فوتو: مەدي سالىق, zhaikpress.kz
كەڭەستٸك دەۋٸرمەن سالىستىرعاندا ەلٸمٸزدەگٸ قازٸرگٸ كٸتاپ وقۋ ٷردٸسٸ كەنجەلەپ تۇرعانى راس. بٸراق سوڭعى جىلدارى باسپا بيزنەسٸنە ازداپ «جان بٸتكەلٸ» قالىڭ كٶپشٸلٸكتٸڭ دە كٸتاپقۇمارلىعى ارتا باستادى. دەسە دە بۇل باعىتتاعى ەلەۋەتٸمٸزدٸ ەلەم ەلدەرٸمەن قاتار قويساق, قازاقستاندىقتاردىڭ كٸتاپ وقۋ كٶرسەتكٸشٸ ەلدەقايدا تٶمەن, دەپ حابارلايدى Ult.kz.جالپى, ٶركەنيەتتٸ ەلدەردەگٸ ستراتەگييالىق باسىمدىقتار قاتارىندا ادامي كاپيتالدى دامىتۋ مەسەلەلەرٸ ويىپ تۇرىپ ورىن العان. سونىڭ ٸشٸندە كٸتاپ وقۋ مەدەنيەتٸن ٸلگەرٸلەتۋگە ٷلكەن كٷش جۇمسالادى. مەسەلەن وسى باعىتتا تيٸمدٸ ساياسات جٷرگٸزگەنٸنٸڭ ارقاسىندا بىلتىر اقش, ۇلىبريتانييا, فرانتسييا جەنە يتالييا ەڭ كٶپ كٸتاپ وقيتىن مەملەكەتتەر قاتارىنان تابىلدى.
ال ٶزٸمٸز ورنالاسقان ازييادا قىتايلىقتار جىلىنا – 154, جاپوندار – 135, كورەيلەر 125 ساعاتىن كٸتاپ وقۋعا ارنايدى ەكەن. قازاقستاننىڭ بۇل كٶرسەتكٸشٸ ەۋپٸرٸممەن ەيتەۋٸر 65 ساعاتتى ەرەڭ تولتىرىپ وتىر.
PIRLS-2021 حالىقارالىق زەرتتەۋٸنٸڭ قورىتىندىسى قازاقستاندىق وقۋشىلاردىڭ وقۋ ساۋاتتىلىعىن ورتاشا دەڭگەي دەپ كٶرسەتكەن. دەسە دە مۇنى 2016 جىلمەن سالىستىرار بولساق, نەبەرٸ بەس جىلدا 32 بالل تٶمەن كەتٸپپٸز. مۇنىڭ سەبەبٸن بىلتىردان بەرٸ مەجٸلٸس مٸنبەرٸندە كٸتاپحانا مەسەلەسٸن كٶتەرٸپ كەلە جاتقان دەپۋتات نۇرسۇلتان بايتٸلەسوۆتەن سۇراپ كٶردٸك. ونىڭ ايتۋىنشا, جۇرتتى قىزىقتىرارلىق ٸس-شارالاردىڭ از ۇيىمداستىرىلۋى جەنە تسيفرلىق دەۋٸردٸڭ دە ىقپالى باستى سەبەپ بولىپ وتىرعان كٶرٸنەدٸ.
