فوتو: gov.kz
XXI عاسىردىڭ جاڭا ۆاليۋتاسى – بٸلٸم مەن تەحنولوگييا. ەلەم جاساندى ينتەللەكتٸنٸ (جي) ستراتەگييالىق رەسۋرس دەپ تانىپ, وعان قارجى, كٷش-قۋات جەنە ۇلتتىق مٷددە تۇرعىسىنان باسىمدىق بەرٸپ وتىر. قازاقستان دا بۇل ٷدەرٸستەن شەت قالا المايدى. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ «قازاقستان تسيفرلى ەل بولۋ ٷشٸن نە ٸستەۋٸ كەرەك?», «مٷمكٸندٸگٸ قانداي?» دەگەن سۇراقتاردىڭ جاۋابىن ٸزدەپ كٶردٸ.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ: «قازاقستان ٷش جىل ٸشٸندە تولىققاندى تسيفرلى ەل بولۋى كەرەك» دەپ مەلٸمدەدٸ. بۇل – ۇلت بولاشاعىنا باعىتتالعان ماڭىزدى مەجەلٸ ماقسات.
قازٸرگٸ احۋال مەن ەلەمدٸك تەجٸريبە
قازاقستاندا مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ 92 پايىزى ونلاين فورماتتا ۇسىنىلادى. قولما-قولسىز تٶلەمدەر ٷلەسٸ 85 پايىزدان اسقان. جىل باسىنان بەرٸ 26 ميلليون تسيفرلىق قىزمەت كٶرسەتٸلٸپ, ونىڭ تەڭ جارتىسى سمارتفون ارقىلى جاسالعان. بۇل – قوعامنىڭ تسيفرلاندىرۋعا بەيٸمدەلٸپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەتٸن ايقىن دەرەك.
الايدا پرەزيدەنت اتاپ ٶتكەندەي, «بٸر ورىندا توقتاپ قالۋعا بولمايدى». جي دامۋىنىڭ قارقىنى سونشالىق, كەشەگٸ جەتٸستٸك بٷگٸن ەسكٸرگەن كٶرسەتكٸشكە اينالۋى مٷمكٸن.
قىتاي «AI+» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى ارقىلى جي-دٸ ەكونوميكا مەن ەلەۋمەتتٸك سالاعا كەشەندٸ ەنگٸزٸپ وتىر. اقش جاساندى ينتەللەكتٸنٸ جاھاندىق كٶشباسشىلىقتىڭ قۇرالى رەتٸندە قاراستىرادى. باە-دە تٸپتٸ ارنايى جي ۋنيۆەرسيتەتٸ جۇمىس ٸستەيدٸ.
بۇل مىسالدار بٸر شىندىقتى ايعاقتايدى: جاڭا عاسىرداعى باستى بەسەكەنٸڭ كٸلتٸ – تەحنولوگييا. كٸم جي-دٸ تيٸمدٸ مەڭگەرسە, سول مەملەكەت جاھاندىق ساياساتتا دا, ەكونوميكادا دا باسىمدىققا يە بولماق. قازاقستان دا بۇل ٷدەرٸستەن قالىس قالماي, جاساندى ينتەللەكت جەنە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸن قۇردى. بۇل – تەك قۇرىلىمدىق ٶزگەرٸس ەمەس, ەلدٸڭ تەحنولوگييالىق باعىتىن جٷيەلەۋ ەرەكەتٸ. AI-Sana باعدارلاماسى اياسىندا 440 مىڭ ستۋدەنت ارنايى سەرتيفيكات الدى. جەكەلەگەن ۋنيۆەرسيتەتتەردە جي پەندەرٸ ەنگٸزٸلٸپ, زەرتتەۋ ورتالىقتارى جۇمىس ٸستەي باستادى. قازاق تٸلٸندەگٸ العاشقى ٸرٸ مودەل – KazLLM جاسالدى.
فوتو: اكوردا
حالىقارالىق ەرٸپتەستٸك تە نازار اۋدارتادى. Digital Bridge 2025 فورۋمىندا پاۆەل دۋروۆ قازاقستاندا Alem.ai جي-زەرتحاناسىن اشتى.
