سان-سالالى سۇراقتاردىڭ بەرٸن ول بٸر سۇراققا باعىندىرعان: مەن كٸممٸن, مەن شىنىمەن مەنمٸن بە, ەلدە جٷرگەن قۇر سۇلبامىن با, ەلدە ٶزگە بٸرەۋدٸڭ ەلەسٸمٸن بە?..
اقبەرەن ەلگەزەكتٸڭ پوەزيياسى جٶنٸندە باسپاسٶز بەتٸندە بٸراز پٸكٸرلەر شىققان ەكەن. ودان بايقايتىنىمىز, اقىننىڭ شىعارماشىلىعى - قانداي دا بولسا بٸر تۇجىرىمعا سييا قويمايتىن, تارام-تارام باعىتى بار كٷردەلٸ دٷنيە. بٸراق بۇل سان-سالالى سۇراقتاردىڭ بەرٸن ول بٸر سۇراققا باعىندىرعان: مەن كٸممٸن, مەن شىنىمەن مەنمٸن بە, ەلدە جٷرگەن قۇر سۇلبامىن با, ەلدە ٶزگە بٸرەۋدٸڭ ەلەسٸمٸن بە? مىنا اينادان قاراپ تۇرعان بەينە تىم الدامشى ەمەس پە? ەلدە بٸر نەگٸزٸ بار ما? نەگٸزٸ بولسا ول قاي نەگٸز? ەڭ قىزىعى, ول بٸر بەلگٸلٸ سۋبەكت بولۋعا دا قاناعاتتانبايدى, ول سۋبەكتٸلٸكتەن بۇرىنعى جەر مەن كٶككە تەڭ بولعان كوسمولوگييالىق ساناعا بويلاعىسى كەلەدٸ جەنە ول ازداي قازٸرگٸ تٷرلٸ ينتەرفەيس ارقىلى تٷرلٸ جٷيەگە قوسىلا بەرەتٸن پوستسۋبەكتٸلٸك سانانىڭ قۇبىجىققا تولى ەلەستەرٸن سالماقتاپ كٶرگٸسٸ كەلەدٸ. كٶنە قىتايلىقتار ايتپاپ پا ەدٸ: «قۇداي ٶزگەرٸستەر دەۋٸرٸندە تۋىپ ٶسۋدەن ساقتاسىن» دەپ. ەندەشە, اقبەرەن ەلگەزەك - ناق وسى ٶزگەرٸستەر دەۋٸرٸنٸڭ تٷلەگٸ مەن ويشىلى, قۇربانى مەن ٶز-ٶزٸنە ەكسپەريمەنت قويعان زەرتتەۋشٸسٸ. ونىڭ كٶپتەگەن ٶلەڭدەرٸ باقسىلىق زٸكٸر ەستەتيكاسىندا جازىلعان. سونىڭ بٸرەۋٸن زەردەلەپ كٶرەيٸك:
كٷن مەن تٷننٸڭ اراسىندا ەس جاتقاندا اۋىسىپ,
تارعىل-تارعىل كٸل كٷمەندار كەزٸپ جٷرەر باۋ ٸشٸن.
دٷنيەدەگٸ بار دىبىستار بٸر ارنادا قاۋىشىپ,
تٷيسٸگٸمنەن كٷدٸرەيەر دٷر قوبىزدىڭ داۋىسى.
ارۋاقتارمەن بي بيلەگەن ەلەستەسە بٸر باقسى,
كٶكەيٸمنٸڭ قىلىن قوزعار ٸشٸمدەگٸ شىراقشى.
كٶكسەڭگٸردٸڭ كٶكٸرەگٸن قارس ايىرسا زارلى ٷن,
سەن بٸلەرسٸڭ, تٷسٸنەرسٸڭ بۇل جالعاننىڭ تارلىعىن.