«قىسقاشا فورماتتاعى كونتەنتكە ٷيرەنگەن كٶپشٸلٸك ينتەرنەتتە ورتا ەسەپپەن نەبەرٸ 55 سەكۋند قانا وقۋعا ۋاقىت بٶلەدٸ. بۇل تەرەڭ ويلاۋ مەن بٸلٸمدٸ دامىتۋعا جەتكٸلٸكسٸز. سونىمەن قاتار ەلٸمٸزدەگٸ كٸتاپحانالاردىڭ جاي-كٷيٸ دە ٶزەكتٸ مەسەلە كٷيٸندە قالىپ وتىر. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا مەن كٸتاپ قورلارى جاڭارتۋدى قاجەت ەتەدٸ, ال زاماناۋي فورماتتاعى كٸتاپحانالار – ساناۋلى. كٶپ جەردە وقىرماندار ٷشٸن جايلى ورتا, كوۆوركينگ ايماقتارى مەن تسيفرلىق قىزمەتتەر جەتكٸلٸكسٸز. ٶتكەن جىلى جولدانعان دەپۋتاتتىق ساۋالىمدا وسى سالانىڭ جۇمىسىن ٷيلەستٸرۋگە, دامىتۋعا جاۋاپتى ورتالىق ورگاننىڭ قۇرىلىمدىق فۋنكتسييالارىن قايتا قاراۋدى ۇسىنعان ەدٸم, بٸراق بٷگٸنگٸ تاڭدا تيٸستٸ ٶزگەرٸستەر بايقالماي وتىر», – دەيدٸ مەجٸلٸس دەپۋتاتى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بٸرقاتار دامىعان ەلدەردە, ايتالىق, تٷركييا مەن فينلياندييادا «حالىقتىق كٸتاپحانالار» جەلٸسٸن جاڭعىرتىپ, تەۋلٸك بويى جۇمىس ٸستەيتٸن, وقۋ, پٸكٸرتالاس, شىعارماشىلىق ٷشٸن زاماناۋي كەڭٸستٸكتەر ۇسىناتىن ورتالىقتار قۇرىلعان ەكەن. بۇلار تەك كٸتاپ الۋ ورنىنا ەمەس, مەدەني ٸس-شارالار, كٶرمەلەر مەن شەبەرلٸك ساباقتارى ٶتەتٸن ينتەللەكتۋالدى حاب قىزمەتٸن دە اتقارادى.
«ودان بٶلەك, جاپونييادا مەكتەپ باعدارلاماسىنا «تاڭعى وقۋ» دەستٷرٸن ەنگٸزگەن. ەر كٷننٸڭ باسىندا 15-20 مينۋت بويى بٷكٸل مەكتەپ ۇجىمىمەن بٸرگە كٸتاپ وقۋ مٸندەتتٸ. بۇل وقۋشىلاردىڭ كونتسەنتراتسيياسىن ارتتىرىپ, وقۋ داعدىسىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەدٸ. حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىمال تەجٸريبەلەر قاتارىندا مەكتەپ پەن كٸتاپحانالاردا اپتاسىنا بٸرنەشە رەت 20-30 مينۋتتىق ۇجىمدىق ٷنسٸز وقۋ داعدىسى جاقسى جولعا قويىلعان», – دەگەن ن.بايتٸلەسوۆ قازاقستاندا دا ۇقساس فورماتتاعى ساباقتار مەن دەستٷرلەردٸ ەنگٸزۋ قاجەتتٸگٸن العا تارتتى.
اتالعان مەسەلەلەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, دەپۋتات ەلٸمٸزدە كٸتاپقا قىزىعۋشىلىق مەدەنيەتٸن دامىتۋ ماقساتىندا كٶپتەگەن ٸس-شارا قولعا الىنۋ كەرەكتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
«بٸرٸنشٸدەن, بارلىق وقۋ ورىندارىندا عىلىمي نەگٸزدەلگەن وقۋ ەدٸستەرٸن ەنگٸزٸپ, كٸتاپ وقۋدى كٷندەلٸكتٸ دەستٷرگە اينالدىرۋىمىز كەرەك. ەكٸنشٸدەن, كٸتاپحانالار جەلٸسٸن جاڭعىرتىپ, زاماناۋي ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرىپ, تۇراقتى تٷردە «كٸتاپ اپتالىعى», «بٸر ادام – بٸر كٸتاپ» سيياقتى جوبالاردى ٶتكٸزۋ ارقىلى ەلدٸڭ نازارىن كٸتاپ وقۋعا اۋدارعان ابزال. ٷشٸنشٸدەن, جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە تۇرعىندار اراسىندا وقۋ سايىستارىن, ەدەبي بايقاۋلار ۇيىمداستىرىپ, وقۋشىلار مەن ەرەسەكتەردٸڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋدى جولعا قويۋ قاجەت», – دەيدٸ مەجٸلٸس دەپۋتاتى ن.بايتٸلەسوۆ.
