ۇشاقپەن ۇشۋدى بٸلەمٸز. ال ۇشاقتا ۇشۋ مەدەنيەتٸن بٸلەمٸز بە?

فوتو: دينارا بولاتتىڭ جەكە مۇراعاتىنان

Ult.kz-تە جيھانكەز جۋرناليست دينارا بولاتتىڭ ٶزگە پايىمى

جۋىردا Turkish Airlines كومپانيياسى ەندٸ ۇشاق تولىق توقتاماي  ورنىنان تۇراتىن, بەلدٸگٸن ەرتە شەشەتٸن جولاۋشىلارعا ايىپپۇل سالۋ شەشٸمٸن قابىلدادى. بۇل شارا 2025  جىلدىڭ 2شٸ ماۋسىمىنان باستاپ تٷركييانىڭ ازاماتتىق اۆياتسييا باسقارماسى (SHGM) بەكٸتكەن جاڭا قاۋلى اياسىندا زاڭدى كٷشٸنە ەنەدٸ.

بۇرىن «ۇساق تەرتٸپسٸزدٸك» دەپ سانالاتىن بۇل ەرەكەتتەر ەندٸ — زاڭ بۇزۋشىلىق. جاڭا ەرەجەگە ساي كەلەسٸ ەرەكەتتەر «تەرتٸپ بۇزۋشىلىق» رەتٸندە قاراستىرىلادى: ۇشاق تولىق توقتاماي تۇرىپ ورنىنان تۇرۋ, قاۋٸپسٸزدٸك بەلدٸگٸن ەرتە اعىتۋ, جوعارعى جٷك سٶرەسٸن ەرتە اشۋ, ەكيپاجدىڭ نۇسقاۋىنا باعىنباۋ نەمەسە قارسى شىعۋ.

بۇل — تەك تەرتٸپ ەمەس, قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ. سەبەبٸ ۇشاق قونعاننان كەيٸن كەنەت توقتاپ قالۋى نەمەسە باسقا دا تٶتەنشە جاعدايلار ورىن الۋى مٷمكٸن. مۇندايدا ورنىنان ەرتە تۇرعان جولاۋشى اۋىر جاراقات الۋى ىقتيمال. ٶتە ٶزەكتٸ مەسەلە. سەبەبٸ بٸزدٸڭ ەل جولاۋشىلارى اراسىندا دا ۇشاق تولىق توقتاماي ورنىنان تۇرىپ, ابىر سابىر بوپ جاتقاندا جاراقات الۋ جاعدايلارى كەزدەسكەن ەدٸ.

ۇشاق ٸشٸندەگٸ مەدەنيەت — بۇل جاي ەرەجە ساقتاۋ ەمەس. بۇل — جٷزدەگەن ادامنىڭ شەكتەۋلٸ كەڭٸستٸكتە قىسقا ۋاقىتتا ٶزارا سىيلاستىقپەن ەرەكەت ەتۋٸ ارقىلى ورتاق جايلىلىق پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ.

وسىعان وراي ۇشاقتا ۇشۋ مەدەنيەتٸن بٸلە جٷرسەك.

ۋاقتىلى ۇشىپ كەتٸپ, ترانزيتتٸك جولاۋشىلاردى كەلەسٸ رەيستەرٸنە كەشٸكتٸرمەي جەتكٸزۋ ٷشٸن ەر مينۋت, سەكۋند ماڭىزدى. سول سەبەپتەن ٸشكٸ رەيستەرگە كەمٸندە 1,5 ساعات, حالىقارالىق رەيستەرگە 2–3 ساعات بۇرىن ەۋەجايعا كەلۋ مٸندەتتٸ.

ٶز ورنىڭىزعا, قول جٷگٸڭٸزدٸ جوعارعى سٶرەگە جايعاستىرعاندا ٶزگەلەرگە كەلتٸرمەۋٸڭٸز سۇرالادى.

ۇشۋ كەزٸندە بورتسەرٸكتەردٸڭ جۇمىستارىنا كەدەرگٸ كەلتٸرمەي, ەركٸممەن ەدەپتٸ سٶيلەسۋ ماڭىزدى.

مۋزىكا نەمەسە بەينە كٶرەردە قۇلاققاپ كييۋدٸ ۇمىتپاڭىز.