راسىندا دا, كەڭەس وداعى قۇلدىراۋىنان كەيٸن تۋىنداعان "قايتا قۇرۋ كەزەڭٸ" توتاليتارلىق تٷننٸڭ باعىتى ەلٸ تولىق بەلگٸسٸز بٸر تاڭعا اۋىسقان ٶلٸارا شاق ەمەس پە ەدٸ? اقىنىمىز ايتقان ويىن ودان سايىن ناقتىلاپ, «ەس جاتقاندا اۋىسىپ» دەيدٸ. شىنىمەن دە ەلٸمٸز ەگەمەندٸك العان توقسانىنشى جىلداردان بەرٸ بٸز ەسٸمٸزدٸ, كٶكەيٸمٸزدٸ, بولمىسىمىزدى اۋىستىرۋ پروتسەسسٸن كەشٸپ اتقان جوقپىز با? سوتسياليستٸك ساياسي قۇرىلىمنان كاپيتاليزمگە كٶشتٸك, نارىقتىق قاتىناستارعا سٷڭگٸپ, ەيتەۋٸر, ودان دا تٸرٸ شىقتىق. الدىندا "تازا ۇلتتىق مەملەكەت قۇرامىز" دەپ ۇرانداپ ەك, سودان "ەڭ دۇرىسى - كٶپۆەكتورلى ساياسات" دەپ, "دامىعان ەلۋ, سوسىن وتىز مەملەكەتكە قوسىلامىز" دەپ دابىرلادىق. ەندٸ تٷك بولماعانداي بۇرىنعى وتارلاۋشى قوجايىنىمىز رەسەيگە قاراپ, اۋىزىمىزدى قۋ شٶپپەن سٷرتٸپ وتىرمىز.
ال ەندٸ بيلٸگٸمٸز بٸرەسە اندا شاۋىپ, بٸرەسە مىندا تىعىلىپ جاتقاندا بۇل دٷنيەگە قازاقتىڭ جاڭا بۋىنى كەلٸپ ٷلگەردٸ: ولارعا ٶمٸر سٷرۋ كەرەك, بۇل دٷنيەدە ٶز ورنىن تابۋى كەرەك, ولار - مىنا ەس اۋىستىرۋ زامانىنىڭ تىم سوزىلماي, بٸر كەسٸمگە كەلٸپ, ناقتى تاڭداعان جولىمەن جٷرۋٸن قالايدى. اقبەرەننٸڭ كٶتەرگەن تاقىرىپتارى مەن ەستەتيكاسىنا قاراساق, وسى بۋىنعا باعىت سٸلتەۋشٸ, جاڭا قۇندىلىقتار ۇسىنۋشى. سولاردىڭ ٸشٸندەگٸ ەڭ باستىسى - اقبەرەن قارادٷرسٸن ويدان, كەلتە شەشٸمنەن, ٷيرەنشٸكتٸ داعدىلى ەرەكەتتەن ساقتاندىرادى. بۇل جاعىنان ول كەدٸمگٸ شەكسپير سومداپ كەتكەن گاملەتكە ۇقسايدى. راسىندا دا, مەن اقبەرەن ەلگەزەكتٸ قازاقتىڭ گاملەتٸ دەر ەدٸم. ال ەستەتيكا جاعىنان ەلگەزەك وسكار ۋايلدتان جەنە فرانتسۋز سيۋررەاليستەرٸنەن كٶپ ٷيرەنگەن. وندا ميستيكالىق سارىن دا جوق ەمەس, بٸراق ودان گٶرٸ اناليتيكاسى, زەردەلٸلٸگٸ باسىم. بۇل جاعىنان وندا ماقسات مەلٸكتٸڭ پروزاسىمەن دە ٷندەستٸگٸ بار. ەسٸڭٸزدە بولسا, ۋايلد «دوريان گرەيدٸڭ پورترەتٸندە» العاش رەت بەينەنٸ سۋرەتكە سالىنعان ادامنان بٶلٸپ, ەكەۋٸن بٶلەك قاراستىرادى. سول سيياقتى ەلگەزەك تە, كەيٸپكەرٸن سارالاۋدا نەشە تٷرلٸ كٷيگە تٷسەدٸ.
ٶتكەندەردٸڭ بوساعان اڭعالاعى,
تٷنەگٸمەن ٷڭٸلٸپ جاندى الادى.
شىم-شىتىرىق اينانىڭ ەلەمٸندە,
ٶز-ٶزٸمدٸ تابا الماي ساندالامىن.