جالپى ەلٸمٸزدە 2007 جىلدان بەرٸ «بٸر ەل – بٸر كٸتاپ» اكتسيياسى ٶتكٸزٸلٸپ كەلەدٸ. بۇل جوبا سول جىلى ۇلى ابايدىڭ قاراسٶزدەرٸن وقۋمەن باستالعان. جىل سايىن قولعا الىنىپ, بارىنشا كەڭ اۋقىمدا ٶتكٸزٸلٸپ جٷرگەن اكتسييا اياسىندا وسى كٷنگە دەيٸن قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ ەڭ تاڭداۋلى دەگەن 51 اقىن-جازۋشىسىنىڭ ٷزدٸك شىعارمالارى وقىرمان قاۋىمعا ۇسىنىلىپ, ناسيحاتتالدى.
بىلتىر كٸتاپسٷيەر قاۋىم كٶرنەكتٸ قازاق جازۋشىسى, بالالار ەدەبيەتٸنٸڭ كلاسسيگٸ, 100 جىلدىعى يۋنەسكو كٶلەمٸندە اتالىپ ٶتكەن بەردٸبەك سوقپاقباەۆتىڭ شىعارمالارىن وقىدى.
استاناداعى ۇلتتىق اكادەمييالىق كٸتاپحانانىڭ مەلٸمەتٸنە سٷيەنە وتىرىپ, اكتسييانىڭ بىلتىرعى قورىتىندىسىنا كٶز جٷگٸرتسەك, ەلٸمٸزدەگٸ وبلىستىق, اۋداندىق, قالالىق جەنە اۋىلدىق كٸتاپحانالار كٶرنەكتٸ جازۋشى ب.سوقپاقباەۆتىڭ شىعارمالارىن ناسيحاتتاۋ ٷشٸن تٷرلٸ يننوۆاتسييالىق فورماتتا 10021 مەدەني-رۋحاني ٸس-شارا ۇيىمداستىرىپ, وعان 234 922 اۋديتورييا قاتىسقان ەكەن.
ال بيىل ەل بولىپ وقيتىن كٸتاپتار دا كٶپشٸلٸككە جىل باسىندا-اق بەلگٸلٸ بولىپ قويعان. توپ قالامگەردٸڭ ٸشٸنەن كوميسسييا مٷشەلەرٸ قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ پوەزييا جەنە پروزا جانرىنان ەكٸ اۆتوردى وقۋ تۋرالى بٸر توقتامعا كەلدٸ. پروزا جانرى بويىنشا كٶپشٸلٸك داۋىسپەن ۇلتىمىزدىڭ كٶرنەكتٸ جازۋشىسى, اقىن, سىنشى, اۋدارماشى, سۋرەتكەر تەكەن ەلٸمقۇلوۆتىڭ شىعارمالارىن وقۋ ۇسىنىلسا, پوەزييا بويىنشا مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ يەگەرٸ, كٶرنەكتٸ اقىن, بيىل 90 جىلدىق مەرەيتويى اتالىپ ٶتەتٸن جۇمەكەن نەجٸمەدەنوۆتٸڭ شىعارمالارى تاڭدالدى.
دەسەك تە كٸتاپ وقۋ بٶلەك, ال سول كٸتاپتى ٶندٸرۋ, ونىڭ اۆتورلارىنا جاعداي جاساۋ, كٸتاپحانالاردىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتٸپ, وقىرمانعا قولايلى جاعداي تۋعىزۋ ٸسٸ دە ٶز الدىنا ٷلكەن شارۋا.
