جاڭا قۇرىلعان "الاش" پارتيياسىنىڭ باعدارلاماسى

جاقىندا تانىمال قوعام بەلسەندٸسٸ سىرىم ەبدٸراحمانوۆ قازاقستاندا جاڭا بٸر پارتييا قۇرىلاتىنىن حابارلاعان بولاتىن.  پارتييا «الاش» حالىقتىق سوتسيالدى-دەموكراتييالىق پارتيياسى دەپ اتالادى. بۇل باستامانىڭ انىق-قانىعىن بٸلۋ ٷشٸن سىرىمنىڭ ٶزٸنە حابارلاسىپ, از-كەم سۇحبات قۇردىق. پارتييانىڭ تولىق باعدارلاماسىن دا كٶپشٸلٸك نازارىنا ۇسىنۋدى جٶن كٶردٸك.

سىرىم ەبدٸراحمانوۆ: ارتىمىزدا بٸر عانا مٷددەلٸ كٷش تۇر

- بۇل پارتييانى قۇرۋ يدەياسى قايدان, يا نەدەن پايدا بولدى?

- قۇرانعا قولدى سالا وتىرىپ ايتقاندا, ونىڭ الدىندا ساياساتقا ارالاسۋ تٷگەل, تٸپتٸ پارتييا قۇرۋ باستاماسىن كٶتەرەمٸن دەپ ويلاماپ ەدٸم. ەتەگٸ ەبدەن جايىلىپ, ەلدٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸنە قاۋىپ تٶندٸرٸپ وتىرعان جەمقورلىققا تٶتەپ بەرەمٸز دەپ ون شاقتى بەلسەندٸ جاس باسىمىزدى قوسىپ, حالىقارالىق جەمقورلىققا قارسى بيۋروسىن اشۋدى ۇيعاردىق. ونىڭ نەمەن بٸتكەنٸن ٶزٸڭٸز دە جاقسى بٸلەسٸز. 3 رەت ەدٸلەت مينيسترلٸگٸنە تٸركەۋگە بەردٸك, ٷشەۋٸندە دە تٸركەمەي تاستادى. 3 جىلدان استام ۋاقىت جەمقورلىق مەسەلەسٸن كٶتەرٸپ كەلەمٸز. تٸپتٸ پارلامەنتتەگٸ دەپۋتاتتاردىڭ ۇسقىنىن كٶرمەگەن كەشەگٸ شاحتينسكٸدەگٸ شاحتەرلەردٸڭ ەرەۋٸلٸنە دەيٸن بارىپ كەلگەنبٸز. بۇنداعى ماقساتىمىز حالىقتىڭ ٸشٸندە ٸرٸتكٸ سالۋ ەمەس, قاراپايىم جۇمىسشىلاردىڭ جەتپەي جاتقان ٷنٸن ەلباسىعا, ٷكٸمەتتەگٸ اياعى «جەرگە» تيمەگەن مينيسترلەرگە «فەيسبۋك» ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸندەگٸ تٸكەلەي ەفير, ودان قالدى يۋتۋب ارقىلى جەتكٸزۋ ەدٸ. كەرٸسٸنشە ەلدٸڭ ەلەۋمەتٸن ىزاعا تەپكٸلەپ وتىرعان ٷكٸمەتتٸڭ ٶزٸ. سەبەبٸ, ەلەۋمەتتٸك مينيستر دٷيسەنوۆانىڭ شاحتەرلەردٸڭ الاتىن جالاقىسى 326 مىڭنان اساتىندىعىن ەلباسىعا راپورتى قارا جۇمىسشىلاردىڭ ىزاسىن تۋعىزىپ, ەرەۋٸلٸن كٷشەيتكەنٸ راس. ەكٸ ورتادا قارا تەر بولىپ جٷگٸرٸپ جٷرگەن وبلىس ەكٸمٸ قوشانوۆ پەن بٸز بولدىق. ال شاحتەرلاردىڭ ايتۋى بويىنشا ولاردىڭ الاتىن جالاقىسى 100-150 مىڭنىڭ اينالاسى بولىپ شىققانى, ٷكٸمەت پەن حالىقتىڭ اراسىنداعى بايلانىسىنىڭ ٷزٸلگەنٸن كٶرسەتەدٸ. بۇنداي ٷكٸمەتتٸڭ بٸزگە نە كەرەگٸ بار? اياعى «جەرگە» تيمەگەن مينيسترلەر دەمەكشٸ, ولار تٷگەل حالىقپەن تىعىز جۇمىس جاساۋ كەرەك «نۇر وتانىمىز» قايدا بولدى? «نۇر وتانىمىزدىڭ» تٸزٸمٸمەن سايلانعان پارلامەنت دەپۋتاتتارى قايدا قالدى? «حابار» مەن «QAZAQSTAN» ۇلتتىق ارناسى نەگە انىعىن ەستٸرمەدٸ? بٸزدەن باسقا بٸرەۋٸ دە بارمادى! ەندٸگەرٸ حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنىڭ شەشٸلۋ دەڭگەيٸ وسىنداي بولسا, كٶك تٶبەمٸزگە قاراپ, جارقىن بولاشاقتى اسپاننان كٷتٸپ وتىراتىن جاعداي جوق. ەدٸلەت مينيسترلٸگٸنٸڭ ەتەگٸندە حالىقارالىق جەمقورلىققا قارسى قوعامدىق بٸرلەستٸگٸمەن مايدالانىپ جٷرگەنشە, «الاشتىڭ» تۋىن كٶتەرٸپ, ەلٸمٸز, جەرٸمٸز ٷشٸن اتىلىپ ٶلگەن ارتىق دەپ پارتييا قۇرۋعا شەشٸم قابىلداعانىمىز سوندىقتان!

-  ارتىندا قانداي مٷددەلٸك كٷشتەر تۇر?

- سٸزدٸڭ سۇراعىڭىز ارقىلى قوعامنىڭ ٶز كٶلەڭكەسٸنەن قورقاتىن دەڭگەيٸ ايقىندالادى. سەبەبٸ, بٸرەۋ ساياسي ۇيىم قۇرىپ جاتسا, ەلدە حالىق ٸگٸلٸگٸندەگٸ باستاماسىن كٶتەرە قالسا ارتىنان بٸرەۋدٸ ٸزدەيمٸز. قوعامداعى جٷرگەن زييالىلاردان دا, بەلسەندٸ ازاماتتاردان دا سۇرايتىنىم قازاق اتام زاماننان ونداي ەمەس ەدٸ عوي? بٷگٸنگٸ قوعامنىڭ كەيبٸر كەيپٸ سونداي بولسا, جالپى حالىق قورىقپايدى, دات ايتادى! سەبەبٸ, قازاق ەلٸنەن باسقا باسار تاۋى دا, جەرٸ دە جوق! اتا-بابالاردىڭ دا سٷيەگٸ وسى جەردە, ۇرپاعى دا وسى جەردە تۋىلدى! سوندىقتان بۇل سۇراعىڭىزدى بٸر عانا جاۋاپپەن قايتارايىن. بٸزدٸڭ ارتىمىزدا بٸر عانا مٷددەلٸك كٷش بار – ول حالىق!

- پارتييا جۇمىسى قايدان قارجىلاندىرىلادى?

- مەنٸڭ بٸلۋٸمشە «نۇر وتان»-نىڭ 1 جىلدىق بيۋدجەتٸ 6 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق نەمەسە 17 ميلليون دوللاردان استام قارجىنى قۇرايدى, سونىڭ ٸشٸندە مۇعالٸمدەر, دەرٸگەرلەر مەن مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ جارناسىمەن قوسا مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتەن تٷسەتٸن قاراجات بار. بايدىڭ بالاسى كەدەيمەن وينامايدى دەسەك تە, قۇدايعا شٷكٸر جارلى ەمەسپٸز, قولداپ وتىرعان حالىق بار, قول ۇشىن سوزىپ وتىرعان قاراپايىم كەسٸپكەرلەر دە جوق ەمەس. سوندىقتان, بۇل باس اۋىرتاتىن مەسەلە ەمەس. الدىمەن, بٷكٸل كٷش-جٸگەرٸمٸزدٸ پارتييا باعدارلاماسىنىڭ جٷزەگە اسىرىلۋىنا باعىتتاپ, ەلدٸڭ سەنٸمٸن اقتايتىنداي جۇمىس اتقارۋ – بٷگٸنگٸ تاڭداعى باستى ويىمىز دا, ماقساتىمىز دا سول.

- الداعى ەلەكتورالدى كومپانييالارعا, ياعني سايلاۋ پروتسەستەرٸنە قاتىسۋ جوسپاردا بار ما?

