«ياساۋي ٸزٸمەن» تاريحي-دەرەكتٸ ەكسپەديتسييا سوزاق ٶڭٸرٸنە باردى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
سوزاقتا قوجا احمەت ياساۋيدٸڭ باباسى مەن شەكٸرتتەرٸ جەنە تايقازاندى قۇيعان شەبەر جەرلەنگەن. تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ تۇلعاسى قوجا احمەت ياساۋي تاريحىن قايتا تٷگەندەۋ, بالالىق شاعىنان باستاپ شەكٸرتتەرٸنە دەيٸنگٸ تولىققاندى مەلٸمەتتەردٸ توپتاستىرۋ, تىڭ دەرەكتەر ٸزدەۋ ماقساتىندا «ەزٸرەت سۇلتان» مەملەكەتتٸك تاريحي-مەدەني قورىق-مۋزەيٸنٸڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قولعا الىنعان «ياساۋي ٸزٸمەن» تاريحي-دەرەكتٸ ەكسپەديتسييا سوزاق ٶڭٸرٸنە باردى.
ەۋليەلەر مەن تٷركٸ جۇرتىنا تامىر جايعان تۇلعالارى بار, 500-دەن اسا تاريحي, كيەلٸ, شەجٸرەلٸ ورىندار مەن كەسەنەلەرگە باي سوزاق اۋدانى ەيگٸلٸ قوجا احمەت ياساۋيدٸڭ تاريحىمەن دە تىعىز بايلانىستى.
«قوجا احمەت ياساۋي بابامىزدىڭ تاريحى جايلى بٸلگەنٸمٸزدەن بٸلەرٸمٸز ەلٸ دە كٶپ. ياساۋيدٸڭ ٸزٸمەن جٷرٸپ اتا-اناسى مەن بابالارىنان باستاپ تاريحىن زەردەلەپ, شەكٸرتتەرٸنە دەيٸنگٸ مەلٸمەتتەردٸ تەرەڭدەي زەرتتەۋ, ٸزدەستٸرۋ - الدىمىزعا قويعان باستى ماقساتىڭ بٸرٸ. ياساۋي دەسە كٶك كٷمبەزدٸ كەسەنەنٸ عانا ەلەستەتٸپ قويماي ونىڭ شىققان تەگٸن, تاريحي تۇلعالارمەن بايلانىسىن دا بٸلۋٸ ابزال. «ياساۋي ٸزٸمەن« تاريحي-دەرەكتٸ جوباسىنىڭ دا كٶزدەگەنٸ وسى. ياساۋي ٸلٸمٸ دە قانشاما ەلگە تارالعان. الداعى ۋاقىتتا ياساۋي جولىمەن جٷرە وتىرىپ, اۋقىمدى دٷنيەلەردٸ توپتاستىرۋىمىز تيٸس»,- دەيدٸ «ەزٸرەت سۇلتان» قورىق-مۋزەيٸنٸڭ ديرەكتورى نۇربولات احمەتجانوۆ.
ەكسپەديتسييا مٷشەلەرٸ ەڭ بٸرٸنشٸ كەزەكتە دالا تٷرٸكتەرٸنە يسلام دٸنٸن ەڭ العاش تاراتۋشىلاردىڭ بٸرٸ, مۇحاممەد ( س.ع.س.) پايعامبارىمىز بەن ەزٸرەت ەلٸنٸڭ تٸكەلەي ۇرپاعى بولىپ كەلەتٸن, ەلدٸڭ مەدەني, رۋحاني ٶرلەۋٸنە ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوسقان ىسقاق باب كەسەنەسٸنە باردى. ال, بٷكٸل تٷركٸ دٷنيەسٸنە ەيگٸلٸ قوجا احمەت ياساۋي ىسقاق باپتىڭ كٸندٸگٸنەن تاراعان ۇرپاعى سانالادى.
«شەجٸرە-ناسابنامەلەردە ىسقاق باب تٷركٸستانعا حيجرا ساناۋى بويىنشا 150 جىلدارى كەلدٸ دەپ كٶرسەتٸلگەن. سول كەزدەگٸ دالا تٷرٸكتەرٸنٸڭ ەڭ شەتكٸ شەكاراسى بولىپ سانالعان قاراتاۋدىڭ تەرٸستٸگٸندەگٸ قاراكٶز بۇلاعىنىڭ باسىنا قونىس تەۋٸپ, وسىندا قونىستانعان. مەشٸت, مەدرەسە سالىپ, بالا وقىتىپ قازاق تايپالارىنىڭ يسلامعا كٶزٸن اشقان. سول جەرگە جەرلەنٸپ, باسىنا ساعانا تۇرعىزىلعان. سودان بەرٸ ۇلى شايحىنىڭ جاتقان جەرٸن جەرگٸلٸكتٸ حالىقتار باب-اتا دەپ اتاپ كەتكەن», - دەيدٸ سوزاق اۋداندىق مەدەنيەت جەنە تٸلدەردٸ دامىتۋ بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى نۇرعايشا بالاۋبەكوۆا.