«بٸر جىل بۇرىن بٸز قازاقستاندا ايماقتىق كەڭسەمٸزدٸ اشقان ەدٸك. بٷگٸن ونىڭ جۇمىس نەتيجەسٸنە كٶڭٸلٸمٸز تولىپ وتىر. ال بٷگٸن Alem.ai عيماراتىندا مامانداندىرىلعان جاساندى ينتەللەكت زەرتحاناسىن اشىپ وتىرمىز. بۇل – Telegram مەن قازاقستاننىڭ سۋپەركومپيۋتەر كلاستەرٸنٸڭ بٸرلەسكەن جوباسى», - دەدٸ دۋروۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا تەحنولوگييانى بٸر ميللياردتان استام ادام پايدالانا الادى. بۇل – قازاقستاندىق IT ەكوجٷيەنٸڭ ەلەمدٸك ارەناعا شىعۋىنا جول اشاتىن ماڭىزدى پلاتفورما.
ساراپشى پٸكٸرٸ: قاۋٸپ پەن مٷمكٸندٸك
Digital-مامان الماس ناحىپبەك جي-دٸڭ كەلەشەگٸنە ەكٸۇشتى باعا بەرەدٸ.
– جي ەڭ الدىمەن اۆتوماتتاندىرۋعا بەيٸم سالالارعا سەرپٸلٸس ەكەلەدٸ. بۇل جۇمىس ورىندارىن قىسقارتپايدى, قايتا مامانداردىڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتٸپ, ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى. بٸراق ەگەر بٸز ۋاقتىلى بەيٸمدەلمەسەك, كەيبٸر دەستٷرلٸ كەسٸپتەر ٶزەكتٸلٸگٸن جوعالتۋى مٷمكٸن, – دەيدٸ ول.
فوتو: الماس ناحىپبەكتٸڭ facebook پاراقشاسىنان
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, بٸلٸم بەرۋ مەن عىلىمدا جي ٷلكەن مٷمكٸندٸك بەرەدٸ: وقۋشىلاردىڭ بەيٸمٸن ەرتە انىقتاپ, مۇعالٸمدەردٸڭ جٷكتەمەسٸن ازايتادى; زەرتتەۋ سالاسىندا مىڭداعان دەرەككٶزدٸ سارالاپ, عالىمداردىڭ ۋاقىتىن ٷنەمدەيدٸ.
– قازاقستان جي سالاسىندا ورتالىق ازييادا كٶش باستاۋعا قابٸلەتتٸ. ول ٷشٸن جاستارعا گرانتتار, ستارتاپتارعا سۋبسيدييالار, بيزنەس پەن مەمقىزمەت اراسىنداعى بايلانىستار قاجەت. جي – بولاشاقتاعى بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸڭ باستى فورمۋلاسى, – دەيدٸ الماس ناحىپبەك.
جي دامۋى جاڭا ماماندىقتار تۋعىزۋمەن بٸرگە, كەيبٸر دەستٷرلٸ سالالاردى ىعىستىرۋى مٷمكٸن. بۇل – كەز كەلگەن تەحنولوگييالىق رەۆوليۋتسيياعا تەن قۇبىلىس. سول سەبەپتٸ قازاقستانعا قاجەت باستى شارت – ازاماتتاردى جاڭا داعدىلارعا ٷيرەتۋ, قوعامدى تسيفرلىق ساۋاتتىلىققا بەيٸمدەۋ.
سونىمەن قاتار, جي دەۋٸرٸندە دەرەكتەردٸ قورعاۋ, ەتيكالىق ستاندارتتاردى ساقتاۋ, جالعان اقپاراتپەن كٷرەس مەسەلەسٸ كٷن تەرتٸبٸندە تۇر. بۇل جەردە زاڭنامالىق جاۋاپكەرشٸلٸك پەن قاتاڭ باقىلاۋ ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
پرەزيدەنت قويعان ٷش جىلدىق مەجە – قىسقا ۋاقىت. بٸراق دەل وسى قىسقا مەرزٸمدە قازاقستاننىڭ بولاشاعى شەشٸلمەك. تسيفرلاندىرۋ – تەك ەكونوميكاداعى تيٸمدٸلٸك ەمەس, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن ەگەمەندٸكتٸڭ جاڭا كەپٸلٸ.
جاساندى ينتەللەكت دەۋٸرٸندە قازاقستانعا ارتىلعان مٸندەت – ۋاقىتپەن جارىسىپ, ەلەمدٸك كٶشتەن قالماۋ. بۇل سىننان سٷرٸنبەي ٶتۋ – ۇلت تاعدىرىنا ەسەر ەتەتٸن تاريحي كەزەڭ بولماق.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