ۇشاق تولىق كٶتەرٸلگەندٸگٸ جٶنٸندە حابارلاعانعا ورىندىقتى شالقايتپاڭىز. اياعىڭىزدى كٶتەرٸپ, الدىڭىزداعى جولاۋشىنىڭ ورىندىعىنا سالىپ, نە تٸرەپ وتىرۋ تٸپتٸ ۇيات. سونىمەن بٸرگە تاماق بەرٸلگەن كەزدە ورىندىعىڭىزدىڭ ارقاسىن تٸكتەۋدٸ ۇمىتپاڭىز.

ۇشاقتىڭ ٸشٸندە تازالىق ساقتاۋ اسا ماڭىزدى. ەدەتتە جولاۋشى سىيىمدىلىعى 120-200 ادام بولاتىن Boeing, Airbus ۇشاقتارىندا 2-3 قانا دەرەتحانا بولادى. سول دەرەتحانالاردى ٶزٸڭٸزدەن كەيٸن تازا قالدىرۋ ەڭ ەدەمٸ ەرەكەتٸڭٸز. ودان بٶلەك ۇشاققا مٸنەردە دەنە, اۋىز قۋىسى يٸسٸن رەتتەپ كەلۋ جانىڭىزداعى جول سەرٸگٸڭٸزگە دەگەن سىيلاستىق.
 
يٸس دەمەكشٸ ماس كٷيدە ۇشۋ  زاڭمەن تىيىم سالىنعانىن بٸلە جٷرەيٸك.

حالىقارالىق IATA جەنە ICAO ۇيىمدارىنىڭ تالاپتارىنا سەيكەس, ماس كٷيٸندە ۇشۋعا قاتاڭ تىيىم سالىنادى. ەگەر جولاۋشىنىڭ سٶيلەۋ مەنەرٸ, قوزعالىسى بۇزىلعانى بايقالسا — ونى ۇشاققا كٸرگٸزبەۋگە ەۋە كومپانيياسىنىڭ تولىق قۇقىعى بار. ال ەگەر ماس جولاۋشى ٸشكە كٸرٸپ العان سوڭ اگرەسسيۆتٸ مٸنەز كٶرسەتٸپ, بورتسەرٸكتەرگە باعىنباسا, ول پوليتسيياعا تاپسىرىلىپ, جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلادى. مۇنداي جاعدايلار قازاقستاندا دا بٸرنەشە رەت تٸركەلگەن.

فوتو: دينارا بولاتتىڭ جەكە مۇراعاتىنان

قول سوعۋ — العىس پا, ەلدە ارتىق ەرەكەت پە?

پيلوتقا ۇشاق قونعاننان كەيٸن قول سوعۋ  تمد ەلدەرٸندە, جەرورتا تەڭٸزٸ باعىتتارىندا كەڭ تاراعان دەستٷر. بۇل ەرەكەت ريزاشىلىقتىڭ بەلگٸسٸ سانالادى. الايدا اقش, جاپونييا سيياقتى ەلدەردە بۇل قالىپتى كٶرٸنٸس ەمەس. سەبەبٸ ولار ٷشٸن ۇشاقتى قاۋٸپسٸز قوندىرۋ — ۇشقىشتىڭ كەسٸبي مٸندەتٸ, وعان ەرەكشە العىس بٸلدٸرۋ ارتىق دەپ ەسەپتەلەدٸ.

پايىم

ۇشۋ مەدەنيەتٸ — بۇل جولاۋشىنىڭ ٶزٸن ەدەپتٸ, مەدەنيەتتٸ ۇستاۋى ارقىلى بٷكٸل ەكيپاج بەن باسقا جولاۋشىلارعا قۇرمەت كٶرسەتۋٸ. ەۋە كەڭٸستٸگٸندە ەر سەكۋند, ەر شەشٸم – ادامنىڭ ٶمٸرٸنە تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ. سول سەبەپتٸ جولاۋشىلار تاراپىنان بولماشى كٶرٸنەتٸن ەر قىلىق اسا ماڭىزدى. از ۋاقىت ٸشٸندە, تار كەڭٸستٸكتە ەر ادام سانالى ەرەكەت ەتكەندە عانا بەرٸ دٸتتەگەن جەرٸنە امان-ەسەن, جايلى جاعدايدا جەتە الادى. ادام  ەسٸرەسە ساياحاتتا, جولدا تانىلادى. بٸر بٸرٸمٸزدٸڭ الدىمىزدا جٷزٸمٸز جارىق بولسىن!

دينارا بولات