر ٷكٸمەتٸ جانىنداعى رەسپۋبليكالىق تەرمينولوگييالىق كوميسسييا اينالىسادى.
ا. رايىمقۇلوۆا شەت تٸلٸنەن ەنگەن بٸرقاتار تەرميندەردٸڭ قازاق تٸلٸندەگٸ نۇسقالارى قايتا سەيكەستەندٸرٸلگەنٸن جەنە الدا بۇل جۇمىس جالعاسىن تاباتىنىن ايتتى.
سونىمەن قاتار, ونوماستيكالىق جۇمىستار دا قارقىندى جٷرٸپ جاتىر. 2018 جىلدىڭ ٸ جارتىجىلدىعىندا ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ 726 ۇسىنىسى قارالىپ, بٸرقاتار ۇسىنىستارعا وڭ قورىتىندى بەرٸلگەن.
ٶز كەزەگٸندە بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ ە. ساعاديەۆ «مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ۆ-1 دەڭگەيٸندە مەڭگەرگەن مەكتەپ تٷلەكتەرٸنٸڭ ٷلەسٸ» ينديكاتورى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان ٸس-شارالار تۋرالى باياندادى. باعدارلامادا مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ۆ-1 دەڭگەيٸندە مەڭگەرگەن مەكتەپ تٷلەكتەرٸنٸڭ ٷلەسٸن 2019 جىلى 90%-عا جەتكٸزۋ كٶزدەلگەن.
مينيسترلٸكتٸڭ ارنايى بۇيرىعىنا سەيكەس 11-سىنىپتىڭ بٸلٸم الۋشىلارى مەملەكەتتٸك بٸتٸرۋ ەمتيحاندارىن تاپسىرۋ بارىسىندا مٸندەتتٸ تٷردە انا تٸلٸ جەنە ەدەبيەتٸنەن جازباشا تٷردە ەمتيحان تاپسىرادى. ورىس, ٶزبەك, ۇيعىر جەنە تەجٸك تٸلدەرٸندە وقىتاتىن مەكتەپتەردە قازاق تٸلٸنەن تەستٸلەۋ ٶتكٸزٸلەدٸ. «قازاق تٸلٸ» بويىنشا «4»-تٸك باعا تٸلدٸ مەڭگەرۋدٸڭ ۆ1 دەڭگەيٸنە, ال «5»-تٸك باعاسى تٸلدٸ مەڭگەرۋدٸڭ ۆ2 دەڭگەيٸنە سەيكەس كەلەدٸ.
2018 جىلى 45 مىڭنان اسا مەكتەپ تٷلەگٸ «4» جەنە «5» باعاسىن العان, بۇل — 90 پايىزدىق كٶرسەتكٸش. وسىلايشا, بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ اقپاراتىنا سەيكەس, ينديكاتور ورىندالىپ وتىر.
ە. ساعاديەۆ مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ تاپسىرىسى شەڭبەرٸندە وقىتىلاتىن بولاشاق قازاق تٸلٸ ماماندارىن وقىتۋ بارىسى تۋرالى دا ايتىپ كەتتٸ. 2018/2019 وقۋ جىلىنا «قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ» ماماندىعىنا 596 ورىن مەملەكەتتٸك تاپسىرىسى بەرٸلدٸ, ونىڭ ٸشٸندە باكالاۆرياتقا — 405, ماگيستراتۋراعا — 170, دوكتورانتۋراعا — 21 ورىن.
بٷگٸندە «بالاباقشا – مەكتەپ – كوللەدج – جوعارى وقۋ ورنى» مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ٷزدٸكسٸز وقىتۋ جٷيەسٸن ەنگٸزۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا.
وتىرىس بارىسىندا ٶڭٸرلەردەگٸ تٸلدەردٸ دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ 2011–2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ ٸسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ن. نوعاەۆ, پاۆلودار وبلىسى ەكٸمٸ ب. باكاۋوۆ, باتىس قازاقستان وبلىسى ەكٸمٸ ا. كۋلگينوۆ, ماڭعىستاۋ وبلىسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى ش. يلمۇحانبەتوۆا جەنە الماتى قالاسى ەكٸمنٸڭ ورىنباسارى م.ا. ا. ماديەۆ باياندادى.
مەسەلەنٸ قاراستىرۋدى قورىتىندىلاي كەلە, پرەمەر-مينيستر وقۋ ورتالىقتارىنىڭ سانى سۇرانىسقا بايلانىستى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ەگەر جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار وقىتۋ ٷشٸن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر بٶلەتٸن بولسا, وندا كەسٸپكەرلەر تاراپىنان دا قىزىعۋشىلىق تۋادى. سوندا وقىتۋ ورتالىقتارىنىڭ دا سانى ارتادى. وسى تۇستا باعدارلامانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى مەملەكەتتٸك تٸلدٸ مەڭگەرگەن ادامداردىڭ سانىن ارتتىرۋ ەكەنٸ اتالىپ ٶتٸلدٸ.
مينيسترلەردٸڭ اقپاراتى بويىنشا, تٸلدەردٸ دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن جٷزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان ٸس-شارالار شەڭبەرٸندە جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. مەملەكەتتٸك باعدارلامانىڭ مەرزٸمٸ جاقىندا اياقتالۋىنا بايلانىستى مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنە مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرلەسە 2020–2024 جىلدارعا ارنالعان تٸلدەردٸ دامىتۋ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ جوباسىن ەزٸرلەۋ تاپسىرىلدى.