سوندىقتان دا بولار, بۇل مەسەلە ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ مٸنبەرٸندەگٸ باياندامالاردا ايتىلىپ, پرەزيدەنت دەڭگەيٸندە تالقىلانا باستادى. ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ٶتكەن جىلعى اتىراۋداعى ٷشٸنشٸ وتىرىسىندا بۇل مەسەلەگە قاسىم-جومارت توقاەۆ ايرىقشا توقتالعان.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن كٶكشە تٶرٸندەگٸ بۋرابايدا ٶتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ IV وتىرىسىندا مەجٸلٸس دەپۋتاتى, قۇرىلتاي مٷشەسٸ جۇلدىز سٷلەيمەنوۆا بٸزگە كٸتاپحانا مەسەلەسٸ قالاي شەشٸلٸپ جاتقانىن ايتتى. دەپۋتاتتىڭ سٶزٸنەن ۇققانىمىز, كٸتاپ وقۋدى ناسيحاتتاۋمەن قاتار كٸتاپحاناشىلاردىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن دا زاڭمەن رەتتەپ, جاعدايىن جاساعان جٶن.
«بيىل كٸتاپ وقۋ كٷنٸ اتالىپ ٶتەتٸنٸ بەلگٸلٸ بولدى. سونىمەن قاتار كٸتاپ اۆتورلارىنا, باسپاگەرلەرگە گرانتتى زاڭمەن بەلگٸلەۋ مەسەلەسٸ شەشٸلٸپ جاتىر. بۇل دا ۇلتتىق قۇرىلتايدا كٶتەرٸلٸپ, قابىلدانعان وڭ شەشٸمدەردٸڭ بٸرٸ. بٸراق بۇل مەسەلەنٸ تۇتاس, كەشەندٸ تٷردە دامىۋ ٷشٸن بٸزگە مەملەكەتتٸك باعدارلاما كەرەك. بۇل جەردە كادر دايارلاۋ ٸسٸنە جاڭاشا كٶزقاراسپەن قاراۋىمىز قاجەت. بٷگٸنگٸ تاڭدا بٸزدە كٸتاپحاناشىلار قىزدار ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە وقىتىلىپ, ولار ەسكٸرگەن باعدارلامامەن بٸلٸم الىپ جاتىر. سوندىقتان وسى مەملەكەتتٸك باعدارلامانىڭ اياسىندا مەكتەپتە جۇمىس ٸستەيتٸن كٸتاپحاناشىلاردى پەداگوگ كٸتاپحاناشىلار, قوعامدىق كٸتاپحانالاردا ەڭبەك ەتەتٸندەردٸ مەدەنيەت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ, سونىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەتتەردە, عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىندا, سيرەك كەزدەسەتٸن كٸتاپ قورلارىندا كٸتاپ دەرەكتەرٸمەن جۇمىس ٸستەيتٸن كٸتاپحاناشىلاردى عىلىمي قىزمەتكەر دەپ جٸكتەۋدٸ ۇسىنىپ وتىرمىز», – دەدٸ دەپۋتات جۇلدىز سٷلەيمەنوۆا.
سانانى تۇرمىس بيلەگەن توقىراۋ تۇسىندا كەنجەلەپ قالعان كٸتاپ وقۋ كەيٸنگٸ كەزدەرٸ قايتا جاندانا باستادى. ەسٸرەسە ستۋدەنت جاستار, وقۋشىلار كٸتاپتى قولىنا قايتا الدى. دەسەك تە سمارتفون, ونداعى عالامتور ەلەمٸ مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر اش بٶرٸدەي ەتەكتەن تارتقىلاپ, كٸتاپ وقۋ ٷدەرٸسٸنە بارىنشا كەدەرگٸسٸن كەلتٸرٸپ جاتىر. قايتكەن كٷندە دە جاستاردى كٸتاپ وقۋعا قىزىقتىرۋ ٸسٸن بەسەڭسٸتپەۋ كەرەك.
