فوتو: رومان سكليار / اسقار احمەتۋللين, kursiv.media
بٷگٸن ٷكٸمەت ٷيٸندە پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى رومان سكلياردىڭ قاتىسۋىمەن باسپاسٶز كونفەرەنتسيياسى ٶتتٸ. Ult.kz تٸلشٸسٸنٸڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرۋ كەزٸندە ول ەلدەگٸ اۆتوموبيل ٶندٸرٸسٸنٸڭ جاي-كٷيٸ, ۋتيلالىم مەسەلەسٸ مەن قازاقستانعا زاڭسىز كٸرٸزٸلەتٸن اۆتوكٶلٸكتەر تۋرالى سٶز قوزعادى.
تاقىرىپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ ٶنەركەسٸپ, ەنەرگەتيكا جەنە كٶلٸك سالالارىنداعى تاپسىرمالارىن جٷزەگە اسىرۋ بارىسى تۋرالى بولعاندىقتان قازاقستاندا «دامىپ جاتىر» دەپ اۋىز تولتىرا ايتىلاتىن اۆتوموبيل ٶندٸرٸسٸنٸڭ نەتيجەسٸ نەگە كٶرٸنبەيتٸنٸن سۇراپ: «وسى سالاعا جانىڭىز اشي ما?» ‒ دەپ تٸكەسٸنەن سۇراق قويدىق.
ر. س: مەن بٸزدٸڭ ەكونوميكامىزدىڭ قانداي دا بٸر سالاسى تۋرالى كەي بٸر پوپۋليستەر ايتاتىن دەرەكتەرگە سٷيەنٸپ, «ولار پارازيتتەر, ناشار جۇمىس ٸستەيدٸ, كەسٸپورىندارىن جاۋىپ, نارىقتان كەتۋٸ كەرەك» دەمەيمٸن. بۇل تۋرالى ايتىپ كەلە جاتقانىما كٶپ جىل بولدى. ەلەمدەگٸ كەز كەلگەن ەكونوميكا, كەز كەلگەن ٶزٸن سىيلايتىن ەل ٶز مەملەكەتٸندەگٸ حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ بارلىق سالالارىن قولدايدى. ول اۋىل شارۋاشىلىعى بولسىن, ترانسپورت, ەنەرگەتيكا, مەتاللۋرگييا نەمەسە ماشينا جاساۋ سالاسى بولسىن, قانداي دا بٸر دەڭگەيدە قولدايدى. تٸپتٸ دامىعان ەلدەردٸ مىسالعا كەلتٸرٸپ قارايتىن بولساق, كەيدە كەسٸپورىن جۇمىس ٸستەۋٸ ٷشٸن تٸكەلەي بيۋدجەتتەن اقشا سالۋ ارقىلى قولداۋ جٷرەدٸ. اۆتوموبيل ٶندٸرٸسٸنە كەلەتٸن بولساق, ول دا باسقا سالالار سيياقتى بەلسەندٸ دامىپ جاتىر.
ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەتٸنٸ, ولارعا كەي بٸر باسقا سالالار سيياقتى بيۋدجەتتەن قانداي دا بٸر دوتاتسييا جوق. ولار ٶز ٶنەركەسٸپتەرٸندە ەركٸن ەكونوميكالىق ايماق رەجيمٸندە جۇمىس ٸستەيدٸ. ولار ٶنٸم شىعارادى.
ساياسيلاندىرىپ جٸبەرگەن ۋتيلالىم دەگەن نە? ول بار بولعانى جاناما سالىق. ول قاراجات اۆتوٶندٸرۋشٸلەرگە بارىپ جاتقان جوق, مەملەكەتتٸڭ «جاسىل دامۋ» اكتسيونەرلٸك قوعامىنا تٷسەدٸ دە, ەكولوگييالىق قاجەتتٸلٸككە جۇمسالادى. ەگەر بۇل ۋتيليزاتسييالىق الىم بولماعاندا, بٸز بۇل شىعىندى رەسپۋبليكالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت ەسەبٸنەن جاباتىن ەدٸك. بۇل ‒ بيۋدجەت شىعىنىنىڭ ورنىن تولتىراتىن جاناما سالىق. بۇل ‒ انىق.