- قۇداي قالاسا بيلٸك ەكٸمشٸلٸك شارالارىن قولدانباسا بولاشاقتا پارلامەنتتٸڭ 70% ورنى «الاشتٸكٸ» بولادى. بٸراق الدىمىزداعى سايلاۋعا ٷلگەرمەي جاتساق, سەبەبٸ, پارتييانى تٸركەۋ ٷشٸن كەم دەگەندە 40-50 مىڭ قولداۋشىلاردىڭ قولىن جيناۋ كەرەك, وندا كەلەسٸ سايلاۋعا مٸندەتتٸ تٷردە قاتىسامىز دا, جەڭٸپ شىعامىز. وعان كٷمەن جوق. ەگەر وسى سايلاۋعا ٷلگەرمەي جاتساق, بٸر مانداتتىق وكرۋگتەرٸ بويىنشا مەسليحاتتاردان ورىن الۋعا جۇمىستانامىز. ول بٸر جاعىنان ٷلكەن سايلاۋدىڭ الدىندا ەرٸپتەستەردٸڭ ساياسي تٶزٸمدٸلٸگٸنە سىناق بولسا, ەكٸنشٸ جاعىنان جاقسى تەجٸريبە بولاتىنى سٶزسٸز. دەگەنمەن, بٸز بٸرٸنشٸ ساپقا بيلٸككە تالاستى ەمەس, حالىقتىڭ جىلداپ شەشٸلمەي كەلە جاتقان مۇڭ-مۇقتاجىنىڭ شەشٸلۋٸن باستى ورىنعا قويىپ وتىرمىز. ول باستى مٷددە!

- "الاش" دەگەن اتتى ارقالاۋ اۋىر جٷك ارتادى دەپ ويلامايسىز با?

- بۇل ٷكٸمەتتٸڭ جەمٸن جەپ جٷرگەن قۋىرشاق وپپوزيتسييا مەن سونىڭ تٶڭٸرەگٸندە جٷرگەن قوعامدىق پٸكٸر قالىپتاستىرۋشىلاردىڭ حالىق باستاماسىنا ەدەيٸ جاساپ وتىرعان تەرٸس پيعىلى. وسىنداي جازعىشتار مەن ايتقىشتاردىڭ كەسٸرٸنەن الاشتىق اتالارىمىز دا اتىلىپ كەتكەن. ايتساڭ ٶزٸڭە تيەدٸ. سەبەبٸ مەن دە قازاقپىن, جٷرەگٸم قازاق. ٶلٸ رازى بولماي, تٸرٸ بايىمايدى, باۋىرىم. ٶزٸم دە جاقىندا نامازعا جىعىلدىم. ەگەر سول كەزدە مارقۇم اتالارىمىز «الاش» اۆتونوميياسىن قۇرىپ, قازاقتىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ ٷشٸن كٷرەسسە, بٸز بٷگٸنگٸ «الاش» قازاقتىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن ساقتاپ قالۋعا كٷرەسٸپ جٷرمٸز. سوندىقتان, «ەلٸپتٸڭ ارتىن باعىپ وتىرمىز» دەپ سىلتاۋراتپاي, بٸر «الاش» تۋىنىڭ استىندا قوسىلىپ, ەل يگٸلٸگٸنە, جەمقورلىق ەتەگٸنەن جايلاعان قازاق ەلٸنٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن ساقتاپ قالۋىمىزعا بٸرٸگٸپ جۇمىس اتقارۋىمىز كەرەك!

- باعدارلاماڭىزدى قىسقاشا تٷسٸندٸرٸپ ٶتسەڭٸز...

- جالپى, شاكە, سۇحباتقا تارتقاڭىڭىز ٷشٸن مىڭ دا بٸر راقمەت! ول «ۇلت» پورتالىنىڭ ەلدە بولىپ جاتقان ٷردٸستەرگە نەمقۇرايلى قارامايتىندىعىن كٶرسەتەدٸ, حالىققا جاناشىرلىعىن ايقىندايدى. بولاشاعىمىز جەنە ەلگە تٶنٸپ كەلە جاتقان قاۋىپ, تىعىرىقتان شىعار جول تۋراسىندا ايتاتىن كٶپ بولعاندىقتان, كٷنٸ-تٷنٸ جازىپ, بٷگٸن عانا دايىن بولعان «الاشتىڭ» باعدارلاماسىن جارييالاساڭىز دەگەن سۇراۋ بار. حالىقتىڭ دا, ٶزٸڭٸزدٸڭ دە بۇدان ەسەرٸ بولاتىنى سٶزسٸز.

«الاش» حالىقتىق سوتسيال-دەموكراتييالىق پارتيياسىنىڭ

2 جىلدا قازاقستاندى قۇتقارۋ بويىنشا

ناقتى ٸس-قيمىل باعدارلاماسى

 «ەل بولام دەسەڭ – بەسٸگٸڭدٸ تٷزە» ۇلتتىق يدەياسى!

تسەنتريستٸك كٶزقاراسىن ۇستاناتىن «الاش» حالىقتىق سوتسيال-دەموكراتييالىق پارتيياسىن اتا-بابامىز قان مەن تەر تٶگٸپ, مۇرا ەتكەن ەلٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن سىبايلاس جەمقورلىقپەن, بيۋروكراتييا مەن ەدٸلەتسٸزدٸكپەن كٷرەس ارقىلى ساقتاپ قالۋ ٷشٸن, قازاقستاننىڭ بەلسەندٸ جاستارى قۇرۋدا!

بٸز قازاقستاننىڭ كٶپ ۇلتتى حالقىن «الاش» تۋى استىنا بٸرٸگۋ تۋراسىنداعى باعىتىن ايقىندادىق!

بٸز ٶزٸن دەموكراتييالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جەنە ەلەۋمەتتٸك مەملەكەت دەپ كونستيتۋتسييالىق بەكٸتەتٸن ەلدٸڭ جاڭارۋ پارتيياسىمىز!

«الاش» حالىقتىق سوتسيال-دەموكراتييالىق پارتيياسى ٶزٸنٸڭ ستراتەگييالىق ماقساتى رەتٸندە ەربٸر ازاماتتىڭ كونستيتۋتسييامەن بەكٸتٸلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىعى, ەڭ الدىمەن «ادام قۇقىقتارىنىڭ جالپىعا بٸردەي دەكلاراتسيياسى» قۇجاتىندا بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ (بۇۇ) رەزوليۋتسيياسىمەن بەكٸتٸلگەن, ٶمٸر سٷرۋ, بوستاندىق جەنە جەكە ادامنىڭ دەربەس قۇقىقتىلىعى بار دەموكراتييالىق جەنە ەدٸلەتتٸ ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋدى كٶزدەيدٸ.

ەل كونستيتۋتسيياسى مەن زاڭدارىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, پارتييا ٶز جۇمىسىنىڭ باستى ماقساتى ەتٸپ ازاماتتىق قوعام مەن بارلىق دەڭگەيلەردەگٸ بيلٸكتٸڭ ناقتى ديالوگىن جاڭعىرتۋدى ايقىندايدى.

ەلدٸڭ جارييا ەتٸلگەن جاڭعىرتۋ باعىتىن قولداي وتىرىپ, پارتييا دا تۇتاس قوعام سيياقتى, مەملەكەتتٸك قۇرىلىمداردىڭ بيلٸكتٸڭ ٶزٸنٸڭ, ەلدٸڭ جەنە قوعامنىڭ جاڭارتىلۋىنان ٸس جٷزٸندە جالتارۋىمەن كەلٸسە المايدى. ەڭ الدىمەن بۇل كادرلىق ساياساتتا, ساياسي جەنە مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ سىبايلاسۋىندا, ەل ٶمٸرٸنٸڭ بارلىق سالالارىنداعى جەمقورلىقتىق-تۋىستىق قاتىناستاردىڭ بۇرمالانعان يدەولوگيياسىندا ايقىن كٶرٸنٸس بەرەدٸ.

قوعام, ەربٸر ازامات «ادامگەرشٸلٸك» قاعيداسى بويىنشا ٶمٸر سٷرۋدٸ قالايدى جەنە ادامي تۇرعىدا, ەدٸلەتتٸ قوعامدا لايىقتى ٶمٸر سٷرۋٸ تيٸس.

وسىعان بايلانىستى, «الاش» حالىقتىق سوتسيال-دەموكراتييالىق پارتيياسى قازاقستاندى 2 جىلدا قۇتقارۋ بويىنشا ناقتى ٸس-قيمىل باعدارلاماسىن ۇسىنادى:

بٸرٸنشٸ جىل.