مەنٸڭشە, مۇندا جاس اقىن قازٸرگٸ دٷنيەگە اعا بۋىننىڭ كٶزٸمەن قاراۋعا قارسىلىق بٸلدٸرٸپ وتىر. "ولاردا كٶز ەمەس, تەك كٶزدٸڭ ورنى قالعان" دەيدٸ جەنە "ول ەلدەقاشان تٷنەككە اينالعان" دەيدٸ. ال كٶز بولسا, كٶرۋ ٷشٸن جارالعان مٷشە ەمەس پە? ودان تەك تٷنەك كٶرٸنەتٸن بولسا, ونىڭ كٸمگە كەرەگٸ بار? بٸزدەگٸ ەڭ قيىن نەرسە - جاس بۋىننىڭ اعالار, اقساقالدار تاراپىنان لەگيتيماتسييا الۋى. ەگەر ولاردىڭ دۋالى اۋىزدارىنان سەنٸ مويىنداعان, ماقتاعان بٸر سٶز شىقپاسا, وندا ايناعا قانشا قاراساڭ دا, ٶز-ٶزٸڭدٸ تابا المايسىڭ. ەگەر ەلگٸندە عانا ايتىلعان گاملەت سيتۋاتسيياسىنا ورالاتىن بولساق, ول شەشەسٸ جٸبەرگەن كٷنەسٸ ارقىلى ەكەسٸنەن ايىرىلىپ, ەندٸ ٶگەي ەكەسٸن مويىنداماسا, حانزادا بولۋدان قالۋ قاۋپٸندەگٸ حالدە تۇر. سول ٷشٸن وعان تۋعان اناسىنىڭ ٶزٸ ٶگەي بوپ كەتكەن, بٷكٸل دٷنيە ٶگەيلەنٸپ, ول ەندٸ جاپادان جالعىز قالعانىن سەزٸنٸپ, نە ٸستەرٸن بٸلمەي تۇر, بارلىق ەرەكەتتٸڭ بەرٸ بايانسىز كٶرٸنٸپ تۇر. سوندا ول ەلگٸ جاعدايدىڭ شەشٸمٸن بارلىق شىندىقتى پاش ەتكەن تەاترالدىق قويىلىم قويۋدان تاپپاي ما? سول سيياقتى ەلگەزەك تە ەلدە دە بولسا ٶتكەنگە بەلشەسٸنەن باتىپ وتىرعان قوعامعا دەگەن ٶگەيسۋ, ٸشتەي قارسى تۇرۋ سەزٸمٸن بٷكٸل پوەزيياسىنا ارقاۋ ەتكەن.
الايدا قازٸر اعا بۋىننىڭ قاتارى دا سەيٸلٸپ بارادى, ەندٸ كەلەسٸ ۇرپاق قانداي قۇندىلىقتار اياسىندا بٸرٸگە الادى? بٸز تەك ٶزٸمٸزدٸڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى دەرٸپتەيمٸز بە, ەلدە بٷكٸل ادامزاتتىق ٶركەنيەتپەن بٸرگە بولامىز با? شىنىن ايتقاندا, قازٸر بٸزدە ناعىز زييالى قاۋىم ساحنادان كٶرٸنبەي كەتتٸ, قازٸر ٸس جٷزٸندە دامىپ كەلە جاتقان تيپاجدار - ساياساتكەر, بيزنەسمەن, سپورتشى ھەم جۋرناليستەر. قازٸر كورپوراتيۆتٸك سانا بەرٸنەن باسىم. اۋىلدىڭ جاعدايى تٸپتٸ مٷشكٸل بوپ كەتتٸ. سونىمەن قاتار دٸنشٸلدەر سانى دا كٷرت كٶتەرٸلٸپ كەتتٸ. بۇرىنعى زايىرلى بولعان, جوعارى بٸلٸم الۋ جاعىنان كەڭەس وداعىندا ەكٸنشٸ ورىندا بولعان قازاقستان قازٸر قايدا بارا جاتقانىن ٶزٸ بٸلمەيتٸن جاعدايعا جەتكەن سيياقتى. مۇنداي كەزەڭدە اقبەرەن ەلگەزەك سيياقتى تەك بٷگٸنگٸنٸ, قازٸرگٸ زاماننىڭ مۇقتاجىن كٷيتتەيتٸن اقىننىڭ شىعۋى - ٶسەر ۇلتتىڭ ٷمٸتٸ مەن باقىتى دەپ سانايمىن.
ەۋەزحان قودار
مەدەنيەتتانۋشى, جازۋشى ھەم اۋدارماشى
2015 جىل, 30 قازان
