Foto: gov.kz
XXI ǵasyrdyń jańa valiýtasy – bilim men tehnologiia. Álem jasandy intellektini (JI) strategiialyq resýrs dep tanyp, oǵan qarjy, kúsh-qýat jáne ulttyq múdde turǵysynan basymdyq berip otyr. Qazaqstan da bul úderisten shet qala almaidy. Osy oraida Ult.kz tilshisi «Qazaqstan tsifrly el bolý úshin ne isteýi kerek?», «Múmkindigi qandai?» degen suraqtardyń jaýabyn izdep kórdi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev: «Qazaqstan úsh jyl ishinde tolyqqandy tsifrly el bolýy kerek» dep málimdedi. Bul – ult bolashaǵyna baǵyttalǵan mańyzdy mejeli maqsat.
Qazirgi ahýal men álemdik tájiribe
Qazaqstanda memlekettik qyzmetterdiń 92 paiyzy onlain formatta usynylady. Qolma-qolsyz tólemder úlesi 85 paiyzdan asqan. Jyl basynan beri 26 million tsifrlyq qyzmet kórsetilip, onyń teń jartysy smartfon arqyly jasalǵan. Bul – qoǵamnyń tsifrlandyrýǵa beiimdelip kele jatqanyn kórsetetin aiqyn derek.
Alaida Prezident atap ótkendei, «bir orynda toqtap qalýǵa bolmaidy». JI damýynyń qarqyny sonshalyq, keshegi jetistik búgin eskirgen kórsetkishke ainalýy múmkin.
Qytai «AI+» memlekettik baǵdarlamasy arqyly JI-di ekonomika men áleýmettik salaǵa keshendi engizip otyr. AQSh jasandy intellektini jahandyq kóshbasshylyqtyń quraly retinde qarastyrady. BAÁ-de tipti arnaiy JI ýniversiteti jumys isteidi.
Bul mysaldar bir shyndyqty aiǵaqtaidy: jańa ǵasyrdaǵy basty básekeniń kilti – tehnologiia. Kim JI-di tiimdi meńgerse, sol memleket jahandyq saiasatta da, ekonomikada da basymdyqqa ie bolmaq. Qazaqstan da bul úderisten qalys qalmai, Jasandy intellekt jáne tsifrlyq damý ministrligin qurdy. Bul – tek qurylymdyq ózgeris emes, eldiń tehnologiialyq baǵytyn júieleý áreketi. AI-Sana baǵdarlamasy aiasynda 440 myń stýdent arnaiy sertifikat aldy. Jekelegen ýniversitetterde JI pánderi engizilip, zertteý ortalyqtary jumys istei bastady. Qazaq tilindegi alǵashqy iri model – KazLLM jasaldy.
Foto: Akorda
Halyqaralyq áriptestik te nazar aýdartady. Digital Bridge 2025 forýmynda Pavel Dýrov Qazaqstanda Alem.ai JI-zerthanasyn ashty.
«Bir jyl buryn biz Qazaqstanda aimaqtyq keńsemizdi ashqan edik. Búgin onyń jumys nátijesine kóńilimiz tolyp otyr. Al búgin Alem.ai ǵimaratynda mamandandyrylǵan jasandy intellekt zerthanasyn ashyp otyrmyz. Bul – Telegram men Qazaqstannyń sýperkompiýter klasteriniń birlesken jobasy», - dedi Dýrov.
Onyń aitýynsha, jańa tehnologiiany bir milliardtan astam adam paidalana alady. Bul – qazaqstandyq IT ekojúieniń álemdik arenaǵa shyǵýyna jol ashatyn mańyzdy platforma.
Sarapshy pikiri: qaýip pen múmkindik
Digital-maman Almas Nahypbek JI-diń keleshegine ekiushty baǵa beredi.
– JI eń aldymen avtomattandyrýǵa beiim salalarǵa serpilis ákeledi. Bul jumys oryndaryn qysqartpaidy, qaita mamandardyń jumysyn jeńildetip, ónimdiligin arttyrady. Biraq eger biz ýaqtyly beiimdelmesek, keibir dástúrli kásipter ózektiligin joǵaltýy múmkin, – deidi ol.
Foto: Almas Nahypbektiń facebook paraqshasynan
Sarapshynyń pikirinshe, bilim berý men ǵylymda JI úlken múmkindik beredi: oqýshylardyń beiimin erte anyqtap, muǵalimderdiń júktemesin azaitady; zertteý salasynda myńdaǵan derekkózdi saralap, ǵalymdardyń ýaqytyn únemdeidi.
– Qazaqstan JI salasynda Ortalyq Aziiada kósh bastaýǵa qabiletti. Ol úshin jastarǵa granttar, startaptarǵa sýbsidiialar, biznes pen memqyzmet arasyndaǵy bailanystar qajet. JI – bolashaqtaǵy básekege qabilettiliktiń basty formýlasy, – deidi Almas Nahypbek.
JI damýy jańa mamandyqtar týǵyzýmen birge, keibir dástúrli salalardy yǵystyrýy múmkin. Bul – kez kelgen tehnologiialyq revoliýtsiiaǵa tán qubylys. Sol sebepti Qazaqstanǵa qajet basty shart – azamattardy jańa daǵdylarǵa úiretý, qoǵamdy tsifrlyq saýattylyqqa beiimdeý.
Sonymen qatar, JI dáýirinde derekterdi qorǵaý, etikalyq standarttardy saqtaý, jalǵan aqparatpen kúres máselesi kún tártibinde tur. Bul jerde zańnamalyq jaýapkershilik pen qatań baqylaý mańyzdy ról atqarady.
Prezident qoiǵan úsh jyldyq meje – qysqa ýaqyt. Biraq dál osy qysqa merzimde Qazaqstannyń bolashaǵy sheshilmek. Tsifrlandyrý – tek ekonomikadaǵy tiimdilik emes, ulttyq qaýipsizdik pen egemendiktiń jańa kepili.
Jasandy intellekt dáýirinde Qazaqstanǵa artylǵan mindet – ýaqytpen jarysyp, álemdik kóshten qalmaý. Bul synnan súrinbei ótý – ult taǵdyryna áser etetin tarihi kezeń bolmaq.
Aqbota Musabekqyzy
