فوتو: depositphotos.com
سوڭعى جىلدارى قازاقستان ورتالىق ازيياداعى بٸلٸم بەرۋ حابى رەتٸندە شەتەلدٸك تالاپكەرلەر ٷشٸن بارعان سايىن تارتىمدى بولا تٷسۋدە. ەلدەگٸ ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ حالىقارالىق اككرەديتاتسييادان ٶتۋٸ, وقۋ باعاسىنىڭ سالىستىرمالى تٷردە قولجەتٸمدٸ بولۋى جەنە كٶپتٸلدٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ – شەتەلدٸك ستۋدەنتتەر اعىنىن ارتتىرعان نەگٸزگٸ فاكتورلار. ەندەشە, قازاقستاندا شەتەل ازاماتتارى قالاي وقۋعا تٷسە الادى? شەتەلدٸك ستۋدەنتتەردٸڭ قازاقستانعا پايداسى قانداي? بۇل مەسەلەنٸ Ult.kz تٸلشٸسٸ انىقتاپ كٶردٸ.
الماتى – شەتەلدٸك ستۋدەنتتەر مەكەنٸ
2025–2026 وقۋ جىلىندا قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا 35 075 شەتەلدٸك ستۋدەنت وقيدى, ولار 88 مەملەكەتتەن كەلگەن. بۇل كٶرسەتكٸش ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 11% ٶسكەنٸن بٸلدٸرەدٸ, ياعني ستۋدەنتتەرگە قازاقستاننىڭ جوعارى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ بارعان سايىن تارتىمدى بولىپ وتىر تەۋگە بولادى. ال باسقا رەسمي دەرەكتەر بويىنشا ەلدەگٸ شەتەلدٸك ستۋدەنتتەردٸڭ جالپى سانى 33,5 مىڭعا جۋىقتى قۇرايدى. بۇل ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 17,7%-عا ارتىق كٶرسەتكٸش.
سونىمەن قاتار 2024–2025 وقۋ جىلىندا ەلدەگٸ بارشا ستۋدەنتتەردٸڭ جالپى سانى شامامەن 680 مىڭ ادام, ونىڭ ٸشٸندە شەتەلدٸك ستۋدەنتتەر 31,5 مىڭ بولدى, بۇل دا حالىقارالىق وقۋعا سۇرانىستىڭ ايقىن دەلەلٸ.
الماتىنىڭ 35 جوعارى وقۋ ورنىندا 236,1 مىڭ ستۋدەنت وقيدى. ستۋدەنتتەردٸڭ ەلەۋلٸ بٶلٸگٸ ەلٸمٸزدٸڭ باسقا ٶڭٸرلەرٸنەن كەلگەندەر جەنە شەتەلدٸك ازاماتتار. بۇل تۋرالى الماتى قالاسى جاستار ساياساتى باسقارماسىنىڭ ٶكٸلدەرٸ ايتتى.
قالا ٶڭٸردەگٸ ەڭ ٸرٸ بٸلٸم بەرۋ ورتالىقتارىنىڭ بٸرٸ. كٶپۇلتتى ستۋدەنتتٸك ورتا الماتىلىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا دەگەن تۇراقتى قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرىپ, قالانىڭ بٸلٸم بەرۋ ەكوجٷيەسٸنٸڭ حالىقارالىق سيپاتىن كٷشەيتٸپ وتىر.
شەتەلدٸك ستۋدەنتتەردٸڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە وقيدى - 4,5 مىڭ ادام. ەكٸنشٸ ورىندا س. اسفەنديياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتٸ. مۇندا 1,9 مىڭ شەتەلدٸك ستۋدەنت بٸلٸم الىپ جٷر, ونىڭ ٸشٸندە 1,2 مىڭ ادام (63,2%) ٷندٸ ەتنوسىنىڭ ٶكٸلدەرٸ.
ٷزدٸك ٷشتٸك قاتارىندا ق. سەتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸ بار. اتالعان وقۋ ورنىندا تٷركٸمەنستاننان كەلگەن 1,9 مىڭ شەتەلدٸك ستۋدەنت بٸلٸم الىپ جٷر. اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە 1,8 مىڭ شەتەلدٸك ستۋدەنت وقيدى.
«سوڭعى بٸر جىلدىڭ ٸشٸندە شەتەلدٸك ستۋدەنتتەر سانى 45%-دان استامعا ٶستٸ (17,1 مىڭنان 22,6 مىڭعا دەيٸن, ياعني 5,5 مىڭعا ارتتى). بٸزدٸڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ەلەمدٸك رەيتينگتەردەگٸ ورنىن نىعايتىپ, حالىقارالىق باعدارلامالاردى دامىتىپ, جوعارى ساپالى زاماناۋي بٸلٸم بەرۋ ورتاسىن قالىپتاستىرىپ جاتقانى بٸز ٷشٸن ٷلكەن ماقتانىش. بۇل ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن كەلەتٸن ستۋدەنتتەردٸڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتادى», – دەدٸ الماتى قالاسى جاستار ساياساتى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ازيز كاجدەنبەك.
شەتەلدٸك ستۋدەنت قالاي كەلەدٸ?
ەڭ الدىمەن, تالاپكەر ٶزٸ وقىعىسى كەلەتٸن جوعارى وقۋ ورنىن جەنە بٸلٸم باعدارلاماسىن انىقتاۋى تيٸس. قازاقستاندا باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋرا باعدارلامالارى قازاق, ورىس جەنە اعىلشىن تٸلدەرٸندە ۇسىنىلادى.