بٷگٸن بٸرنەشە رەت ايتتىم, ەگەر بٸز كەزٸندە اۆتوموبيل ٶندٸرٸسٸن باستاماعانىمىزدا, بۇل سالانى اياقتاندىرۋعا تىرىسپاعانىمسىزدا, بيىل الماتى مەن قوستانايدا ٸسكە قوسىلاتىن ەكٸ زاۋىت تا, مۇنداي ينۆەستيتسييا دا بولماس ەدٸ. ماشينا جاساۋ سالاسىنا ينۆەستيتسييا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ ەڭ جوعارعى سەگمەنتٸ رەتٸندە ٶتە ٷلكەن مۋلتيپليكاتيۆتٸ ەففەكت بەرەدٸ. ەكسپەرتتەر باعالاۋى بويىنشا اۆتوموبل جاساۋ سالاسىندا بٸر عانا جۇمىس ورنىن اشۋ قوسىمشا سالالاردا كەم دەگەندە ٷش قوسالقى جۇمىس ورىندارىن اشۋعا ىقپال ەتەدٸ. مۇنى دا تٷسٸنۋ كەرەك.
ەكٸنشٸ جاعىنان, بٸز 2016 جىلى دسۇ-عا (دٷنيەجٷزٸلٸك ساۋدا ۇيىمى, رەد) كٸرٸپ, قازاقستانعا كەلەتٸن شەتەلدٸك اۆتوموبيلدەرگە كەدەن سالىعىن 30-دان 15 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەتكەن كەزدە وسى 15 پايىزدىڭ ٷلەسٸن ۋتيلالىمنىڭ ەسەبٸنەن جاپقانىمىزدى دا تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك. بۇل جاناما سالىق ەكەنٸن تاعى ەسكەرە ايتقىم كەلەدٸ. مىسالعا, ەگەر قازٸر قىمبات اۆتوموبيلدەردٸڭ ۋتيلالىمىن الىپ تاستايمىز دەلٸك, وندا مەنٸڭ ويىمشا ەدٸلەتسٸز بولادى. ال ٶزٸمٸزدٸڭ اۆتوموبيل مەن اۆتوكومپونەنتتەردٸ شىعاراتىن بازا قالىپتاستىرساق بٸز تەك جۇمىس ورىندارىن اشىپ قانا قويماي, قوسالقى سالالاردى دا د
اۆتوموبيل سالاسىن دامىتۋ مەسەلەسٸندە پوپۋليستٸك كٶزقاراسپەن نەنٸڭ دۇرىس, نەنٸڭ بۇرىس ەكەنٸن ايتۋعا بولمايدى. جالپى اۆتوموبيل عانا ەمەس, ماشينا جاساۋ سالاسى بٸزدٸڭ باسىمدىق بەرٸپ وتىرعان سالالاردىڭ بٸرٸ.
Ult.kz تٸلشٸسٸنٸڭ كەلەسٸ سۇراعى: قىرعىزستاننان كٶلەڭكەلٸ سحەمامەن ەلٸ كٷنگە دەيٸن اۆتوموبيلدەر كٸرٸپ جاتىر. ال قازاقستان بيۋدجەتٸ كەدەن سالىقتارىنان قاعىلىپ وتىر. بۇل قاشان توقتايدى?
ر. س: راسىمەن دە مۇنداي پوبلەما بار. باس كەزٸندە ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا كٸرگەن 5 ەل كەلٸسٸمشارت جاساسۋ كەزٸندە ەسكەرتۋ بولعان. سول كەزدە ارمەنييا مەن قىرعىزستان شەتەلدەن ەلدەرٸنە كەلەتٸن اۆتوموبيلدەرگە كەدەن جەنە باسقا الىمدارعا بەلگٸلٸ بٸر جەڭٸلدٸكتەر العان. بٸراق ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا بۇل مەسەلەلەر ٸشكٸ ەرەجەلەر ارقىلى رەتتەلۋٸ تيٸس. ەگەر قازاقستانعا كەلەتٸن اۆتوموبليلدەر كەدەن نەمەسە باسقا الىمداردى تٶلەمەسە, وندا ول شەكارادان ٶتٸپ, تٸركەۋگە قويىلعاندا الىنۋى كەرەك.
ەستەرٸڭٸزدە بولسا, 2022 جىلدىڭ 1 قىركٷيەگٸنە دەيٸن كٸرگٸزٸلگەن اۆتوموبيل قۇرالدارىن زاڭداستىرۋ بويىنشا ٷلكەن ناۋقان جٷرگەن. سول كەزدە بۇل مەسەلە شەلٸۋٸ كەرەك بولعان. بٸراق كٶلەڭكەلٸ سحەمامەن بٸزدٸڭ ەلگە كٸرگٸزۋگە تىرىساتىن اۆتوموبيلدەر بار ەكەنٸ راس. ول مەسەلمەن ارنايى ورگاندار مەن كەدەن قىزمەتٸ اينالىسىپ جاتىر. بارلىعىن رەتتەستٸرەدٸ دەپ ويلايمىن.
