ەلٸپبي قۇرامىنا ەنەتٸن دىبىستار مەن ولاردى لاتىن گرافيكاسىمەن تاڭبالاۋ مەسەلەسٸ قازٸرگٸ كەزدە كەڭٸنەن تالقىلانۋدا. ماماندار تاراپىنان دا, كٶپشٸلٸك تاراپىنان دا تٷرلٸ پٸكٸرلەر ايتىلۋدا. وسىعان وراي, ەلٸپبي جوبالارىنىڭ كەيبٸر اۆتورلارى «ۋ» دىبىسىن «w» تاڭباسىمەن بەرۋدٸ دۇرىس دەپ, ٶز ۋەجدەرٸن بٸلدٸرٸپ جٷر. اتالعان تاڭبانى قابىلدايتىن بولساق, ەرٸ قاراي ەرٸپتٸ وقۋ جەنە جازۋ مەسەلەسٸ تۋىندايتىنى بەلگٸلٸ. وسى جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرا, مەسەلەنٸ تەرەڭٸرەك زەردەلەۋگە باردىق. كٶپتەگەن عالىمداردىڭ زەرتتەۋ ەڭبەكتەرٸندە قيىندىقتاردىڭ 90%-ى جازۋمەن بايلانىستى بولىپ كەلەتٸندٸگٸ ايتىلعان. سوندىقتان ەرٸپ تاڭبالارىن بالاعا ٷيرەتۋدٸڭ ماشاقاتى بولماۋى جاعىن دا قاراستىرعانىمىز دۇرىس بولار ەدٸ.
قاراپايىم عانا جازۋ ەرەكەتٸمەن بايلانىستى ويىمىزدى ورتاعا سالايىق. بٸرٸنشٸدەن, «w» تاڭباسىن جازۋدا كٶلبەۋ سىزىقتى جوعارىدان تٶمەن قاراي سالۋ كەرەك, ودان سوڭ نٷكتەسٸن تٷيٸستٸرە وتىرىپ ونى تٶمەننەن جوعارى سوزۋ كەرەك, ودان كەيٸن تاعى دا نٷكتەنٸ تٷيٸستٸرە وتىرىپ جوعارىدان تٶمەن كٶلبەۋ سىزىقتى تٷسٸرٸپ, ودان قايتا جوعارى كٶتەرۋ كەرەك. بٸر ەرٸپتٸ سالۋ ٷشٸن بالا تٶرت تٷرلٸ ەرەكەت جاساۋى كەرەك جەنە ايقاستىرماي نٷكتەلەرٸن تٷيٸستٸرە كەلتٸرۋ كەرەك. ەرٸپتٸ ەندٸ ٷيرەنٸپ وتىرعان بالادا بٸرٸ جوعارى, بٸرٸ تٶمەن شيماي پايدا بولادى. ياعني, «w» تاڭباسى كٸشٸ جاستاعى بالانىڭ ەرٸپتٸ تۇتاس جازىپ كەتۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ, ەرٸپتەردٸڭ ەلەمەنتتەرٸن جازعاندا ۇزىندى-قىسقالى ەتپەي, تەگٸس, بٸردەي جازۋ كەرەك دەگەن جازۋ تالابى ساقتالمايدى.