سىبايلاس جەمقورلىقپەن ناقتى كٷرەس

1. بلوكچەين جٷيەسٸ بويىنشا مەملەكەتتٸك اپپاراتتى, ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ, زاڭ شىعارۋ بيلٸك ورگاندارى مەن جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىن, سونداي-اق ۇلتتىق كومپانييالاردى باسقارۋ جەنە وعان مونيتورينگ جاساۋ, قاراجاتتى جۇمسالۋىنىڭ قاداعالاۋىن ەنگٸزۋ. اشىق مەملەكەتتٸك جٷيەنٸ ەنگٸزۋ جاعدايىندا, قازاقستان ەلدٸڭ ەڭ وزات 10 ەلٸنٸڭ قاتارىنا كٸرەدٸ جەنە ەلەمدٸك ينۆەستيتسييالار تارتۋ بويىنشا وزات مەملەكەت بولادى.
2. ەلباسىنىڭ باسشىلىق ەتۋٸمەن باس پروكۋراتۋرا, ۇقك, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل ۇلتتىق بيۋروسى, مكق, سىربار, بارلاۋ, قارجى مينيسترلٸگٸ (مەملەكەتتٸك كٸرٸس كوميتەتٸ, كەدەندٸك باقىلاۋ كوميتەتٸ), سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ تەجٸريبەلٸ قىزمەتكەرلەرٸ اراسىنان ەلدەن قىلمىستىق جولمەن شىعارىلعان قاراجات پەن اكتيۆتەردٸ ەلگە قايتارۋ نەمەسە سالىق تٶلەۋدەن جالتارىپ جٷرگەندەردٸ انىقتاۋ بويىنشا ورتالىق جەدەل شتابىن قۇرۋ.
3. ەلدٸڭ بارلىق 193 مەملەكەتٸمەن قىلمىسكەرلەردٸ ەكستراديتسييالاۋ تۋرالى كەلٸسٸم جاساسۋ.
4. بارلىق بەدەلدٸ حالىقارالىق قاۋىمداستىقتارعا – سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى بلوكقا قاتىسۋشى ٸرٸ مەملەكەتتەر قاتارىنا كٸرۋ.
5. مەملەكەتتٸك قىزمەت ٸستەرٸ جەنە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل اگەنتتٸگٸن فۋنكتسييالارىن بٶلۋ ارقىلى قايتا قۇرۋ, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مٷلدەم جاڭا ورتالىق ورگان قۇرۋ – سىبايلاس  جەمقورلىقتى تەرگەپ-تەكسەرۋ كوميتەتٸ (ستك), وعان مەملەكەت باسشىسىنا تٸكەلەي باعىناتىن ەتٸپ, ساياسي جەنە فۋنكتسيونالدىق دەربەستٸك بەرۋ, ال ساياسي رەفورمالار جٷرگٸزگەننەن كەيٸن – سينگاپۋر ەدٸسٸ بويىنشا قايتا سايلانعان قازاقستان پارلامەنتٸنە باعىنىشتى ەتۋ.
6. 1991-2018 جىلدار ارالىعىندا قازاقستاننان قاشىپ كەتكەن, سىبايلاس جەمقورلىق ٷشٸن سوتتالعانداردى ەلگە قايتارۋ, سونىڭ ٸشٸندە «نۇر وتان» پرەزيدەنتتٸك پارتيياسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى بولعان ەرقانات تايجانوۆتى (استانانىڭ «ازبۋكا جيليا» تۇرعىن-ٷي كەشەنٸ ٷلەسكەرلەرٸنٸڭ قاراجاتىن جىمقىرعانى ٷشٸن), ٷكٸمەتتٸڭ بۇرىنعى مٷشەسٸ – قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترٸ جەنە «تۇرانەلەمبانكٸ» يەسٸ مۇحتار ەبليازوۆتى (سالىمشىلاردىڭ قاراجاتىن جىمقىرعانى ٷشٸن), مٸندەتتٸ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى تالاپكەر يمانباەۆتى (ازاماتتاردىڭ جيناقتارىن جىمقىرعانى ٷشٸن) جەنە باسقالاردى ەلگە قايتارۋ قاجەت.
7.  «قازمۇنايگاز» باسشىسى ساۋات مىڭباەۆتى جەنە ٷكٸمەت مٷشەسٸ – قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترٸ بەيبٸت اتامقۇلوۆتى «ICIJ» حالىقارالىق جۋرناليستٸك زەرتتەۋلەر بٸرلەستٸگٸ جەنە «IOCCRP» سىبايلاس جەمقورلىقتى جەنە ۇيىمداسقان قىلمىستىلىقتى زەرتتەۋ ورتالىعى «پاناما ٸسٸ» جەنە «جۇماق قۇجاتتاماسى» بويىنشا انىقتاعان, وفشورلارداعى اقشا شوتتارى ٷشٸن مەملەكەتتٸك فۋنكتسييالاردان بوساتۋ.
8. قازاقستاننىڭ قازٸرگٸ جەنە بۇرىنعى جوعارى قىزمەتتەگٸ شەنەۋنٸكتەرٸن, ۇلتتىق كومپانييالاردىڭ باسشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرٸن, وليگارحتاردى, سونداي-اق ەلدٸڭ باسقا دا ازاماتتارىن (تٸزٸم بويىنشا) «ICIJ» حالىقارالىق جۋرناليستٸك زەرتتەۋلەر بٸرلەستٸگٸ جەنە «IOCCRP» سىبايلاس جەمقورلىقتى جەنە ۇيىمداسقان قىلمىستىلىقتى زەرتتەۋ ورتالىعى «پاناما ٸسٸ» جەنە «جۇماق قۇجاتتاماسى» بويىنشا انىقتالعان ٸستەر بويىنشا, ەگەر قاراجات وفشورلارعا قىلمىستىق جولمەن شىعارىلعان بولسا نەمەسە اتالعان تۇلعالار سالىق تٶلەۋدەن جالتارعان بولسا, حالىقارالىق زاڭداردىڭ نورمالارى بويىنشا جاۋاپقا تارتۋ. قازاقستاندىق شەنەۋنٸكتەر مەن كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ وفشورلىق شوتتارىن انىقتاۋ بويىنشا تەجٸريبەنٸ جالعاستىرۋ.
9. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ عىلىم كوميتەتٸنە, سونداي-اق ونىڭ باسقا دا بٶلٸمشەلەرٸنە 2018-2020 جىلدارعا ارنالعان عىلىمي زەرتتەۋلەردٸ گرانتتىق قارجىلاندىرۋ نەتيجەلەرٸن اشىق ەشكەرەلەۋ شەڭبەرٸندە قازاقستاننىڭ اگراريي عالىمدارىنىڭ رەسمي ٶتٸنٸشٸ نەگٸزٸندە, عىلىمي مەمساراپتامانىڭ اشىقتىعى مەن قاراجاتتى جۇمساۋ تۇرعىسىنان قارجىلىق تەكسەرۋ ۇيىمداستىرۋ.
10.  شەنەۋنٸكتەردٸڭ, كۆازيسەكتور قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جەنە ولاردىڭ جاقىن تۋىستارىنىڭ مٷلكٸن ەل ازاماتتارىنا اشىق قولجەتٸمدٸلٸكتە سالىق ورگانىنىڭ اقپاراتتىق پورتالىندا دەكلاراتسييالاۋ جٷيەسٸن ەنگٸزۋ.
11.  ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ مەمورگانداردىڭ, زاڭ شىعارۋشى بيلٸك ورگاندارىنىڭ جەنە جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىنىڭ مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋدى ۇيىمداستىرۋ مەن ٶتكٸزۋ بويىنشا ەلدٸڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸندە 16 فيليالى بار بٸرىڭعاي ورتالىق ورگان قۇرۋ, سونداي-اق بٸرىڭعاي مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ پورتالىن ەنگٸزۋ.
12. سىبايلاس جەمقورلىقپەن قۇقىق بۇزعان تۇلعالارعا قاراجاتتار مەن اكتيۆتەردٸ قايتارعان جاعدايدا, جازانى جەڭٸلدەتۋ.
13.  سىبايلاس جەمقورلىقپەن قۇقىق بۇزعان ادامدارعا دەرەجەسٸنە, ەڭبەگٸنە جەنە قىزمەتٸنە قاراماستان كەپٸلدٸك سوما ەنگٸزۋدٸ الىپ تاستاۋ.
14.  سىبايلاس جەمقورلىق زاڭناماسى شەڭبەرٸندە, ۇلتتىق كومپانييالاردىڭ قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جاۋاپتىلىعىن ساياسي جەنە مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەر مەرتەبەسٸنە تەڭەستٸرۋ.
15.  «باق تۋرالى» زاڭعا ساياسي جەنە مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەردەن, سونداي-اق ۇلتتىق كومپانييا قىزمەتكەرلەرٸنەن جۋرناليستٸك تەكسەرۋ جٷرگٸزۋ بارىسىندا ولاردىڭ اتتارىن اتاۋ تۋراسىندا رۇقسات الۋ بٶلٸگٸندەگٸ تٷزەتۋلەردٸ الىپ تاستاۋ.
16.  «حابار» تەلەكومپانيياسى, «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانيياسى مەن ونىڭ ەنشٸلەس كەسٸپورىندارىن, مۇناي ٶندٸرۋ زاۋىتتارىن, «قازاقستان تەمٸر جولى», «قازاقتەلەكوم» جەنە باسقا دا بايلانىس وبەكتٸلەرٸن, «قازاتومپروم», «تۇرعىن-ٷي جيناق بانكٸ», استانالىق جەنە ٶڭٸرلٸك ەۋەجايلار, ترانسشەكارالىق سۋلارعا شىعاتىن تەڭٸز پورتتارى سيياقتى باسقا دا ستراتەگييالىق وبەكتٸلەردٸ جەكەشەلەندٸرۋدٸ توقتاتۋ جەنە مەملەكەتتٸك مەنشٸككە قايتارۋ. ستراتەگييالىق وبەكتٸلەر تٸزبەسٸنە قازاقستاننىڭ ٷكٸمەتٸن قوسۋ.