ەر ۋنيۆەرسيتەت قابىلداۋ تالاپتارىن ٶز بەتٸنشە بەلگٸلەيدٸ, الايدا نەگٸزٸنەن تٶمەندەگٸدەي قۇجاتتار سۇرالادى:
جارامدى شەتەلدٸك پاسپورت;
ورتا نەمەسە جوعارى بٸلٸم تۋرالى قۇجات (اتتەستات, ديپلوم جەنە قوسىمشاسى);
فوتوسۋرەتتەر;
موتيۆاتسييالىق حات (كەيبٸر باعدارلامالاردا);
تٸل بٸلۋ دەڭگەيٸن راستايتىن قۇجات (اعىلشىن تٸلٸندەگٸ باعدارلامالار ٷشٸن).
كٶپتەگەن ۋنيۆەرسيتەتتەر شەتەلدٸك تالاپكەرلەردەن قۇجاتتاردى ونلاين قابىلدايدى. قۇجاتتار قارالعاننان كەيٸن وقۋ ورنى تالاپكەرگە قابىلدانعانى تۋرالى رەسمي حات (Admission Letter) جولدايدى. بۇل قۇجات – وقۋ ۆيزاسىن رەسٸمدەۋدٸڭ نەگٸزگٸ نەگٸزٸ. كەيبٸر جوعارى وقۋ ورىندارى قوسىمشا تەستٸلەۋ نەمەسە ونلاين سۇحبات ٶتكٸزۋٸ مٷمكٸن. بۇل ەسٸرەسە مەديتسينا, پەداگوگيكا جەنە شىعارماشىلىق باعىتتارعا تەن.
قازاقستانعا وقۋ ماقساتىندا كەلەتٸن شەتەلدٸك ستۋدەنتتەر ٷشٸن C9 ساناتىنداعى وقۋ ۆيزاسى قاراستىرىلعان.
ۆيزا الۋ تەرتٸبٸ تالاپكەردٸڭ ازاماتتىعىنا بايلانىستى:
بٸرقاتار ەلدەردٸڭ ازاماتتارى قازاقستانعا ۆيزاسىز كٸرە الادى, الايدا مٸندەتتٸ تٷردە ميگراتسييالىق تٸركەۋدەن ٶتۋٸ تيٸس;
ۆيزالىق رەجيمدەگٸ ەلدەردەن كەلگەن ستۋدەنتتەر قازاقستاننىڭ ەلشٸلٸگٸ نەمەسە كونسۋلدىعى ارقىلى وقۋ ۆيزاسىن الادى.
ەدەتتە ۆيزا بٸر وقۋ جىلىنا بەرٸلەدٸ جەنە قازاقستان اۋماعىندا ۇزارتۋعا مٷمكٸندٸك بار.
بٸلٸم بەسەكەسٸ مەن ەكونوميكاعا ەسەرٸ
شەتەلدٸك ستۋدەنتتەردٸڭ قازاقستاندى تاڭداۋىنا بٸرنەشە سەبەپ بار. بٸرٸنشٸدەن, وقۋ باعاسىنىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ, ەكٸنشٸدەن, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ دامىعان ينفراقۇرىلىمى مەن حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ اككرەديتاتسييالارى ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
ستۋدەنتتەردٸڭ نەگٸزگٸ شىققان ەلدەرٸ:
ٷندٸستان – 9 959 ادام
تٷرٸكمەنستان – 9 089
ٶزبەكستان – 4 136
قىتاي – 3 367
رەسەي – 2 426
وسىعان قاراپ, قازاقستاننىڭ بٸلٸم بەرۋ نارىعى ورتالىق ازييا ايماعىندا عانا ەمەس, ازييانىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە دە تانىمال بولىپ كەلە جاتقانى بايقالادى.
شەتەلدٸك ستۋدەنتتەردٸڭ ەل ەكونوميكاسىنا قوسقان ٷلەسٸ ايتارلىقتاي. ولار وقۋ اقىسىنا عانا ەمەس, تۇرعىن ٷي, تاماق, كٶلٸك جەنە تۇرمىسقا جۇمسايتىن قارجى ارقىلى دا جەرگٸلٸكتٸ نارىققا ينۆەستيتسييا سالادى. الماتى, استانا مەن شىمكەنت – ەڭ كٶپ شەتەلدٸك ستۋدەنتتەردٸ قابىلدايتىن قالالار.
ەكونوميكالىق تۇرعىدان بۇل بٸلٸم بەرۋدٸڭ ەكسپورتتىق قىزمەتٸنە جاتادى. ول ەلگە تٸكەلەي ۆاليۋتالىق تٷسٸم ەكەلەدٸ, جەرگٸلٸكتٸ بيزنەستٸڭ ٶسٸمٸنە ىقپال ەتەدٸ جەنە قارجىلىق تۇراقتىلىقتى كٷشەيتەدٸ.
شەتەلدٸك ستۋدەنتتەر تاراپىنان جوعارى سۇرانىسقا يە ماماندىقتارعا مىنالار جاتادى: مەديتسينا مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ, پەداگوگيكا, بيزنەس, قۇقىق, ينجەنەرلٸك عىلىمدار جەنە IT باعىتتارى.
بەلگٸلٸسٸ, شەتەلدٸك ستۋدەنتتەردٸڭ سانى جىلدان جىلعا ارتۋدا, بۇل قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بٸلٸم بەرۋ نارىعىنداعى بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ايقىندايدى. بۇل ٷردٸس ەل ەكونوميكاسىنا تيٸمدٸ, عىلىمي جەنە مەدەني ىقپالىن كەڭەيتەدٸ. سوندىقتان شەتەلدٸك ستۋدەنتتەردٸ تارتۋ تەك بٸلٸم بەرۋ سالاسىنىڭ يگٸلٸگٸ عانا ەمەس, ەلدٸڭ ستراتەگييالىق دامۋ باعىتىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتٸ.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