كەسەنە بۇرىنعى بالادج دەپ اتالاتىن قالا ورنىنا سالىنعان. كەسەنە ٷيٸ ٶزٸنٸڭ قۇرىلىسىمەن, سالىنۋ تەسٸلٸمەن ەرەكشەلەنەدٸ. مۇندا نەگٸزٸنەن ەكٸ كٷمبەز بار. بٸرٸ – ٷلكەن, ەكٸنشٸسٸ-كٸشٸ. كٸشٸسٸنٸڭ استىندا ىسقاق باب ەۋليە جەنە ەيەلٸ, بالالارى جاتىر. ارتقى كٸشٸ كٷمبەزدٸڭ ديامەترٸ 25 – 27 مەتردەي بولسا, ٷلكەنٸ - 36 مەتر. ىسقاق باب مەشٸتٸ سىرتتاي قاراعاندا احمەت ياساۋي كەسەنەسٸن ەسكە تٷسٸرەدٸ. ىسقاق باب تۋرالى زەرتتەۋ جۇمىستارى بەلگٸلٸ عالىمدار كولوسوۆسكيي, اريستوۆ, كاستانە جەنە جەرگٸلٸكتٸ قالامگەرلەر م.جەمەكوۆ, د.تۇرانتەگٸنٸڭ ەڭبەكتەرٸندە كٶرٸنٸس تاپقان«, - دەيدٸ جەرگٸلٸكتٸ ٶلكەتانۋشى, تاريحشى بەكجان كٶپجاسارۇلى.
ەل قارييالارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, دٸن ۋاعىزداۋشىلارى ىسقاق بابتىڭ ساعاناسىنا مەشٸت-مازار سالۋدى 1883 جىل شاماسىندا قولعا العان دەسە, زەرتتەۋشٸ–عالىم ۆ.كولوسسوۆسكيي 1901 جىلى ىسقاق باب ساعاناسىنا 1025 جىل بولعانىن جازىپ قالدىرعان. سوندا ساعانا 876 جىلى سالىنعان بوپ شىعادى. ساعانا – مەشٸت ٷيٸمەن بٸرگە مەدرەسە ٸرگەسٸ دە قاتار قالانعان. ولاردىڭ كٸرپٸشٸن كٷيدٸرەتٸن وشاقتار – تاندىر پەشتەردٸڭ ورنى ەلٸگە دەيٸن ساقتالعان.
«ىسقاق باب ەلدٸ شاپقىنشىلىقپەن ەمەس بەيبٸت جاعدايدا اقىل-پاراساتپەن يلاندىرىپ, دٸندٸ مويىنداتقاندىعى تۋرالى اڭىز-ەڭگٸمەلەردٸ دە جيٸ كەزدەستٸرۋگە بولادى. ال, كەڭەس دەۋٸرٸندە كەسەنەنٸ جەرمەن-جەكسەن ەتۋدەن ساقتاۋ ٷشٸن جەرگٸلٸكتٸ حالىق ارنايى قويما ەتٸپ, استىرتىن كٷتٸپ-قاراعان», - دەيدٸ كەسەنەنٸڭ شىراقشىسى احمەت ەنۋاروۆ.
ساپار بارىسىندا قوجا احمەت ياساۋيدٸڭ جاقىن تۋىسى ەرٸ جانازاسىن وقىعان بەلگٸلٸ دٸن ٶكٸلٸ قارابۋرا كەسەنەسٸ جەنە بابا تٷكتٸ شاشتى ەزٸزدٸڭ تاريحىمەن تانىسقان ەكسپەديتسييا مٷشەلەرٸ ەيگٸلٸ قولباسشى بەرەكە مەن بٸرلٸكتٸڭ سيمۆولى بولعان تايقازاندى قارناقتا قۇيعان شەبەر ەبدۋلەزيزدٸڭ سوزاق اۋدانىنا جەرلەنۋ تاريحى جايلى جەرگٸلٸكتٸ ٶلكەتانۋشى-تاريحشىلارمەن تٸلدەستٸ.
ٶلكەتانۋشى نۇرماحان سەيٸتماحانۇلىنىڭ ايتۋىنشا جەرگٸلٸكتٸ حالىق ەبدۋلەزيز جەرلەنگەن جەردٸ «قازانشى اتا ەۋليە قورىمى» دەپ اتايدى.
ەۋليە اتىنا بايلانىستى ەڭگٸمەلەرگە قاراعاندا ەبدۋلەزيز ۇستا ەيگٸلٸ ەمٸر تەمٸردٸڭ بۇيرىعىمەن تايقازاندى قۇيىپ بٸتٸرگەن سوڭ, شەبەرگە ريزا بولعان قوجا احمەت ياساۋي ايان بەرٸپ, مەككەگە ساپارلاتىپ, جەرلەنەتٸن توپىراعى قارابۋرا ەۋليە كەسەنەسٸ جانىندا بولاتىنىن سەزدٸرگەن دەيدٸ. سول سەبەپتٸ قازانشى ەۋليە مەن قارابۋرا ەۋليە كەسەنەسٸ بٸر-بٸرٸنە جاقىن جەردە ورنالاسقان.
قوجا احمەت ياساۋي تاريحىمەن بايلانىستى سىرلى سوزاق ٶڭٸرٸندە جەرلەنگەن تۇلعالارعا قاتىستى زەرتتەۋ جۇمىستارى ەلٸ دە جالعاسۋدا. الداعى ۋاقىتتا تاريحشى-شەجٸرەشٸ قارييالار مەن ٶلكەتانۋشىلاردىڭ مەلٸمەتتەرٸ جەنە تٷرلٸ جازبا دەرەكتەر جيناقتالىپ, ارنايى كٸتاپتار مەن دەرەكتٸ فيلمدەر دايارلانادى.
سونداي-اق, ياساۋيدٸڭ ۇستازدارى مەن قازاقستانداعى جەنە 20-عا جۋىق ەلگە تارالعان شەكٸرتتەرٸ جايلى زەرتتەۋ جۇمىستارى جالعاسىن تابادى.