سوت جٷيەسٸن رەفورمالاۋ 

1. قازاقستاننىڭ جوعارعى  سوتىنىڭ تٶراعاسى ج.ك. اسانوۆ جوعارعى سوت سۋديالارىنىڭ قاڭتار ايىنداعى كەڭەيتٸلگەن كەڭەسٸندە ايتقان 7 باعىتتى 100% ٸسكە اسىرۋ.
2. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى سوتتار قۇرۋ. مەمقۇرىلىمداردىڭ شەنەۋنٸكتەرٸنٸڭ, ۇلتتىق كومپانييالاردىڭ قاتىسۋىمەن بولعان قوعام نازارىنا ٸلٸنگەن بارلىق قىلمىستىق جەنە ازاماتتىق ٸستەردٸ, سونىڭ ٸشٸندە جەر داۋلارى, ينۆەستورلاردىڭ, ەل ازاماتتارىنىڭ مٷلكٸن رەيدەرلٸكپەن تارتىپ الۋ (رەسەي ينۆەستورى مەن قازاقستان ازاماتتارىنىڭ «7 كونتينەنت» بيزنەس-ورتالىعىنداعى مٷلكٸنەن ايىرىلۋى, «جامبىل-قۇس» تارازدىق قۇس فابريكاسى, ادۆوكات باۋىرجان ازانوۆقا قاتىستى سوت عيماراتىندا زاڭسىز كٷش كٶرسەتۋ بويىنشا ەيگٸلٸ وقيعا) سيياقتى باسقا دا ٸستەردٸ قايتا قاراۋ.

ساياسي جٷيەنٸ رەفورمالاۋ

1. مەملەكەت باسشىسى تٶراعالىق ەتەتٸن ساياسي پارتييالار مەن كٶرنەكتٸ قوعام قايراتكەرلەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن ەلدٸ مودەرنيزاتسييالاي ۇلتتىق كوميسسيياسىن قۇرۋ.
2. مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ پرەزيدەنتتٸك-پارلامەنتتٸك فورماسىنا ٶتۋ;
3. «سايلاۋ تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلداۋ, سونىڭ ٸشٸندە پارتييالىق تٸزٸمدەر بويىنشا كۆوتالاردى قىسقارتىپ, ەلدٸڭ ەر 16 ٶڭٸرٸنەن بٸر ورىننان قازاقستان پارلامەنتٸنە بٸر مانداتتىق وكرۋگتەر بويىنشا سايلاۋ جٷيەسٸن ەنگٸزۋ.
4. مەملەكەتتە بٸر پارلامەنت پالاتاسىنىڭ جۇمىس ٸستەۋٸن ەنگٸزۋ.
5. قازاقستاننىڭ قازٸرگٸ پارلامەنتٸنٸڭ سەنات پەن مەجٸلٸس دەپۋتاتتارىن تاراتۋ جەنە بٸر پالاتالىق پارلامەنتكە مەرزٸمٸنەن بۇرىنعى سايلاۋ ٶتكٸزۋ. باقىلاۋشىلار رەتٸندە بۇۇ, ەقىۇ, ەو قاتىسۋشى مەملەكەتتەردٸ, بارلىق ۇيىمدار مەن ميسسييالاردى جەنە ت.ب. شاقىرۋ.
6. بلوكچەين ەلەكتروندىق داۋىس بەرۋ جٷيەسٸن قولدانا وتىرىپ ەل پارلامەنتٸنە سايلاۋ ٶتكٸزۋ.
7. قازاقستان پارلامەنتٸ دەپۋتاتتارىنىڭ ەڭبەكاقىسىن 900 000 تەڭگەدەن سايلاۋشىلاردىڭ ورتاشا ەڭبەكاقىسى دەڭگەيٸنە دەيٸن تٶمەندەتۋ.
8. استانا جەنە الماتى قالالارىنىڭ ەكٸمدەرٸن قوسپاعاندا, بارلىق دەڭگەيدەگٸ ەكٸمدەردٸڭ سايلانۋىن ەنگٸزۋ.
9. 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىنىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىن اقتاۋ.
10. اتىراۋداعى «جەر مەسەلەسٸ بويىنشا» تٷرلٸ جازالاۋ مەرزٸمدەرٸ تاعىلعان بەيبٸت ميتينگكە قاتىسۋشى تالعات ايان مەن ماكس بوكاەۆقا قاتىستى قىلمىستىق ٸستەردٸ قايتا قاراۋ جەنە ولاردى بوستاندىققا شىعارۋ, سونداي-اق قىلمىستىق جەنە ەكٸمشٸلٸك جاۋاپقا تارتىلعان باسقا دا قاتىسۋشىلاردى, سونىڭ ٸشٸندە ازاماتتىق بەلسەندٸ ايدىن ەگەۋباەۆتى اقتاۋ.

مەملەكەتتٸك اپپاراتتى رەفورمالاۋ

1. ساياسي جەنە ازاماتتىق قىزمەتكەرلەردٸ, سونداي-اق ۇلتتىق كومپانييا قىزمەتكەرلەرٸن «بەيسانا دەڭگەيٸندە» تەستٸلەۋدٸڭ حالىقارالىق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى جٷيەسٸن ەنگٸزۋ, بۇل رەتتە ەلەۋەتتٸ جەمقور ەلەمدٸك پوليگرافولوگييا ۇيىمدارى مويىنداعان, پسيحولوگييالىق پورتەتٸ ارقىلى انىقتالادى.
2. مەملەكەتتٸك اپپاراتتى بلوكچەين باسقارۋ جەنە مونيتورينگ جاساۋ جٷيەسٸن ەنگٸزۋ ەسەبٸنەن بٷكٸل مەماپپاراتتى جەنە قايتالانۋشى ۇلتتىق كومپانييالاردى 50%-عا قىسقارتۋ.
3. بارلىق ساياسي جەنە مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸ قايتادان اتتەستاتتاۋ. شتاتتى جاڭارتۋ.
4. ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك ورگاندارىمەن قايتالاناتىن اۋماقتىق بٶلٸمشەلەرٸن قىسقارتۋ.
5. شتاتتى قىسقارتۋ ەسەبٸنەن, ەڭبەكتٸ سارالاپ تٶلەۋدٸ قولدانا وتىرىپ 100%, ياعني ەكٸ ەسە ارتتىرۋ.
6. مەمقىزمەتتە كەم دەگەندە 10 جىل ەڭبەك ٶتٸلٸ بار بارلىق مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸ جالعا بەرٸلەتٸن باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ.
7. كٶمەكشٸلەر مەن باسپاسٶز حاتشىلارىن قوسپاعاندا, ساياسي جەنە مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ, سونداي-اق ۇلتتىق كومپانييالاردىڭ قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ كوماندالىق ورىن اۋىستىرۋ تەجٸريبەسٸن توقتاتۋ.
8. ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ مەمورگانداردا قىتاي مەمقىزمەتٸ مودەلٸ بويىنشا «يەرارحييالىق مانساپتىق ساتى» جٷيەسٸن ەنگٸزۋ.
9. ارنايى قىزمەتتەر قۇرىلىمدارى مەن باسقا دا قۇپييا ۇيىمداردى قوسپاعاندا, مەمقىزمەتكەرلەرگە دە, ەل ازاماتتارىنا دا مەممەكەمەلەردە سمارتفوندار قولدانۋعا رۇقسات ەتۋ.
10.  مەمقىزمەتكەرگە قىزمەتتە بولعان كەزەڭدە قانداي دا بٸر پارتيياعا مٷشەلٸك ەتۋگە زاڭدى تٷردە تىيىم سالۋ.