باستاۋىش مەكتەپتە ەرٸپتەر تالداپ جازۋدان باستالادى, سودان كەيٸن بارىپ ەرٸپتٸ تۇتاس جازۋعا ماشىقتانادى دەپ ۋەج ايتۋشىلار دا بولار. وسى ەرٸپتٸ, ياعني «w» تاڭباسىن بٶلشەكتەپ جازىپ كٶرەلٸك: الدىمەن وڭعا جەنە سولعا قيسايعان كٶلبەۋ سىزىقتار سالىپ جاتتىعۋ كەرەك (\ /), ودان سوڭ ەكەۋٸن تٷيٸستٸرۋدٸ ٷيرەتۋ قاجەت (V), ودان كەيٸن تٷيٸسكەن تاڭبانى تاعى تٷيٸستٸرە وتىرىپ قايتالايمىز. ٷزٸلٸسسٸز جازىلاتىن بۇل تاڭبا بالانىڭ ٷيرەنۋٸنە دە, ٷيرەتۋگە دە وڭاي سوقپاسى انىق. سونىمەن قاتار بۇل تاڭبانى كيريلدەگٸ «ۆ» ەرپٸن بەلگٸلەيتٸن «V»-مەن شاتاستىرۋ, جازۋ جىلدامدىعى ارتقان كەزدە جازۋ ايقىندىعىنىڭ ساقتالماۋ قاۋپٸ دە بار. مىسالى: سۋ – sw; بۋ – bw; جۋ – jw; جۋا – jwa; ۋنيۆەرسيتەت – wnıversıtet; ۋاقىت – waqyt; سايلاۋ – saılaw; باۋىر - bawyr; ساماۋرىن - samawryn سيياقتى سٶزدەردە «ۋ» دىبىسى سٶزدٸڭ سوڭىندا, ورتاسىندا جەنە باسىندا قولدانىلعان. وسى بەرٸلگەن سٶزدەردٸڭ بارلىعىندا دەرلٸك «w» تاڭباسى «ۆ» رەتٸندە قابىلدانۋعا بەيٸم تۇر. اعىلشىن تٸلٸندەگٸ «whatsApp» سٶزٸن دە قاراپايىم قولدانۋشىلاردىڭ «ۆاتساپ» دەپ وقۋى دا وسىعان دەلەل. ٶيتكەنٸ «w» تاڭباسى كٶپشٸلٸكتٸڭ كٶزشالىمىنا بەيتانىس بولىپ تۇر. حالىق ونى «ۋ» دەپ وقىپ نەمەسە جازىپ ٷيرەنبەگەن, قابىلداي المايتىندىعى دا سوندىقتان.
ولاي بولسا, ٷيرەنۋ ماشاقاتى كٶپ «w» تاڭباسىن لاتىننەگٸزدٸ ەلٸپبي جاساۋدا قولدانۋدىڭ قاجەتتٸلٸگٸ جوق دەپ ويلايمىز.
لاتىن ەلٸپبيٸ نەگٸزٸندە ٶز ەلٸپبيٸن جاساعان ەلدەردٸڭ قولدانعان تاڭبالارىنا قىسقاشا شولۋ جاساعان عالىمداردىڭ دەرەگٸنە سٷيەنسەك, كەلەسٸ ايعاقتى كٶرەمٸز. لاتىشتاردىڭ قازٸرگٸ ەلٸپبيٸندە 33 ەرٸپ تاڭباسى بار ەكەن, بٸراق ەلٸپبيگە الىنباعان تاڭبالاردىڭ قاتارىندا لاتىننىڭ W w تاڭباسى بار. سول سيياقتى بۇل تاڭبانى 29 ەرٸپتەن تۇراتىن ەلٸپبيٸندە ٶزبەكتەر دە, لاتىنعا نەگٸزدەلگەن 32 تاڭبالى ەلٸپبيٸندە ەزٸربايجاندار دا قوسپاعان. نەگە? دەمەك, ولاردىڭ بۇل تاڭبانى الماۋىنىڭ ۋەجٸ بار بولعانى عوي.
ونىڭ تيٸمسٸز تۇستارىنا قاتىستى بٸزدٸڭ ايتار ۋەجٸمٸز مىنالار:
- جازۋعا ٷيرەتۋدە جەنە جازىلىمدا قيىندىق تۋدىرادى;
- وقىلىمدا «v» تاڭباسىمەن اۋىستىرىپ الۋى ىقتيمال;
- كٶزشالىمعا بەيتانىس تاڭبا;
- حالىق «ۋ» تاڭباسىن لاتىن گرافيكاسىنداعى «u» ەرپٸمەن جازىپ, وقىپ داعدىلانعاندىقتان, «w» تاڭباسىن «ۋ» دەپ قابىلداي المايدى. ولاي بولسا, بۇل تاڭبانى لاتىننەگٸزدٸ ەلٸپبيٸمٸزدٸ جاساۋدا قولدانۋدىڭ قانشالىقتى قاجەتتٸلٸگٸ بار?
ويىمىزدى تٷيٸندەي كەلە, لاتىننەگٸزدٸ ەلٸپبيدٸ جاساۋشى ماماندار مەن عالىمدار ەر دىبىسقا ٶزٸنە لايىقتى, قولدانۋعا, تەز ٷيرەنۋگە ىڭعايلى, جەڭٸل تاڭبا بەرۋ جاعىنا, ول تاڭبانىڭ وقىلىم مەن جازىلىمعا كەدەرگٸ كەلتٸرمەۋ جاعىنا نازار اۋدارسا ەكەن دەگٸمٸز كەلەدٸ.
سۆەتا سامەنوۆا
قاراعاندى مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دوتسەنتٸ,
فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