پوليتسييانى رەفورمالاۋ جەنە قۇقىقتىق ورگانداردى قامتاماسىز ەتۋ

1. پوليتسييا ماماندىعىنىڭ بەدەلٸن «كٶلدەنەڭ پايدا تابۋ» تابىسى رەتٸندە ەمەس, وتان مەن حالىققا قىزمەت ەتۋ ماماندىعى رەتٸندە كٶتەرۋ. 
2. ازاماتتاردى پوليتسييا ورگاندارىنا جوعارعى بٸلٸمسٸز جەنە قالدىق قاعيداتى بويىنشا جۇمىسقا قابىلداۋدى توقتاتۋ.
3. ٸٸم ينستيتۋتتارى مەن اكادەمييالارىندا سٶيلەۋ ەدەبٸنٸڭ نورمالارىن, پسيحولوگييالىق تەرتٸپ پەن ەر تٷرلٸ كٷتٸلمەگەن جاعدايلار ٷشٸن كەلٸسسٶزدەردٸڭ قىر-سىرىن ەنگٸزۋ.
4. ٸٸم ينستيتۋتتارى مەن اكادەمييالارىندا جەكە قۇرامدى قايتا دايىنداۋعا, قازاقستان ەسكەرٸندە بورىشىن ٶتەگەن باسقا ماماندىق بويىنشا جوعارعى بٸلٸمٸ بار ازاماتتاردى قايتادان كۆاليفيكاتسييالاۋ مەن دايىنداۋعا 8 اپتالىق كۋرس ەنگٸزۋ. 
5. ٸٸم ينستيتۋتتارى مەن اكادەمييالارىندا پسيحولوگتارمەن كەزدەسۋ مەن تۇراقتىلىق پەن ينتەللەكتكە ارنالعان تەستتەردٸ ەنگٸزۋ.
6. پوليتسييا جۇمىسىنا ٷمٸتكەر قىپ IQ ورتاشادان جوعارى عانا ازاماتتاردى قابىلداۋ.
7. جولداعى تۇرعان پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸن الىپ تاستاۋ. پاترۋلدەۋ تەجٸريبەسٸن جالعاستىرۋ.
8. قازاقستان ٸٸم بارلىق جەكە قۇرامى مەن ونىڭ بٶلٸمدەرٸن قايتا اتتەستاتسييادان ٶتكٸزۋ.
9. پوليتسيياعا تاياقتى تەۋلٸكتٸڭ تەك قاراڭعى ۋاقىتىندا اۆتوكٶلٸكتٸ رەتتەۋ ٷشٸن عانا قولدانۋعا رۇقسات بەرۋ.
10.  قىزمەتتە ٷزدٸكسٸز 10 جىل قىزمەت ەتكەن ەڭبەك ٶتٸلٸ بار پروكۋراتۋرا مەن ارنايى قىزمەت ورگاندارىن, پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ مەن ەسكەري قىزمەتشٸلەردٸ جەكەشەلەندٸرۋ قۇقىعى بار جالدامالى پەتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ.

جەر رەفورماسى مەن اۋىلشارۋاشىلىقتى دامىتۋ

1. يزرايل تەجٸريبەسٸ بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى اياسىنداعى بۇقارالىق كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋعا ارنالعان مۇناي ٶندٸرۋ ايماقتارىنداعى (ماڭعىستاۋ, اتىراۋ وبلىسى جەنە ت.ب.) ٶندٸرٸستٸ قايتا باعدارلاۋ بويىنشا «جاسىل دالا» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن قابىلداۋ. 2007-2014 جىلدارى يزرايلدٸ باسقارىپ وتىرعان شيمون پەرەس ٶزٸنٸڭ جارامسىز قۇمدى جەنە تاسقا اينالعان جەرٸ بار ەلٸن اۋىل شارۋاشىلىعى مەدەنيەتٸن ٶندٸرۋشٸ مەن 5 ٷزدٸك ەلەمدٸك ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ قاتارىنا قوسا الدى. بۇل قازاقستاننىڭ دا قولىنان كەلەدٸ.
2. جىلىجاي شارۋاشىلىعىن دامىتۋ مەن قۇرىلىس بويىنشا جاڭا مەملەكەتتٸك باعدارلامانى قابىلداۋ. ەلدٸڭ بارلىق 16 ايماعىندا اقش پەن نيدەرلاند تەجٸريبەسٸ بويىنشا جوعارى تەحنولوگييالىق جىلىجايلار سالۋ. بۇل شارالار تٶمەنگٸ باعا بويىنشا جەمٸس-كٶكٶنٸس ٶنٸمدەرٸمەن ٸشكٸ نارىقتى قامتاماسىز ەتۋمەن قوسا, شەتەلگە ەكسپورتقا شىعارۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
3. اۋىلدىقتاردىڭ جەكە شارۋاشىلىق قوجالىقتارىن جاپپاي دامىتۋى بويىنشا جاڭا مەملەكەتتٸك باعدارلامانى قابىلداۋ.
4. «اتامەكەن» ۇكپ مىسالىندا 2017-2021 جىلدارداعى جاپپاي كەسٸپكەرلٸكتٸڭ ٶنٸمدٸ جۇمىسباستىلىعىنىڭ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىندا بارلىق اۋدان, اۋىل جەنە وبلىس ورتالىقتارىندا «باستاۋ بيزنەس» كەسٸپكەرلٸك قىزمەتٸن ٷيرەتۋ بويىنشا مەكتەپتەردٸڭ» سانىن ارتتىرۋ.
5. مال مەن قۇستى ٶسٸرۋگە ارنالعان جەكە شارۋاشىلىق قوجالىقتارىن اشۋ ٷشٸن اۋىلدىقتاردىڭ نەسيە جەلٸسٸن جىلدىق ٶسٸمٸ 4%-دا 20 ميلليون تەڭگەگە دەيٸن ارتتىرۋ.
6. اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸن شەتەلدٸكتەرگە, ازاماتتىعى جوق جەنە قازاقستان ازاماتتارىنا ساتۋعا تىيىم سالۋ.
7. قازاقستان ازاماتتارى ٷشٸن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸن جالعا بەرۋ بويىنشا  جەر كودەكسٸ بابىن 49 جىلعا قالدىرۋ.
8. اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸن شەتەلدٸكتەر مەن ازاماتتىعى جوق تۇلعالارعا جالعا بەرۋگە تىيىم سالۋ.
9. جايىلىمداردى شەتەلدٸكتەرگە, ازاماتتىعى جوق تۇلعالار مەن قازاقستان ازاماتتارىنا جالعا بەرۋدٸ توقتاتۋ. جايىلىمنىڭ بارلىق جەرلەرٸن مەملەكەت قورىنا قايتارۋ.
10.  3 جىل بويى قولدانىلماعان بارلىق جەرلەردٸ, ينۆەستيتسييالىق قاجەتتٸلٸك پەن اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرٸن مەملەكەت قورىنا قايتارۋ.

بٸلٸم بەرۋ, مەكتەپكە دەيٸنگٸ جەنە مەكتەپتەگٸ تەربيە, سپورت, جاستار جەنە رۋحانييات

1. استانا قالاسىندا بيزنەستٸ جٷرگٸزۋ مەن ۇيىمداستىرۋدى ٷيرەتۋ بويىنشا 7-11 سىنىپ وقۋشىلارى ٷشٸن ارنايى ۇلتتىق زيياتكەرلٸك كەسٸپكەرلٸك مەكتەبٸن اشۋ. كامپۋس اۋماعىندا تۇرۋ مەن بارلىق جاعداي جاسالعان حالىقارالىق كلاسستاعى كٶپفۋنكتسيونالدى مەكتەپ قالاشىعىن سالۋ. ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق تٷكپٸرٸنەن – قالادان, اۋىلدان, اۋداننان دارىندى بالالاردىڭ باسىن قوسۋ. قازاقستان جىل سايىن مىڭداعان دايىن كەسٸپكەرلەر مەن بيزنەسمەندەردٸ دايىنداپ شىعاراتىن بولادى.
2. بارلىق مەكتەپ وقۋلىقتارىن ولارداعى تاپسىرىلعان تاقىرىپتاردىڭ جٷكتەمەسٸ, ولادىڭ ەدەپتٸلٸككە جەنە وقىتۋ جىلىنا ساي بولۋى تۇرعىسىنان عىلىمنىڭ بٸلٸكتٸ ٶكٸلدەرٸ, دەپۋتاتتىق كورپۋس, مەملەكەتتٸك ەمەس ۇيىمدار, قوعامدىق قايراتكەرلەر مەن وقۋشىلاردىڭ اتا-انالارىنان قۇرالعان تەۋەلسٸز ساراپتاما جاساۋ.
3. مەملەكەتتە بارلىق مەكتەپ ساباقتارىن ٷش تٸلدە جٷرگٸزۋگە تىيىم سالۋ, بۇنىڭ ورنىنا ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق 16 ايماقتارىندا ٷش تٸلدٸك بٸلٸم بەرۋدٸ وقىتاتىن ارنايى تەجٸريبەلٸك بٸر مەكتەپتەن اشۋ. مەكتەپ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنە 4 سىنىپتان باستاپ اعىلشىن تٸلٸن تەرەڭدەتٸپ وقىتۋ.
4. قازاقستاننىڭ بارلىق مەكتەپتەرٸندە 9-11 سىنىپ وقۋشىلارىن كەسٸبي-تەحنيكالىق ماماندىققا قوسىمشا بٸلٸم الۋ ٷشٸن وقىتۋ بويىنشا وقۋ-ٶندٸرٸستٸك كومبيناتتاردى جانداندىرۋ (تٸگٸنشٸ, توكار, شاشتارازشى, اسپازشى جەنە ت.ب.)
5. 7-9 سىنىپتارداعى ەڭبەك ساباعىندا ۇلدار ٷشٸن – ورىندىق, ٷستەل, شاحمات تاقتايلارىن ٶندٸرۋ, تسس, قىزدار ٷشٸن – تٸگٸن, توقىما, قۋىرشاق دايىنداۋ, تسس جانداندىرۋ.
6. 10-11 سىنىپ وقۋشىلارى ٷشٸن العاشقى ەسكەري دايىندىق ساباقتارىن كٷشەيتۋ. بارلىق مەكتەپ اۋلاسىندا وقۋ پوليگوندارىن, كٶشە جاتتىعۋ قۇرىلعىلارىن, بەلتەمٸر مەن قوسسىرىقتار ورناتۋ.
7. ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ايماقتارىندا 7 مىڭ ادامدى بٸر ۋاقىتتا قامتيتىن كٶپ فۋنكتسيونالدى جاستار سارايىن اشۋ (2 مىڭ ادامدى قامتيتىن شارالار ٶتكٸزەتٸن ٷلكەن زال, كونفەرەنتسييا زالدارى, كوۆوركينگ-ورتالىقتارى, كيبەرنەتيكا, روبوتتىقتەحنيكا, ٸت, تەز وقۋعا ٷيرەتۋ, شاحمات, دەبات, وليمپيادا باسسەينٸ, مۇز ايدىنى, فۋتزال, جٷگٸرۋ زالى, بوكس, كٷرەس جەنە ت.ب.). وسىعان ۇقساس قۇرىلىس اۋماقتارىن 1 مىڭنان استام ادامدى قامتيتىن اۋدان ورتالىقتارىندا تۇرعىزۋدى قاراستىرۋ.
8. قازاقستاننىڭ بارلىق مەكتەپتەرٸندە «قازاقشا كٷرەس» بويىنشا تەگٸن سپورت سەكتسييالارىن اشۋ. ٷكٸمەت مەكتەپتەردٸ قاجەتتٸ جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋٸ كەرەك.
9. مەكتەپكە دەيٸنگٸ جەنە مەكتەپتٸك جاستاعىلارعا رۋحاني تەربيە بەرۋ ارنايى  ەدٸستەمەسٸن ەزٸرلەۋ.
10. بالا-باقشالاردىڭ تەربيەشٸلەرٸن مەكتەپكە دەيٸنگٸ جەنە مەكتەپتٸك جاستاعىلارعا رۋحاني تەربيە بەرۋ بويىنشا ارنايى قۇراستىرىلعان ەدٸستەمەسٸ نەگٸزٸندە قايتادان دايىنداۋدى ۇيىمداستىرۋ.
11.  مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك سەرٸكتەستٸك اياسىندا بالا-باقشالاردىڭ مەملەكەتتٸك تاپسىرىسىن قارجىلاندىرۋدى 3 ەسە ارتتىرۋ.
12. بٸردەي مەكتەپ فورماسىنىڭ مەملەكەتتٸك ستاندارتىن قۇراستىرۋ.
13.  قازاقستان مۇسىلماندارىن رۋحاني باسقارماسىنىڭ رەسمي پوزيتسيياسى نەگٸزٸندە 15 جاسقا جەتكەن وقۋشى قىز بالالارعا ورامال تاعۋعا رۇقسات بەرۋ.
14.  قىسقا شالبار كيگەندەرٸ جەنە ساقال ٶسٸرگەندەرٸ ٷشٸن ازاماتتاردى جازالاۋ تۋرالى قازاقستان ٷكٸمەتٸنٸڭ باستاماسىن توقتاتۋ.
15.  جاستاردى بارلىق ورتا-كەسٸپتٸك وقۋ ورىندارىندا تەگٸن بٸلٸم بەرۋمەن قامتاماسىز ەتۋ. ورتا-كەسٸپتٸك وقۋ ورىندارىنىڭ 70%-ىن كەسٸبي-تەحنيكالىق ماماندىقتارعا بەيٸمدەۋ (كومباين جٷرگٸزۋشٸلەرٸ, كرانشى, دەنەكەرلەۋشٸ جەنە باسقا دا اۋىر تەحنيكا جٷرگٸزۋشٸلەرٸ, تسس).
16.  جوعارعى وقۋ ورىندارىنداعى ٸت ماماندىق پەن تەحنيكالىق ماماندىقتارعا بٶلٸنەتٸن مەملەكەتتٸك گرانتتى 3 ەسە ارتتىرۋ.
17.  جوعارعى وقۋ ورىندارىنداعى كرەديتتٸك جٷيە بويىنشا بٸلٸم بەرۋ ەدٸستەمەسٸن قايتا قاراۋ. 
18.  مەملەكەتتٸك تٸلدٸ جەتٸك يگەرگەن قازاقستان حالقى اسسامبلەيا ٶكٸلدەرٸن جوعارعى وقۋ ورىندارىنداعى قازاق تٸلٸندە بٸلٸم بەرەتٸن بٶلٸمدەرگە تەگٸن بٸلٸم بەرۋمەن قامتاماسىز ەتۋ.  
19.  اعىلشىن تٸلٸن وقىتۋدىڭ ٷزدٸك ەدٸستەمەسٸ نەگٸزٸندە قازاق تٸلدٸ وقىتۋدىڭ 3 ايلىق وقىتۋ ەدٸستەمەسٸن قۇراستىرۋ.
20.  ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق 16 ايماعىندا مەملەكەتتٸك تٸلدٸ دامىتۋ مەن وقىتۋ بويىنشا ارنايى ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىن اشۋ جەنە ەلٸمٸزدٸڭ ازاماتتارىن جاپپاي ەرٸكتٸ وقىتۋدى باستاۋ. ەلٸمٸزدٸڭ مەملەكەتتٸك جەنە ساياسي قىزمەتتەرٸندەگٸ ازاماتتاردى مەملەكەتتٸك تٸلدٸ وقىتۋعا مٸندەتتەۋ.
21.  قازاقستاننىڭ ازاماتتىق قوعام مەن دٸن ٸستەرٸ بويىنشا مينيسترلٸگٸنٸڭ ازاماتتىق باستامالار ورتالىعىنا (ابو) بٶلٸنگەن قاراجاتتاردىڭ تيٸمدٸ جۇمسالۋىنا تەكسەرٸس ۇيىمداستىرۋ (2016 جىلى 194,5 ملن تەڭگەنٸ 11 جوباعا عانا بٶلٸنگەن, ورتاشا ەسەپپەن بٸر ۇيىمعا 17,7 ملن بەرٸلگەن, قازاقستاندا 1 مىڭ جاستار ۇيىمى تٸركەلگەن). جاستار ۇيىمىنىڭ قىزمەتٸن ابو-نىڭ جوبالىق قارجىلاندىرۋىنا كٶپتەپ تارتۋ ارقىلى بەلسەندٸلٸگٸن ارتتىرۋ.

ەكٸنشٸ جىل. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى جويقىن كٷرەستٸڭ جەنە ستراتەگييالىق رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرۋدىڭ نەتيجەلەرٸ بويىنشا.

بيزنەس پەن ينۆەستوردى قورعاۋ

1. ينۆەستيتسييالاردى تارتۋ سالاسىنداعى بارلىق ۇلتتىق كومپانييالاردى قىسقارتىپ, ەلٸمٸزدٸڭ پرەزيدەنتٸنە تٸكەلەي باعىناتىن «بٸر تەرەزە» ەدٸسٸ بويىنشا «بيزنەس جەنە ينۆەستورلار ٷشٸن ٷكٸمەت» ۇلتتىق كومپانيياسىن قۇرۋ. ۇلتتىق كومپانييانى قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ جانىنداعى كەسٸپكەرلەر قۇقىعىن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلٸ باسقارۋى جٶن.
2. مەملەكەتتٸك-جەكە سەرٸكتەستٸك جوبالارىن كەلٸسۋ پروتسەدۋرالارىن بارىنشا جەڭٸلدەتۋ.
3. بيزنەسكە ارنالعان رۇقسات قۇجاتتارىنىڭ سانىن بارىنشا ازايتۋ.
4. جاقىندا قابىلدانعان سالىق كودەكسٸن قايتا قاراۋ. سالىق كودەكسٸ نەگٸزٸنەن ٸرٸ ترانسكورپوراتسييالاردىڭ مٷددەسٸندە قابىلدانعان, شاعىن كەسٸپكەرلٸكتٸڭ مۇڭ-مۇقتاجى ەسكەرٸلمەگەن.
5. شاعىن بيزنەستٸڭ جاڭادان اشىلعان كەسٸپورىندارىن 3 جىل مەرزٸمگە سالىقتان بوساتۋ.
6. ٶندٸرۋشٸلەردەن باسقا ساۋدا سۋبەكتٸلەرٸ ٷشٸن ققس-تى (ندس) جويۋ. ٶندٸرٸلگەن تاۋارلار ٷشٸن ققس-تى ٶندٸرۋشٸ تٶلەيدٸ.

عىلىم, تەحنولوگييالار جەنە جەك (ۆيە)

1. قازاقستانداعى عىلىمدى قارجىلاندىرۋدى ەلدٸڭ جٸٶ-نٸڭ (ۆۆپ) 4%-عا ارتتىرۋ.
2. جاڭا بۋىننىڭ جوعارى تەحنولوگييالىق 4-شٸ مۇناي ٶندٸرۋشٸ زاۋىتىن سالۋ.
3. قازاقستاندا اقش-تىڭ «كرەمنيەۆايا دولينا», رەسەيدەگٸ «سكولكوۆو» جەنە باسقا ەلدەردەگٸ حالىقارالىق تەجٸريبەسٸنە سٷيەنٸپ, ەكسپو نەگٸزٸندە «عىلىم القابى, ستارتاپتاردىڭ دامۋىن جەنە ەزٸرلەۋٸن, جاڭا تەحنولوگييالار مەن يننوۆاتسييالاردى, كونسترۋكتورلىق بيۋرو, بيزنەس-مەكتەبٸن جەنە كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋدى» قۇرۋ.
4. قازٸرگٸ ۋاقىتتا شەتەلدە جۇمىس ٸستەيتٸن قازاق زاماناۋي عالىمدار مەن ٶنەرتاپقىشتاردىڭ تٸزٸمٸن جاساپ, ەلگە شاقىرۋ. تۇرعىن ٷيمەن, جوعارى جالاقىمەن جەنە ولاردىڭ وتباسىلارى ٷشٸن تۇرمىس جاعدايلارىمەن قامتاماسىز ەتۋ.
5. پرەمەر-مينيسترگە تٸكەلەي باعىناتىن قازاقستاننىڭ جاسىل ەكونوميكا جەنە تۇراقتى دامۋ جٶنٸندەگٸ اگەنتتٸگٸن قۇرۋ. بۇل ەكسپو شاراسى ٶتكەننەن كەيٸنگٸ جەنە پاريج كەلٸسٸمٸ بويىنشا حالىقارالىق مٸندەتتەمەلەردٸ ورىنداۋ قادامى بولماق.
6. جاسىل ەكونوميكا جەنە ورنىقتى دامۋ سالالىق مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن ەزٸرلەۋ (قازاقستاننىڭ دامۋ بانكٸ جەنە باسقا دا دامۋ ينستيتۋتتارى, ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەر جەنە باسقالارى مينيمالدى % مٶلشەرلەمە بويىنشا تەڭگەدە قارجىلاندىرۋ, زاڭنامانى تۇراقتاندىرۋ, قۇنسىزدانۋ تەۋەكەلٸ ٶتەماقىسىن رەتتەۋ, «made in kz» جەرگٸلٸكتٸ ٶندٸرۋشٸلەر مەن دەۆەلوپەرلەرگە قولداۋ كٶرسەتۋ, استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنان قارجى باعدارلامالارىن ٸسكە قوسۋ جەنە باسقالارى).
7. قولدانىستاعى زاڭنامانى قايتا قاراۋ. اۋكتسيوندار سەتسٸز بولعان جاعدايدا جەك (ۆيە) بويىنشا بەكٸتٸلگەن تاريفتەر جٷيەسٸنە قايتارۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋ. اۋكتسيوندار ونى ودان ەرٸ رەتتەۋ ٷشٸن ماكسيمالدى دەڭگەيگە جەتكەندە (ەلدە ٷلەسٸ تەك 1%) نەمەسە باسقا گيبريدتٸ مەحانيزمدٸ قولدانعان كەزدە قاجەت.
8. ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەردەگٸ دەپوزيتتٸك شوتتاردا «اينالدىراتىن» مەملەكەتتٸك قاراجاتتى انىقتاۋ ٷشٸن بارلىق ۇلتتىق كومپانييالاردىڭ ينۆەنتاريزاتسيياسىن جٷرگٸزۋ. انىقتالعان جاعدايدا شيكٸزاتتى قايتا ٶڭدەۋ ٶندٸرٸسٸن جەنە ەكونوميكانى ساۋىقتىرۋدىڭ باسقا دا ستراتەگييالىق شارالارىن (جوعارى تەحنولوگييالىق زاۋىتتاردى, فابريكالاردى سالۋ جەنە ت.ب.), لاۋازىمدى تۇلعالارعا قاتىستى تيٸستٸ جاۋاپكەرشٸلٸك شارالارىن قولدانا وتىرىپ قايتا باعىتتاۋ.
9. سوڭعى 10 جىلدا عىلىم, بٸلٸم بەرۋ, يندۋسترييالاندىرۋ, جەدەل جوبالار سالالارىندا, 16 ايماقتاعى «ەركٸن ەكونوميكالىق ايماقتار» قىزمەتٸ بويىنشا بٶلەك بٶلٸنگەن مەملەكەتتٸك قاراجاتتىڭ (ەزٸرلەۋ, ەنگٸزۋ, نەتيجە) پايدالانۋ جەنە تيٸمدٸلٸگٸ ٷشٸن مينيسترلٸكتەردٸ, ەكٸمدٸكتەردٸ جەنە ۇلتتىق كومپانييالاردى,  الماتىداعى «يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار پاركٸن» جەنە مەملەكەت قاتىسۋىمەن باسقا دا ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى تەكسەرۋ. دامۋعا كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن جٷيەلٸ قاتەلەردٸ انىقتاۋ ٷشٸن ساپالى تالداۋ جەنە ينۆەنتاريزاتسييا جٷرگٸزۋ.

ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ جەنە قامتاماسىز ەتۋ

1. قازاقستاننىڭ بارلىق ەلدٸ مەكەندەرٸن, سونىڭ ٸشٸندە اۋىلداردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ. مەسەلەنٸ مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتاڭ باقىلاۋىنا قويۋ.
2. ٷشٸنشٸ بالانى جەنە كەيٸنگٸ بالالاردى  تۋعان كەزدە رەسەيدٸڭ تەجٸريبەسٸ بويىنشا ٶمٸر سٷرۋ جاعدايلارىن جاقسارتۋ ٷشٸن (يپوتەكاعا باستاپقى تٶلەم نەمەسە تۇرعىن ٷيدٸ ساتىپ الۋ, يپوتەكالىق نەسيەنٸ ٶتەۋ, تۇرعىن ٷي جاعدايىن جاقسارتۋ, ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەردە بالانىڭ بولاشاق بٸلٸمٸ ٷشٸن دەپوزيتتٸك شوت) 5 ميلليون تەڭگە كٶلەمٸندە «سەرتيفيكاتپەن» تٶلەم جاساۋ.
3. يپوتەكاعا باستاپقى جارنا جيناۋ نەمەسە 18 جاستان باستاپ تۇرعىن ٷي ساتىپ الۋ ٷشٸن 3 ميلليون تەڭگە مٶلشەرٸندە ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەردە ارنايى دەپوزيتتٸك شوتقا جەتٸم بالالارعا بٸر جولعى تٶلەم جاساۋ.
4. «مۇعالٸمدەر مەن دەرٸگەرلەردٸڭ مەرتەبەسٸ تۋرالى» جاڭا زاڭدى قابىلداۋ.
5. بيۋدجەتتٸك سالالاردىڭ جۇمىسشىلارىنىڭ, ونىڭ iشiندە مۇعالiمدەر مەن دەرiگەرلەردiڭ سارالانعان جالاقىسىن پايدالانا وتىرىپ, 100% -عا, ياعني 2 ەسەگە, مينيمالدى جالاقىنى كٶتەرۋ.
6. زەينەتكەرلٸك جاستىڭ شەكتٸ دەڭگەيٸن تٶمەندەتۋ, ەيەلدەر ٷشٸن - 55 جاستى, ەركەكتەر ٷشٸن - 60 جاستى, ونىڭ ٸشٸندە كەنشٸلەر ٷشٸن - 50 جىل.
7. مينيمالدى زەينەتاقىنىڭ مٶلشەرٸن 100% -عا, ياعني 2 ەسەگە ۇلعايتۋ.
8. جٷكتٸلٸگٸ مەن بوسانۋى, اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ, جاڭا تۋعان بالانى (بالالاردى) اسىراپ الۋ, كٸرٸسٸ جوق بولعان جاعدايدا, ەرەكشە قاجەتتٸلٸكتەرٸ بار تۇلعالارعا (مٷگەدەكتەر), ۇوس, اۋعان سوعىسى, سەمەي يادرولىق پوليگونى, چەرنوبىل اپاتى ارداگەرلەرٸ, قازبات بٸتٸمگەرلەرٸنە ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ 100%-عا, ياعني 2 ەسەگە ۇلعايتۋ.
9. مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردە جەنە ۇلتتىق كومپانييالاردا جۇمىسقا ورنالاسۋ ٷشٸن ەرەكشە قاجەتتٸلٸكتەرٸ بار ادامدارعا (مٷگەدەكتەر) 3% كۆوتانى ەنگٸزۋ.
10. تۇراقتاندىرۋ قورىن كٶمٸرمەن, جانار-جاعارماي ماتەريالدارىمەن, دەندٸ داقىلدارمەن جەنە ت.ب. 1 جىلدىق مەرزٸمگە دەيٸن ٷزدٸكسٸز تولتىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ.

مەديتسينا دامۋى

1. ۇلتتىق مەديتسينالىق كلينيكالاردىڭ بازاسىندا قازاقستاندىق دەرٸگەرلەردٸ ەلەمدەگٸ ەڭ كٷردەلٸ وپەراتسييالارعا ٷيرەتۋ ٷشٸن مەديتسينانىڭ جەتەكشٸ شەتەلدٸك ماماندارىن اۆسترييا, گەرمانييا, يزرايل, وڭتٷستٸك كورەيا سيياقتى ەلەمنٸڭ جوعارى دامىعان ەلدەرٸنەن 3 جىل مەرزٸمگە شارتتىق نەگٸزدە شاقىرۋ. تۇرعىن ٷيمەن, جوعارى جالاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ جەنە ولاردىڭ وتباسىلارىنا جاعداي جاساۋ. جىل سايىن قازاقستاندىقتار شەتەلدە ەمدەلۋگە $200 ملن. استام جۇمسايدى, ال شۇعىل وپەراتسييالاردى تالاپ ەتەتٸندەردٸڭ كٶبٸسٸ قاجەتتٸ قاراجاتتىڭ جوقتىعىنان قايتىس بولىپ جاتىر.
2. باتىس قازاقستان وبلىسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ تەجٸريبەسٸ بويىنشا قازاقستانننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن اۆتوماتتاندىرۋ.
3. مەديتسينالىق كٶمەكتٸڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ٷشٸن بارلىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن بٸرىڭعاي اقپاراتتىق جٷيەگە بٸرٸكتٸرۋ (ەلەكتروندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ پاسپورتى, ەلەكتروندىق اۋرۋلار تاريحى, دەرٸ-دەرمەكتٸ ەسەپكە الۋ جەنە ت.ب.).
4. ەلدٸڭ بارلىق مەديتسينالىق جوو-دا پەدياترييا فاكۋلتەتتەرٸن قايتا قۇرۋ.
5. قازاقستاننىڭ بارلىق مەديتسينالىق جوو-لارىندا تەستٸلەۋ جٷيەسٸن جويۋ.

ەكولوگييا

1. استانانى گازداندىرۋ. ەلوردا تۇرعىندارى تٷتٸننەن تۇنشىعۋدا.
2. قازاقستاننىڭ ەكولوگييا جەنە قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلٸگٸن جانداندىرۋ.
3. ەكولوگييا سالاسىنداعى قولدانىستاعى زاڭنامانى قايتا قاراۋ. مۇناي, تاۋ-كەن ٶندٸرۋ, ٶڭدەۋ جەنە باسقا سالالارداعى ٸرٸ ترانسكورپوراتسييالارمەن ٶنەركەسٸپتٸك تٷتٸن-قوقىستارى ٷشٸن جازالاۋ نورماتيۆتەرٸن كٷشەيتۋ.
4. ايماقتار تۇرعىسىندا ەكولوگييالىق تەۋەكەلدٸ باعالاۋدى جٷرگٸزۋ. اتموسفەراعا شىعارىلاتىن ٶنەركەسٸپتٸك تٷتٸن-قوقىستارى ٶلشەۋدٸ جەنە اۋانى تەۋلٸكتٸك تالداۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, ونىڭ ٸشٸندە استانا, الماتى, اقتاۋ, اقتٶبە, حرومتاۋ, قاندىاعاش, پاۆلودار, ٶسكەمەن, ورال, قاراعاندى, تەمٸرتاۋ, بالقاش, اقساي قق., اقتٶبە وبلىسى, تەمٸر, بايعاني اۋداندارىندا جەنە باسقالارى.
5. اتىراۋ ٶڭٸرٸندەگٸ «تەڭٸزشەۆرويل» كومپانيياسىنا حالىقارالىق ساراپشىلاردى جەنە ەكولوگييالىق ميسسييالاردى تارتۋ ارقىلى سوڭعى لاستاعان اۋىر تٷتٸن-قوقىستارعا قاتىستى ٸستٸڭ قۇپييالىلىعىن اشىپ, تەۋەلسٸز تەرگەۋ جٷرگٸزۋ.
6. كەسٸپورىندارعا گاز تەرٸزدەس قالدىقتاردى تازارتۋدىڭ قۋاتتى جەنە تيٸمدٸ جٷيەلەرٸن ەنگٸزۋدٸ مٸندەتتەۋ.
7. استانانىڭ تەجٸريبەسٸ بويىنشا اتىراۋ, الماتى, تەمٸرتاۋ, اقتٶبە, ٶسكەمەن, پاۆلودار, ورال, قاراعاندى جەنە باسقا دا ٶنەركەسٸپتٸك قالالاردىڭ, سونداي-اق ٶڭدەۋشٸ زاۋىتتاردىڭ اينالاسىن جەنە ت.ب. «جاسىل بەلدەۋدٸ» كٶگالداندىرۋ.
8. بالقاش مىس بالقىتۋ زاۋىتىن «بالقاش» كٶلٸنٸڭ ماڭىنداعى جٷزدەگەن مىڭ توننا قالدىقتاردى قايتا كٶمۋگە مٸندەتتەۋ. كٶلگە كٷكٸرت ديوكسيدٸ جەنە ونداعان قاۋٸپتٸ اۋىر مەتالدار تٷسەدٸ. سونىمەن قاتار ٶندٸرٸستەن مىڭداعان توننا ۋلى شاڭ كٶل سۋىندا تۇنىپ قالادى.
9. بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنا سۇراۋ سالا وتىرىپ, كەزٸندە كٶلەمٸ بويىنشا ەلەمدەگٸ تٶرتٸنشٸ كٶل بولعان «ارال تەڭٸزٸن» ساقتاۋ بويىنشا باعدارلامانى قابىلداۋ. سۋداعى تۇزدىڭ كونتسەنتراتسيياسى 14 ەسەگە ارتىپ وتىر.
10. تەڭٸز, كٶلدەر مەن ٶزەندەردٸڭ «بٸر كٶزدەن» شەكتەسەتٸن جەنە تۇتىناتىن سەرٸكتەس-ەلدەرگە تەحنوگەندٸك جەنە باسقا ەسەرلەردٸ ازايتۋ جەنە جويۋ جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق نورماتيۆتٸك قۇجاتتاردى قابىلداۋعا قازاقستانعا باستاما كٶتەرۋ.
11. قازاقستان اۋماعىندا اقبٶكەندەردٸڭ, ٷي جانۋارلارى مەن قۇستارىنىڭ جəنە باسقا دا جابايى جانۋارلاردىڭ جاپپاي ٶلٸمٸ تۋرالى حالىقارالىق ساراپشىلاردى جəنە ەكولوگييالىق ميسسييالاردى كەڭٸنەن تارتا وتىرىپ, تەۋەلسٸز تەرگەۋ جٷرگٸزۋ.
12. استانادا رادياتسييالىق مەديتسينا جەنە ەكولوگييا بويىنشا ۇلتتىق عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىن قۇرۋ. ورتالىقتىڭ ٶكٸلدٸكتەرٸن ەلدٸڭ تٶرت باعىتى بويىنشا (باتىس - اقتٶبە, شىعىس - ٶسكەمەن, سولتٷستٸك - پاۆلودار, وڭتٷستٸك - الماتى) اشۋ.
13. اقتٶبە قالاسىندا باتىس قازاقستان مەديتسينالىق ونكولوگييالىق ورتالىعىن اشۋ. سوڭعى جىلدارى ايماقتا ونكولوگييالىق اۋرۋلاردىڭ ٶسۋٸ بايقالىپ وتىر.

 ۇلت پورتالى